Dự án “treo” 23 năm ở phường Từ Liêm (thành phố Hà Nội): Đất bị thu hồi, quyền dân bị bỏ quên

(Tiếp theo và hết)

Bài 3: Không thể để thêm một thế hệ già đi cùng dự án treo

Sau hơn 20 năm tồn tại trong trạng thái dang dở, dự án Khu nhà ở do Công ty CP tập đoàn đầu tư Ba Đình (BIG) tại tổ dân phố (TDP) 15 Cầu Diễn, phường Từ Liêm, TP. Hà Nội không chỉ để lại những khoảng đất của dân dang dở và hạ tầng chắp vá, mà còn đặt ra câu hỏi lớn về trách nhiệm của chủ đầu tư và chính quyền địa phương. Khi pháp luật đã có quy định rõ ràng, khi thực tế đã chứng minh chủ đầu tư “kêu khó” trong GPMB - không hoàn thiện nốt hạ tầng, việc tiếp tục để người dân sinh sống trong dự án nhưng quyền lợi bị “bỏ quên” là điều không thể kéo dài thêm.

Chủ đầu tư đã hoàn thành phần sinh lợi, nhưng bỏ lại phần nghĩa vụ

Theo quy định của Luật Nhà ở và Luật Kinh doanh bất động sản, chủ đầu tư dự án nhà ở không chỉ có quyền kinh doanh, mà còn có nghĩa vụ hoàn thiện toàn bộ hạ tầng kỹ thuật, hạ tầng xã hội theo quy hoạch đã được phê duyệt. Đây là điều kiện bắt buộc nhằm bảo đảm dự án vận hành đồng bộ, an toàn và không gây ảnh hưởng tiêu cực đến đời sống người dân.

Thực tế tại Dự án nhà ở của Công ty CP tập đoàn đầu tư Ba Đình (BIG) tại TDP 15 Cầu Diễn cho thấy, chủ đầu tư đã hoàn thành phần xây dựng nhà ở, bán sản phẩm và thu lợi ở dự án từ nhiều năm trước. Người mua nhà đã vào ở ổn định, hình thành khu dân cư hiện hữu. Tuy nhiên, các hạng mục hạ tầng quan trọng nằm trên một phần đất chưa giải phóng mặt bằng (Đoạn từ số 61 đến số 115 đường Nguyễn Văn Giáp) - vốn là đất của các hộ dân nằm trong quy hoạch các dự án lại bị bỏ mặc suốt hơn hai thập kỷ.

Việc không hoàn thiện hạ tầng không chỉ là câu chuyện kỹ thuật, mà là dấu hiệu của sự vi phạm nghĩa vụ pháp lý. Luật Kinh doanh bất động sản quy định rõ: Chủ đầu tư phải bảo đảm tiến độ, chất lượng và tính đồng bộ của dự án theo nội dung đã cam kết. Khi dự án được triển khai “nửa chừng”, hoàn thành phần có lợi cho doanh nghiệp nhưng bỏ lại phần trách nhiệm với cộng đồng, thì không thể coi đó là việc làm đúng pháp luật.

Đáng chú ý, trong suốt thời gian dài, chủ đầu tư không có giải pháp rõ ràng để tiếp tục giải phóng mặt bằng, không chủ động phối hợp - có thời điểm bỏ mặc 5 năm không liên hệ, phối hợp gì với chính quyền cơ sở nhằm tháo gỡ vướng mắc, cũng không có động thái khắc phục hậu quả do việc chậm triển khai gây ra. Một phần hạ tầng dự án không hoàn thiện, không phối hợp GPMB để triển khai nốt khiến môi trường sống - quyền lợi của người dân nơi đây bị ảnh hưởng, nhưng trách nhiệm lại không được xem xét đến nơi đến chốn.

Ở góc độ xã hội, cách làm này đã tạo ra sự bất bình đẳng rõ rệt: Người dân có đất bị thu hồi trên giấy tờ nhưng không được bồi thường, GPMB; không được cấp sổ đỏ đầy đủ, trong khi chủ đầu tư đã hoàn tất việc kinh doanh. Đây chính là điểm nghẽn lớn nhất khiến vụ việc kéo dài và bức xúc ngày càng gia tăng.

Trách nhiệm của chính quyền: Không thể để tồn tại “vùng xám pháp lý”

Bên cạnh trách nhiệm của chủ đầu tư, vai trò của chính quyền địa phương trong việc giám sát, quản lý dự án và bảo vệ quyền lợi hợp pháp của người dân là yếu tố then chốt. Trong nhiều văn bản trả lời kiến nghị, các cơ quan chức năng đã thừa nhận dự án chậm triển khai, việc giải phóng mặt bằng không đạt yêu cầu và đời sống người dân bị ảnh hưởng.

Tuy nhiên, sự thừa nhận này chưa đi kèm với những quyết định hành chính mang tính dứt điểm. Thay vào đó, vụ việc dường như bị “neo” lại giữa các cấp, giữa các thời kỳ, tạo nên một “vùng xám pháp lý” - nơi mà không bên nào chịu trách nhiệm cuối cùng.

Theo quy định của pháp luật đất đai, chính quyền có trách nhiệm rà soát, điều chỉnh hoặc hủy bỏ những quyết định thu hồi đất không còn phù hợp, đồng thời bảo đảm quyền sử dụng đất hợp pháp của người dân. Khi một dự án kéo dài hàng chục năm không triển khai đúng kế hoạch, chính quyền không thể chỉ dừng lại ở việc ghi nhận khó khăn, mà phải chủ động đưa ra phương án xử lý cụ thể.

Việc thiếu quyết liệt trong quản lý không chỉ khiến người dân tiếp tục chịu thiệt, mà còn làm suy giảm niềm tin vào hiệu lực quản lý nhà nước. Bởi lẽ, nếu pháp luật đã có quy định rõ ràng nhưng không được thực thi, thì chính sự im lặng hoặc chậm trễ của cơ quan quản lý sẽ trở thành nguyên nhân trực tiếp dẫn đến bất công.

Ở đây, vấn đề không nằm ở việc “ai sai nhiều hơn”, mà ở chỗ cần có một quyết định đủ mạnh để chấm dứt tình trạng “treo” kéo dài. Chính quyền địa phương, với vai trò đại diện cho Nhà nước, cần đứng ra giải quyết dứt điểm, thay vì để người dân tiếp tục sống trong tình trạng pháp lý bấp bênh.

Giải pháp nào để khép lại dự án treo và trả lại niềm tin cho người dân

Từ thực tế vụ việc tại Dự án nhà ở do Công ty CP tập đoàn đầu tư Ba Đình (BIG) tại TDP 15 Cầu Diễn, có thể thấy rằng lối ra không nằm ở những biện pháp tình thế, mà cần một giải pháp căn cơ, đồng bộ, dựa trên cơ sở pháp luật hiện hành và thực tiễn triển khai dự án.

Trước hết, cần rà soát toàn bộ quyết định thu hồi đất ban hành từ năm 2002. Với những phần diện tích đã quá thời hạn thực hiện, không còn khả năng triển khai dự án, cơ quan có thẩm quyền cần mạnh dạn điều chỉnh hoặc hủy bỏ quyết định thu hồi, chấm dứt tình trạng sử dụng một văn bản “hết hiệu lực thực tế” để “treo” quyền của người dân.

Thứ hai, đối với 22 hộ dân mà hộ nào chưa được cấp sổ đỏ, cần xem xét cấp Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất đầy đủ cho phần diện tích đang sử dụng ổn định, phù hợp quy hoạch hiện tại. Đây không chỉ là việc trả lại quyền lợi hợp pháp cho người dân, mà còn là bước đi cần thiết để ổn định xã hội, tránh phát sinh khiếu kiện kéo dài.

Thứ ba, đối với phần hạ tầng còn dang dở, cần xác định rõ trách nhiệm của chủ đầu tư. Trường hợp chủ đầu tư không đủ năng lực hoặc không còn khả năng thực hiện, chính quyền cần áp dụng các biện pháp theo luật định, bao gồm cả việc xử lý vi phạm hoặc tìm phương án thay thế nhằm hoàn thiện hạ tầng, bảo đảm điều kiện sống tối thiểu cho người dân.

Quan trọng hơn cả, vụ việc 22 hộ dân ở TDP 15 Cầu Diễn, phường Từ Liêm cũng như chính Dự án Khu nhà ở do Công ty CP tập đoàn đầu tư Ba Đình (BIG) làm chủ đầu tư cần được nhìn nhận như một bài học quản lý, để tránh lặp lại những dự án “treo” tương tự trong tương lai. Khi quyết định thu hồi đất được ban hành, phải gắn liền với cơ chế giám sát chặt chẽ và trách nhiệm giải trình rõ ràng. Không thể để một quyết định hành chính tồn tại hàng chục năm mà không ai chịu trách nhiệm về hậu quả của nó; và cũng không thể để một quy hoạch đã được phê duyệt “treo” mãi trên đầu các hộ dân mà không triển khai...

Cần nhắc lại, trong hành trình hơn 20 năm đi tìm công lý cho mảnh đất của mình, đã có bốn cụ cao tuổi lần lượt qua đời khi vụ việc vẫn chưa được giải quyết dứt điểm. Họ ra đi mang theo nỗi day dứt chung của nhiều gia đình: Quyền lợi hợp pháp vẫn bị “treo”, tương lai vẫn mờ mịt.

Và đây không chỉ là câu chuyện của một dự án treo một phần, mà còn cho thấy trách nhiệm quản lý và bản lĩnh của các cơ quan chức năng và chính quyền các cấp ở TP. Hà Nội giải quyết việc này ra sao. Nếu không có quyết định kịp thời và dứt khoát, một phần dự án treo sẽ không chỉ treo đất, treo hạ tầng, mà còn treo cả niềm tin của người dân vào pháp luật và công lý.

Đã đến lúc cần một lối ra rõ ràng, để không thêm một thế hệ nào nữa phải già đi cùng phần dự án treo còn lại tại Dự án này!