Đồng chí có biết? Những nơi giành chính quyền sớm nhất nước

Xuân Biều - đốm lửa đỏ thổi bùng lên một trời lửa cách mạng

Xã Xuân Biều, huyện Hiệp Hòa, tỉnh Bắc Giang (nay thuộc xã Xuân Cẩm, tỉnh Bắc Ninh) là nơi giành được chính quyền cấp xã đầu tiên của tỉnh Bắc Giang và một trong những địa phương giành chính quyền sớm nhất cả nước trong cuộc Tổng khởi nghĩa Cách mạng Tháng Tám năm 1945.

Từ năm 1943-1944, ở Xuân Biều đã có các cơ sở cách mạng của đồng chí Hoàng Quốc Việt - Bí thư Xứ ủy Bắc Kỳ; đồng chí Lê Thanh Nghị - Ủy viên Ủy ban Quân sự cách mạng Bắc Kỳ và đồng chí Nguyễn Trọng Tỉnh - Trưởng ban cán sự Đảng tỉnh Bắc Giang.

Ngày 9-3-1945, Nhật đảo chính lật đổ Pháp, chiếm Đông Dương. Chỉ thị “Nhật - Pháp bắn nhau và hành động của chúng ta” của Ban Thường vụ T.Ư Đảng trở thành kim chỉ nam cho mọi hoạt động của Đảng bộ và nhân dân Bắc Giang trong suốt cao trào chuẩn bị Tổng khởi nghĩa.

Thấy điều kiện vận dụng được Chỉ thị của Ban Thường vụ T.Ư vào hoàn cảnh cụ thể ở Hiệp Hòa, các đồng chí Lê Thanh Nghị, Nguyễn Trọng Tỉnh quyết định phát động quần chúng khởi nghĩa giành chính quyền cấp xã, phá các kho thóc của Nhật - Pháp để giải quyết nạn đói cho nhân dân, động viên tinh thần cách mạng của đông đảo quần chúng ở Bắc Giang. Tối 12-3-1945, tại đình Xuân Biều, một cuộc mít tinh lớn được tổ chức, với sự tham gia của 30 tự vệ và hơn 300 quần chúng. Tại đây, ta công bố thủ tiêu chính quyền bù nhìn, lập Ủy ban Dân tộc giải phóng.

Trong cuốn hồi ký “Trọn một cuộc đời”, đồng chí Lê Thanh Nghị ghi lại: “Khởi nghĩa giành chính quyền cách mạng ở Xuân Biều là đốm lửa để bùng lên cả một trời lửa Cách mạng Tháng Tám năm 1945”. Đình Xuân Biều - nơi phát động cuộc khởi nghĩa giành chính quyền nay đã được công nhận là Di tích Quốc gia đặc biệt.

Thanh La vang bài ca cách mạng

Xã Thanh La (nay là xã Minh Thanh, tỉnh Tuyên Quang) là địa phương diễn ra cuộc khởi nghĩa giành chính quyền cách mạng cấp xã đầu tiên trong cả nước.

Khởi nghĩa Thanh La nổ ra đêm 10-3-1945 (một ngày sau khi Nhật đảo chính Pháp ở Đông Dương), dưới sự lãnh đạo trực tiếp của đồng chí Tạ Xuân Thu và Ban chỉ huy Phân khu Nguyễn Huệ, LLVT cách mạng đã mau lẹ tước vũ khí của lính dõng, bắt bọn tổng lý phải quy phục, giao nộp súng ống, bằng sắc, triện đồng cho ta. Ta giải phóng hoàn toàn xã Thanh La trong đêm 10-3-1945. Sáng 11-3-1945, sau cuộc mít tinh tuyên thệ tại sân đình Thanh La, Quân khởi nghĩa với nòng cốt là lực lượng Cứu Quốc quân 3 và tự vệ địa phương giương cao cờ đỏ sao vàng, biểu ngữ cách mạng tiến về giải phóng Đăng Châu, huyện lỵ Sơn Dương. Đêm 12, rạng sáng 13-3-1945, ta bao vây đánh đồn Đăng Châu và hạ đồn sau ít phút, thu hơn 100 khẩu súng, hàng chục két lựu đạn phân phát cho các đội tự vệ, phá kho thóc của Nhật ở huyện lỵ để chia cho dân nghèo.

Ngày 16-3-1945, tại sân đình Thanh La đã diễn ra cuộc mít tinh để tuyên bố thành lập châu Tự Do và bầu ra Ủy ban Cách mạng lâm thời.

Thắng lợi của cuộc khởi nghĩa Thanh La đã tạo điều kiện để đón Bác Hồ từ Pác Bó, Cao Bằng về châu Tự Do (nay thuộc huyện Sơn Dương, tỉnh Tuyên Quang) ở và làm việc, kịp thời chỉ đạo cuộc Tổng khởi nghĩa Cách mạng Tháng Tám năm 1945 đi đến thắng lợi trong phạm vi cả nước.

Từ rừng Khuôn Mánh...

Ngày 15-9-1941, tại rừng Khuôn Mánh, xã Tràng Xá, huyện Võ Nhai (nay thuộc xã Tràng Xá, tỉnh Thái Nguyên), đồng chí Hoàng Quốc Việt thay mặt Trung ương Đảng tuyên bố thành lập Trung đội Cứu Quốc quân 2 với 36 cán bộ, chiến sĩ, trong đó 22 chiến sĩ là con em xã Tràng Xá. Sau một thời gian, Trung đội Cứu Quốc quân 2 phát triển lực lượng lên 46 cán bộ, chiến sĩ, được biên chế thành 5 tiểu đội, với trang bị vũ khí còn rất thô sơ, điều kiện vật chất vô cùng thiếu thốn. Nhưng với tinh thần yêu nước, dũng cảm quên mình, ngay từ ngày đầu thành lập, các chiến sĩ của Trung đội Cứu Quốc quân 2 đã dũng cảm xả thân quên mình bước vào cuộc chiến đấu với quân thù, lập nhiều chiến công. Đó là các trận đánh: Đèo Bắp, tiêu diệt tên Đức Phú phản động gian ác; Mỏ Nùng (Lâu Hạ); Suối Bùn (Tràng Xá); Lân Han; cây đa La Hóa...

Đêm 20-3-1945, lực lượng cách mạng (nòng cốt là Cứu Quốc quân) bao vây châu lỵ La Hiên, kêu gọi địch đầu hàng. Gặp sự chống trả của địch, Cứu Quốc quân đã nổ súng tiêu diệt hàng chục tên Pháp, bắt sống hơn 100 lính khố xanh, lính dõng... Ngày 21-3-1945, Trung đội Cứu Quốc quân 2 cùng với đông đảo quần chúng nhân dân trong châu đánh chiếm châu lỵ La Hiên, thành lập Chính quyền cách mạng huyện Võ Nhai. Đây là Chính quyền cách mạng cấp huyện đầu tiên ở Thái Nguyên và cũng là một trong những đơn vị cấp huyện đầu tiên trong cả nước giành được chính quyền trước Cách mạng Tháng Tám năm 1945.