Vì sao người dân phản ứng quyết liệt việc bị xác định đất công ích trước thời điểm thu hồi?

Điều đáng chú ý, càng nghiên cứu hồ sơ, càng thấy vụ việc tồn tại nhiều điểm cần được cơ quan cấp trên rà soát, đối thoại và làm rõ trước khi thực hiện thu hồi đất phục vụ dự án Khu công nghiệp Yên Lư mở rộng.

Hồ sơ địa chính ghi tên dân sử dụng đất, nhưng chính quyền lại xác định là đất công ích

Theo Văn bản 782, UBND phường Yên Dũng xác định phần diện tích 524,6m2 mà ông Nguyễn Văn Thao xin cấp GCNQSDĐ “có nguồn gốc là đất nông nghiệp công ích do UBND xã Yên Lư cũ quản lý”. Tuy nhiên, chính báo cáo này lại thể hiện nhiều tình tiết đáng chú ý.

Cụ thể, UBND phường xác nhận: Năm 1998, Ban quản lý thôn Bùi Bến có giao thầu ao cho ông Nguyễn Văn Thao để nuôi trồng thủy sản; ông Thao đã dựng lều tạm trông nom khu ao. Đến năm 2009, trên bản đồ địa chính đã thể hiện công trình ký hiệu “G” tại khu đất này.

 Đặc biệt, phần “Kiểm tra hồ sơ lưu trữ” của Văn bản 782 nêu rõ: Sổ mục kê năm 2009 ghi người sử dụng thửa đất số 36, tờ bản đồ số 75 diện tích 5.022,3m2 là ông Nguyễn Văn Thao.

Đây cũng là điểm khiến công dân phản ứng gay gắt. Bởi theo quy định, đất công ích thuộc quỹ đất do UBND cấp xã quản lý. Nhưng trong hồ sơ địa chính năm 2009, người đứng tên sử dụng lại là cá nhân ông Nguyễn Văn Thao.

Không chỉ vậy, báo cáo của UBND phường còn cho thấy việc quản lý khu đất này qua nhiều giai đoạn tồn tại sự đan xen giữa “giao thầu”, “quản lý thực tế” và “sử dụng ổn định lâu dài”.

Nếu chỉ căn cứ các hợp đồng giao thầu từ năm 2011, 2017 để xác định toàn bộ diện tích là đất công ích, trong khi bỏ qua quá trình sử dụng thực tế trước đó cùng dữ liệu địa chính năm 2009, thì rõ ràng vụ việc vẫn còn nhiều vấn đề cần được đánh giá khách quan, toàn diện.

Đáng nói hơn, chính quyền cơ sở hiện cũng chưa lý giải thuyết phục vì sao một diện tích đất được ghi nhận người sử dụng cụ thể trên sổ mục kê lại nhiều năm không bị xử lý vi phạm, không thu hồi, không ngăn chặn việc xây dựng, cải tạo, nhưng đến sát thời điểm triển khai dự án khu công nghiệp mới phát sinh tranh cãi quyết liệt về nguồn gốc đất.

Nhiều mâu thuẫn trong quá trình xác minh nguồn gốc đất

Một trong những nội dung đáng chú ý trong Văn bản 782 là việc UBND phường Yên Dũng xác minh “Hợp đồng bán ao hồ” ngày 21-4-1994 do ông Thao cung cấp.

Theo báo cáo, ông Nguyễn Đăng Bằng - người được cho là có ký trong hợp đồng - cho rằng “không có hợp đồng như đã ký kết, hợp đồng bán ao hồ là sai, không có thật”.

Tuy nhiên, cùng lúc đó, chính báo cáo cũng thừa nhận tồn tại thực tế việc Ban quản lý thôn Bùi Bến giao ao cho ông Thao sử dụng từ những năm 1990 và ông Thao đã quản lý, sử dụng liên tục cho đến nay.

Điều này khiến dư luận đặt câu hỏi: Nếu cho rằng hợp đồng năm 1994 không hợp pháp hoặc không tồn tại, vậy căn cứ nào giải thích việc người dân đã sử dụng đất công khai hàng chục năm, có tên trên hồ sơ địa chính năm 2009 mà không bị xử lý?

Đáng chú ý, trong đơn tố cáo gửi Chủ tịch UBND tỉnh Bắc Ninh, CCB Nguyễn Văn Thao còn cho rằng có dấu hiệu “hồi tố bất lợi” khi chính quyền dùng các hợp đồng thuê thầu ký từ năm 2011, 2017 để phủ nhận toàn bộ quá trình sử dụng đất trước đó.

Theo hồ sơ, CCB Thao thừa nhận phần diện tích mặt nước giao thầu khoảng 2.348,7m2 là đất công ích. Nhưng công dân cho rằng phần đất có nhà ở, sân gạch, công trình phụ trợ nằm ngoài phạm vi giao thầu, đồng thời thuộc quy hoạch đất ở hiện trạng.

Điểm đáng chú ý khác là chính Văn bản 782 xác nhận hiện trạng khu đất 524,6m2 có nhà cấp 4, nền xi măng, công trình xây dựng và khu vực phục vụ sinh hoạt. Nghĩa là yếu tố “sử dụng phục vụ đời sống” đã tồn tại trên thực tế.

 Trong khi đó, theo quy định mới tại Nghị định 49/2026 sửa đổi Nghị định 102/2024/NĐ-CP, khái niệm đất ở được hiểu bao gồm đất làm nhà ở và các mục đích khác phục vụ đời sống trong cùng thửa đất.

Như vậy, việc đánh giá toàn bộ diện tích này không phải đất ở hay không đủ điều kiện xem xét cấp GCNQSDĐ rõ ràng cần được cơ quan chuyên môn cấp trên rà soát kỹ lưỡng hơn, tránh nguy cơ phát sinh khiếu kiện phức tạp khi dự án thu hồi đất được triển khai.

Không thể để người dân rơi vào cảm giác “mất trắng”

Điều khiến vụ việc trở nên nhạy cảm nằm ở thời điểm xảy ra tranh chấp. Phần lớn diện tích đất của ông Nguyễn Văn Thao hiện nằm trong quy hoạch Khu công nghiệp Yên Lư mở rộng và dự kiến bị thu hồi trong năm 2026.

Trong đơn tố cáo gửi Chủ tịch UBND tỉnh Bắc Ninh, công dân bày tỏ lo ngại nếu toàn bộ diện tích bị xác định là đất công ích thì gia đình ông có nguy cơ “mất trắng” toàn bộ công sức gây dựng suốt nhiều chục năm.

Từ vụ việc này cho thấy, trong quá trình thu hồi đất để phát triển công nghiệp, điều quan trọng không chỉ là đúng quy hoạch, đúng tiến độ dự án, mà còn phải giải quyết thấu đáo nguồn gốc sử dụng đất, bảo đảm quyền lợi chính đáng của người dân trên cơ sở hồ sơ lịch sử, thực tế quản lý sử dụng và quy định pháp luật hiện hành.

Bởi nếu các mâu thuẫn trong hồ sơ địa chính, quá trình sử dụng đất và việc áp dụng pháp luật chưa được làm rõ minh bạch, rất dễ tạo ra tâm lý hoài nghi, bức xúc trong nhân dân, nhất là với những trường hợp người dân đã sinh sống, quản lý đất ổn định qua nhiều thập kỷ.