Gần 20 năm “đáo tụng đình” bởi một hợp đồng vô hiệu: Vì sao vụ án vẫn chưa thể khép lại?

Bắt đầu từ “phi vụ đối trừ công nợ” đầy nghi vấn

Công ty CP quan hệ quốc tế - đầu tư sản xuất (gọi tắt là CIRI) trúng đấu giá lô đất C/D13 (7.236m2) tại Khu đô thị mới Cầu Giấy (Hà Nội) vào năm 2005. Khi ấy khu vực còn hoang vắng nhưng chỉ vài năm sau đã vươn lên thành vị trí “kim cương” với bốn mặt tiền đắt giá bậc nhất Hà Nội.

Trước thời điểm đấu giá, CIRI vay 500.000USD của Ngân hàng Bắc Á, thế chấp Khách sạn Đại An (38 Quảng An) và 975m2 đất tại Sóc Sơn. Thay vì xử lý tài sản theo đề nghị của doanh nghiệp, phía Ngân hàng đưa ra phương án để Công ty CP xây dựng và dịch vụ thương mại Vạn Niên (gọi tắt là Vạn Niên) mua lại lô đất C/D13 nhằm đối trừ khoản nợ chỉ khoảng 12 tỷ đồng - một đề xuất gây nhiều dấu hỏi.

Ngày 10-11-2006, hai bên ký Hợp đồng 458 về “cam kết chuyển nhượng” quyền sử dụng đất cho Vạn Niên với tổng giá trị 89 tỷ đồng. Vạn Niên đã thanh toán 65 tỷ đồng, số còn lại chờ CIRI được cấp Giấy Chứng nhận quyền sử dụng đất (CNQSDĐ).

Tuy nhiên, trước thời điểm nhận Giấy CNQSDĐ (ngày 18-2-2008), Vạn Niên bất ngờ khởi kiện CIRI ra Tòa án nhân dân (TAND) quận Đống Đa, cáo buộc doanh nghiệp “bội tín”. Từ đây, vụ án bắt đầu hành trình tố tụng kéo dài đến gần 20 năm với hàng loạt dấu hiệu bất thường trong xét xử và can thiệp.

Những phán quyết trái ngược, sai phạm tố tụng và kết luận  cuối cùng về hợp đồng vô hiệu

Hồ sơ thể hiện cho thấy, phán quyết sơ thẩm: Vượt quá yêu cầu, trái bản chất giao dịch. Cụ thể, tại Bản án sơ thẩm 03/2008/KDTM-ST của TAND quận Đống Đa (cũ) tuyên buộc CIRI phải giao toàn bộ lô đất C/D13 và Giấy CNQSDĐ cho Vạn Niên - vượt xa yêu cầu khởi kiện. Tòa phúc thẩm sau đó đình chỉ xét xử vì “CIRI vắng mặt”, khiến Chánh án TAND Tối cao phải kháng nghị giám đốc thẩm.

Quyết định giám đốc thẩm 14/2009 của Hội đồng Thẩm phán TAND Tối cao xác định: “Hợp đồng 458 vô hiệu ngay từ khi ký, vì vi phạm điều cấm của Luật Đất đai, Luật Kinh doanh bất động sản và quyết định giao đất của Ủy ban nhân dân TP. Hà Nội. Tòa sơ thẩm đã “tuyên thay” bản chất hợp đồng, biến một thỏa thuận có điều kiện thành giao dịch chuyển nhượng”.

Khi xét xử lại, các bản án năm 2011 (sơ thẩm và phúc thẩm 253/2011/KDTM-PT) tiếp tục khẳng định: Hợp đồng 458 vô hiệu toàn bộ. Đây là kết luận có giá trị pháp lý cuối cùng và trở thành “tình tiết không phải chứng minh” theo Điều 92 Bộ luật Tố tụng dân sự.

Thi hành án kéo dài, kháng nghị bất thường và những “điểm nghẽn” phát sinh

Nhìn lại vụ việc cho thấy việc thi hành án 8 năm chưa xong: Lý do ở đâu? Trong khi bản án 253 có hiệu lực, Vạn Niên vẫn chiếm giữ đất và không cung cấp tài khoản để CIRI hoàn trả số tiền theo phán quyết. TAND Tối cao đã ra hai thông báo (năm 2014 và năm 2020) khẳng định không có căn cứ kháng nghị, nhưng việc thi hành án vẫn kéo dài thêm nhiều năm.

Đến tháng 11-2019, cơ quan thi hành án mới tổ chức cưỡng chế xong. CIRI nộp lại toàn bộ 89 tỷ đồng theo hướng dẫn, nhưng Vạn Niên tiếp tục khiếu kiện và không nhận tiền. Đồng thời, CIRI nhiều lần đề nghị Ngân hàng Bắc Á xác nhận dư nợ vay và tình trạng tài sản thế chấp nhưng không được hồi đáp - một “điểm mờ” chưa từng được làm rõ.

Điều bất ngờ là ngày 5-5-2021, Ban Nội chính Trung ương có Công văn 278 đề nghị Viện Kiểm sát nhân dân Tối cao xem xét kháng nghị tái thẩm. Theo đó cho thấy hai luận điểm chính:“Tòa tuyên hợp đồng vô hiệu “không đúng pháp luật” và xuất hiện “tình tiết mới” liên quan đến việc CIRI chuyển nhượng lô C/D13 cho đơn vị khác”.

Tháng 8-2021, Viện trưởng Viện KSND Tối cao ban hành Kháng nghị tái thẩm số 09 với nội dung trùng khớp. Tuy nhiên, toàn bộ luận cứ này nhanh chóng bị bác bỏ.

Tại Quyết định tái thẩm 08, ngày 6-7-2022 của Hội đồng Thẩm phán TAND Tối cao nêu rõ: “Không có “tình tiết mới” - vấn đề lô A/D18 không liên quan và không ảnh hưởng đến hợp đồng cam kết chuyển nhượng lô đất C/D13 đã được chính Vạn Niên nêu và Tòa phúc thẩm năm 2011 đã xem xét trong Bản án 253”.

Hội đồng Thẩm phán TAND Tối cao cũng kết luận hợp đồng vô hiệu là đúng pháp luật, phù hợp Quyết định giám đốc thẩm 14/2009.

Đồng thời, giao dịch đấu giá đất C/D13 và hợp đồng cam kết với Vạn Niên là hai quan hệ độc lập, không ảnh hưởng lẫn nhau”.

Vụ án về mặt tố tụng coi như đã kết thúc. Tuy nhiên, bản án dù đã được thực thi, CIRI tiếp tục bị vướng vào một quy trình khác: Thanh tra toàn diện việc bán đấu giá lô đất C/D13 từ 20 năm trước. Khi những vướng mắc tố tụng đã được giải quyết dứt điểm, dự án vẫn chưa thể triển khai vì các thủ tục rà soát tiếp tục chồng lên.