Định vị tầm nhìn cho quan hệ Mỹ - Trung

Trong khi báo chí Trung Quốc mô tả Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình lần đầu tiên sử dụng cụm từ “ổn định chiến lược mang tính xây dựng” để định vị quan hệ song phương trong “3 năm tới và xa hơn nữa”, thì thông cáo của Nhà Trắng lại hoàn toàn không đề cập tới khái niệm “ổn định chiến lược mang tính xây dựng”. Thay vào đó, Tổng thống Mỹ Donald Trump chỉ nhấn mạnh tới quan hệ “thương mại và tôn trọng” lâu dài như nền tảng cho tương lai cùng có lợi.

Trên chiếc “Không lực một” trở về Washington, ông Donald Trump hứng khởi thông báo rằng Trung Quốc đã đồng ý mua 200 máy bay hành khách từ nhà sản xuất Boeing của Mỹ. Đây là lần mua máy bay thương mại Mỹ đầu tiên của Trung Quốc trong gần một thập kỷ. Ấy thế nhưng Bắc Kinh lại không đề cập đến thỏa thuận này trong tuyên bố sau hội nghị thượng đỉnh, và ngay Boeing cũng chưa xác nhận thông tin này.

Cho đến nay, cả hai bên vẫn chưa tiết lộ hay xác nhận thêm bất kỳ thỏa thuận thương mại nào khác như báo chí mô tả trước chuyến đi. Cũng không có dấu hiệu nào cho thấy có một thỏa thuận đột phá về việc Mỹ bán chip trí tuệ nhân tạo (AI) tiên tiến của hãng công nghệ đa quốc gia Nvidia cho Trung Quốc, bất chấp việc CEO của Nvidia là ông Jensen Huang bất ngờ tham gia chuyến đi đến Bắc Kinh vào phút chót.

Đúng là trong bối cảnh cạnh tranh chiến lược gay gắt Mỹ - Trung, ít ai kỳ vọng sẽ có những bước đột phá lớn trong việc giải quyết những mâu thuẫn chỉ trong một chuyến công du. Phía trước quan hệ Mỹ - Trung là hàng loạt các vấn đề gay cấn, từ “chiến tranh thương mại”, “cuộc chiến thuế quan”, đến cạnh tranh công nghệ cao, rồi tranh cãi xung quanh nguồn cung khoáng sản quan trọng và đất hiếm.

Đặc biệt, hai bên đối đầu gay gắt về chủ đề Đài Loan. Trong cuộc gặp, Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình tuyên bố Đài Loan là “vấn đề quan trọng nhất” trong quan hệ Mỹ - Trung, đồng thời cảnh báo có thể xảy ra xung đột nếu hành động sai lầm. Bộ Ngoại giao Trung Quốc cho biết ông Tập đã nói rõ với ông Trump rằng: “Độc lập Đài Loan và hòa bình xuyên eo biển là 2 vấn đề như lửa với nước”. Hai tuần trước cuộc gặp, Ngoại trưởng Trung Quốc Vương Nghị cũng cảnh báo người đồng cấp Mỹ Marco Rubio rằng Đài Loan vẫn là “rủi ro lớn nhất” đối với mối quan hệ của hai bên.

Nhưng ổn định quan hệ song phương và sớm hạ nhiệt căng thẳng xung đột Trung Đông đang là lợi ích thiết thực với cả hai nước. Dù tranh cãi nhưng kinh tế - thương mại tiếp tục đóng vai trò “chất keo” kết nối quan hệ Mỹ - Trung. Sự hiện diện của hàng loạt lãnh đạo tập đoàn lớn của Mỹ như Elon Musk của Tesla, Tim Cook của Apple, Larry Fink của BlackRock hay David Solomon của Goldman Sachs trong phái đoàn tháp tùng ông Donald Trump cho thấy giới chính trị và doanh nghiệp Mỹ vẫn đặt lợi ích kinh tế với Trung Quốc lên hàng đầu.

Dù chưa công bố chi tiết các thỏa thuận mới, hai bên đều nhất trí nỗ lực duy trì và gia hạn “thỏa thuận đình chiến thương mại” mong manh đạt được sau cuộc chiến thuế quan năm ngoái, nhấn mạnh sự ổn định trong quan hệ thông qua các thỏa thuận kinh tế và cam kết sẽ tiếp tục trao đổi về việc tăng cường đối thoại. Ông Donald Trump đã mời Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình đến Washington vào tháng 9 tới, ngay trước cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ của Mỹ. Điều này phản ánh thực tế rằng, bất chấp cạnh tranh chiến lược ngày càng gay gắt, hai nền kinh tế lớn nhất thế giới vẫn có mức độ phụ thuộc lẫn nhau rất sâu sắc.

Chương trình nghị sự ngắn gọn của cuộc gặp thượng đỉnh cho thấy ưu tiên hiện nay của hai bên là duy trì ổn định để “mua thêm thời gian”, thay vì giải quyết tận gốc các bất đồng chiến lược kéo dài nhiều năm qua. Cả Washington và Bắc Kinh đều chủ động định hình khuôn khổ mới cho quan hệ Mỹ - Trung: không chấm dứt cạnh tranh chiến lược, nhưng tìm cách đặt cạnh tranh trong giới hạn có thể kiểm soát được.

Với trạng thái ổn định tạm thời sau chuyến thăm, Mỹ và Trung Quốc có thêm dư địa củng cố vị thế trong các vòng cạnh tranh tiếp theo. Dù hội nghị ở Bắc Kinh chưa tạo ra bước ngoặt đủ lớn để thay đổi quỹ đạo cạnh tranh chiến lược, song bầu không khí hợp tác cho thấy hai bên đều nỗ lực ngăn bất đồng leo thang vượt tầm kiểm soát, đồng thời duy trì cánh cửa đối thoại trong một thế giới ngày càng bất ổn. Ít nhiều, chuyến thăm đã giúp hai bên định vị tầm nhìn mới cho mối quan hệ vừa hợp tác vừa cạnh tranh dài hạn giữa Trung Quốc và Mỹ trong thời gian tới.