Đồng minh khó bảo

Phải rất khó khăn, Mỹ và Iran mới đi đến được thỏa thuận, với điều khoản đầu tiên quy định hai bên cùng các đồng minh của mình phải chấm dứt giao tranh ngay lập tức và vĩnh viễn trên mọi mặt trận, bao gồm cả Lebanon. Văn bản ký chưa ráo mực thì xung đột đã lại bùng nổ. Chưa biết giữa Israel và lực lượng Hezbollah thân Iran ở miền Nam Lebanon, ai là người gây hấn trước, nhưng có thực tế là con đường đi đến hòa bình ở Trung Đông chưa bao giờ dễ dàng.

Khi phát động cuộc chiến, Mỹ tính rằng Iran chỉ trụ vững trong vòng 4-6 tuần trước khi phải xuống thang chấp nhận thỏa hiệp. Không những thế, Washington còn đầy tự tin cho rằng người dân Iran sẽ sớm nổi dậy lật đổ chính quyền Tehran. Thế nhưng sau 4 tháng, mặc dù phải chịu thiệt hại nặng nề, Iran vẫn trụ vững. Không những thế, những cuộc tấn công trả đũa của Iran nhằm vào các căn cứ quân sự và các cơ sở có lợi ích của Mỹ trên khắp Trung Đông khiến Washington bối rối.

Đặc biệt, việc Iran phong tỏa eo biển Hormuz, tuyến đường biển bảo đảm tới 20% nhu cầu dầu lửa của thế giới, khiến giá dầu nhảy múa, thị trường tài chính toàn cầu chao đảo. Giá xăng ở Mỹ vọt lên mức cao nhất trong gần hai năm qua, xóa sạch thành quả của Tổng thống Mỹ Donald Trump trong chính sách năng lượng, làm xói mòn ưu thế của đảng Cộng hòa vào thời điểm nhạy cảm, khi cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ đang đến gần.

Trong bối cảnh đó, Bản ghi nhớ ký với Iran mở ra cơ hội để Mỹ rút khỏi cuộc xung đột đang chia rẽ chính trường nước Mỹ. Thế nhưng, người đồng minh cùng chiến tuyến Israel lại không mấy mặn mà với thỏa thuận giữa Mỹ và Iran. Dù từng phối hợp chặt chẽ trong các chiến dịch quân sự nhằm vào Iran, nhưng theo thời gian, lợi ích chiến lược của hai bên dần khác biệt. Đối với ông Donald Trump, ưu tiên hiện nay là nhanh chóng ổn định tình hình khu vực, khôi phục hoạt động hàng hải tại eo biển Hormuz, giảm áp lực lên thị trường năng lượng và tránh một cuộc chiến kéo dài trước thềm cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ vào tháng 11 tới.

Trong khi đó, Chính phủ Israel của Thủ tướng Benjamin Netanyahu lại theo đuổi mục tiêu rộng hơn, muốn tận dụng cuộc tấn công để gây sức ép tối đa đối với Tehran, không chỉ vô hiệu hóa chương trình hạt nhân và tên lửa đạn đạo của Iran, mà còn làm suy giảm tiềm lực các lực lượng đồng minh của nước này nhằm làm thay đổi căn bản cán cân quyền lực trong khu vực. Sự khác biệt này thể hiện rõ nhất tại Lebanon, khi Israel muốn duy trì quyền tự do hành động quân sự đối với Hezbollah, còn Mỹ thì lại coi chấm dứt xung đột ở Lebanon là một trong những điều kiện cần thiết để bảo đảm thành công của thỏa thuận với Iran.

Tel Aviv cũng không mấy hài lòng khi là một bên tham chiến nhưng lại không được tham gia vào quá trình đàm phán với Iran, cũng như không phải là bên ký kết văn kiện thỏa thuận. Ông Netanyahu nhiều lần nhấn mạnh rằng đây là thỏa thuận của Mỹ và Iran. Thậm chí, ông Benjamin Netanyahu công khai bày tỏ phản ứng với ông Donald Trump khi tuyên bố: “Đây là thỏa thuận do Mỹ thực hiện và do Tổng thống Mỹ dẫn dắt. Ông ấy tin rằng có thể vừa mở lại eo biển Hormuz vừa giải quyết vấn đề hạt nhân. Đó là quyết định của ông ấy”.

Bên trong chính trường Israel, nhiều chính trị gia cánh hữu công khai phản đối thỏa thuận giữa Mỹ và Iran bằng những lời chỉ trích cứng rắn. Bộ trưởng An ninh Quốc gia Itamar Ben-Gvir tuyên bố thỏa thuận của ông Donald Trump không ràng buộc Israel, còn Bộ trưởng Tài chính Bezalel Smotrich thì gọi đây là một thỏa thuận tồi đối với Israel cũng như toàn bộ thế giới tự do. Theo tiết lộ của báo chí phương Tây, Israel đang tiến hành các cuộc đàm phán “rất cứng rắn” với Mỹ về vấn đề duy trì sự hiện diện quân sự tại Lebanon và không có ý định nhượng bộ.

Chính vì thế, giờ đây vấn đề Hezbollah là miền Nam Lebanon đã trở thành điểm nghẽn ngăn cản việc đi vào đàm phán về các thỏa thuận cuối cùng giữa Mỹ và Iran. Ông Benjamin Netanyahu đã tuyên bố công khai rằng quân đội Israel sẽ tiếp tục duy trì vùng đệm an ninh tại miền Nam Liban chừng nào còn cần thiết cho an ninh quốc gia. Còn Tehran thì cho rằng việc thực thi đầy đủ thỏa thuận đồng nghĩa với việc Israel phải rút hoàn toàn lực lượng khỏi lãnh thổ Lebanon. Bộ Ngoại giao Iran đã cảnh báo rằng việc quân đội Israel tiếp tục hiện diện tại miền Nam Liban có thể khiến bản ghi nhớ giữa Washington và Tehran trở nên vô hiệu.

60 ngày sắp tới của quá trình đàm phán giữa Washington và Tehran nhằm đạt được thỏa thuận cuối cùng chấm dứt hoàn toàn xung đột sẽ thử thách mối quan hệ của Mỹ với người đồng minh khó bảo Israel.