Gạc Ma: Bản hùng ca bất tử giữa trùng khơi

“Vòng tròn bất tử” của những người lính biển

Chiều ngày 13-3-1988, các tàu vận tải của Hải quân nhân dân Việt Nam gồm HQ604, HQ505 và HQ605 nhận nhiệm vụ vận chuyển lực lượng công binh và vật tư ra xây dựng công trình bảo vệ các bãi đá thuộc quần đảo Trường Sa. Khoảng 16 giờ cùng ngày, tàu HQ604 và HQ505 cơ động đến vị trí quy định tại hai bãi đá Gạc Ma và Cô Lin, thả neo an toàn.

Rạng sáng ngày 14-3, khi ánh bình minh vừa ló rạng trên mặt biển, cán bộ và chiến sĩ Trung đoàn Công binh 83 bắt đầu chuyển vật tư từ tàu HQ604 lên bãi đá Gạc Ma để xây dựng công trình bảo vệ đảo. Nhưng chỉ ít phút sau, ba tàu chiến nước ngoài bất ngờ tiến đến gần, quay pháo hướng vào tàu HQ604. Qua loa phóng thanh, họ yêu cầu lực lượng Việt Nam phải rời khỏi khu vực bãi đá.

Những người lính biển Việt Nam hiểu rằng đó là thời khắc thử thách lòng dũng cảm và tinh thần kiên định. Dù phương tiện và vũ khí hạn chế - trong tay chủ yếu chỉ là cuốc, xẻng, xà beng và súng bộ binh - nhưng họ vẫn kiên quyết ở lại, bảo vệ lá cờ Tổ quốc đang tung bay giữa bãi đá.

Khoảng 6 giờ sáng, đối phương cho ba xuồng nhôm chở hàng chục lính có trang bị vũ khí đổ bộ lên bãi đá Gạc Ma. Lực lượng hai bên đối mặt căng thẳng. Trước tình thế ấy, Thiếu úy Trần Văn Phương - Phó Chỉ huy trưởng đảo Gạc Ma, đã cùng đồng đội kiên quyết đấu tranh để bảo vệ lá cờ Tổ quốc. Trong khoảnh khắc quyết liệt ấy, các chiến sĩ đã nắm chặt tay nhau tạo thành một vòng tròn quanh cột cờ - một “vòng tròn bất tử”. Các anh dùng chính thân mình để che chở cho lá cờ đỏ sao vàng. Khi đối phương tìm cách giật lá cờ xuống, chiến sĩ công binh Nguyễn Văn Lanh lập tức lao vào giữ cờ. Bị lưỡi lê đâm vào vai, anh ngã xuống nhưng hai tay vẫn ôm chặt cột cờ, giữ cho lá cờ Tổ quốc tiếp tục tung bay giữa biển trời. Ngay trước khi ngã xuống, Thiếu úy Trần Văn Phương vẫn hô vang lời hiệu triệu bất khuất: “Không được lùi bước! Hãy để máu của mình tô thắm lá cờ Tổ quốc và truyền thống của Hải quân!”. Những lời ấy đã trở thành một trong những câu nói bất tử trong lịch sử bảo vệ biển đảo của Việt Nam.

Không thể uy hiếp được lực lượng Việt Nam rút khỏi bãi đá, các tàu chiến đối phương bất ngờ nổ súng. Pháo hạm bắn thẳng vào tàu HQ604 và những chiến sĩ đang làm nhiệm vụ trên bãi đá Gạc Ma. Tiếng nổ vang dội giữa biển khơi.

Trên tàu HQ604, thuyền trưởng Vũ Phi Trừ vẫn bình tĩnh chỉ huy thủy thủ đoàn vừa chiến đấu tự vệ vừa cứu chữa tàu và cấp cứu thương binh. Nhưng trước hỏa lực áp đảo, con tàu nhanh chóng bốc cháy và chìm xuống biển. Thuyền trưởng Vũ Phi Trừ cùng nhiều cán bộ, chiến sĩ đã anh dũng hy sinh cùng con tàu.

Ở bãi đá Cô Lin, tàu HQ505 do thuyền trưởng Vũ Huy Lễ chỉ huy cũng bị pháo kích dữ dội. Trước tình thế nguy cấp, ông ra lệnh cho tàu nhổ neo, mở hết tốc lực lao thẳng lên bãi đá. Con tàu HQ505 mắc cạn trên bãi san hô nhưng chính điều đó đã biến nó thành một cột mốc chủ quyền sống, khẳng định sự hiện diện của Việt Nam tại bãi đá Cô Lin.

Cùng lúc đó, tàu HQ605 đang làm nhiệm vụ tại khu vực Len Đao cũng bị tấn công. Pháo đạn bắn trúng ca-bin khiến tàu bốc cháy. Dù nỗ lực dập lửa, các chiến sĩ vẫn không thể cứu được con tàu. Thuyền trưởng buộc phải ra lệnh cho anh em rời tàu, bơi vào đảo để tiếp tục bảo vệ vị trí và chăm sóc thương binh.

Ký ức được gìn giữ

Sau trận chiến khốc liệt ấy, ba tàu vận tải của ta bị bắn chìm hoặc cháy nặng. 64 cán bộ, chiến sĩ Hải quân nhân dân Việt Nam đã anh dũng hy sinh. Họ nằm lại giữa lòng biển sâu của Trường Sa - nơi sóng gió chưa bao giờ ngừng nghỉ. Phần lớn những người lính ấy chỉ mới đôi mươi.

Nhiều năm sau, mỗi khi tàu từ đất liền ra thăm quần đảo Trường Sa đi qua vùng biển Gạc Ma, một nghi lễ thiêng liêng luôn được tổ chức. Con tàu giảm tốc. Mọi người tập trung trên boong. Những vòng hoa tưởng niệm được thả xuống biển. Các cánh hoa trắng lặng lẽ trôi theo sóng, mang theo lòng biết ơn của đất liền gửi đến những người lính đã nằm lại dưới đáy biển. Tuổi hai mươi của họ mãi mãi dừng lại ở mùa xuân năm 1988. Dẫu vậy, chính những chàng trai trẻ ấy đã làm nên một biểu tượng bất tử - biểu tượng của lòng dũng cảm và tinh thần bất khuất của dân tộc Việt Nam.

Để tưởng nhớ sự hy sinh của các chiến sĩ, Khu tưởng niệm chiến sĩ Gạc Ma đã được xây dựng tại tỉnh Khánh Hòa. Nơi đây lưu giữ hàng trăm tư liệu, hiện vật và kỷ vật của những người lính đã hy sinh trong trận chiến năm 1988. Trong khu tưởng niệm có hồ nước mang tên “Vòng tròn bất tử” - biểu tượng cho hình ảnh các chiến sĩ nắm tay nhau bảo vệ lá cờ Tổ quốc trên bãi đá Gạc Ma.

Nhiều gia đình liệt sĩ đã trao tặng những kỷ vật thiêng liêng của con em mình cho khu tưởng niệm. Trong đó có những bức thư cuối cùng được viết trước ngày ra khơi. Có bức thư chỉ vài dòng ngắn ngủi, nhưng chứa đựng tình cảm sâu nặng với gia đình và Tổ quốc.

Ngày nay, mỗi năm có hàng chục nghìn người đến thăm nơi này. Họ đến để thắp nén hương, để cúi đầu tưởng niệm và để nhắc nhở thế hệ trẻ về giá trị của hòa bình.

Hoàng Sa và Trường Sa luôn là một phần máu thịt thiêng liêng của Tổ quốc Việt Nam. Mỗi rạn san hô, mỗi hạt cát, mỗi nhành cây nơi ấy đều thấm đẫm mồ hôi và xương máu của nhiều thế hệ người Việt. Hôm nay, Trường Sa đã đổi thay rất nhiều. Những đảo nổi, đảo chìm đã có nhà ở, trường học, trạm y tế và những con đường bê tông nhỏ chạy quanh đảo. Nhưng nơi đầu sóng ấy vẫn luôn có những người lính ngày đêm canh giữ.

Ba mươi tám năm đã trôi qua. Sóng vẫn vỗ vào những rạn san hô giữa trùng khơi. Nhưng ký ức về 64 người lính năm ấy chưa bao giờ phai nhạt. Tinh thần của các chiến sĩ Gạc Ma vẫn sống trong trái tim của hàng triệu người Việt Nam.