Cuộc phiêu lưu trên bộ

Mô tả các yêu cầu của Washington là không thể chấp nhận được, Iran từ chối đề xuất gặp gỡ với các đối tác Mỹ tại Islamabad, Pakistan, hay chuyển sang các kênh ngoại giao khác. Thay vì đưa ra phản hồi bằng văn bản, Iran thể hiện lập trường cứng rắn khi liên tục khai hỏa tên lửa đạn đạo để đáp trả các cuộc tấn công của Mỹ và Israel.

Trong khi đó, chiến dịch không kích của Mỹ và Israel nhằm vào Iran đang tiến gần giới hạn hiệu quả. Theo các nguồn phân tích quân sự, Bộ chỉ huy trung tâm Mỹ (CENTCOM) đã đạt hoặc sắp đạt ngưỡng tối đa các mục tiêu có thể thực hiện thông qua chiến dịch không kích. Trong thời gian qua, các đòn tấn công của Mỹ và Israel đã gây thiệt hại đáng kể đối với năng lực quân sự, nghiên cứu và công nghiệp của Iran, những yếu tố từng tạo nên sức mạnh răn đe của nước này trong khu vực.

Tuy nhiên, dù bị suy giảm, năng lực còn lại của Iran vẫn đủ để cho phép nước này tiếp tục tiến hành các cuộc tấn công bằng tên lửa và thiết bị bay không người lái, gây thiệt hại cho Mỹ và Israel. Trái với tính toán của Washington, Iran mở hàng loạt các cuộc tấn công vào các cơ sở có lợi ích của Mỹ trên khắp khu vực Vùng Vịnh, từ nhà máy hóa dầu tại Khu công nghiệp Ruwais ở Các tiểu vương quốc Arab thống nhất (UAE) đến sở hạ tầng quân sự của Mỹ ở Kuwait.

Không những thế, Iran tiếp tục duy trì áp lực lên các tuyến năng lượng chiến lược, đặc biệt là tại eo biển Hormuz. Mục tiêu của Tehran là giữ giá năng lượng ở mức cao như một biện pháp gây áp lực lên Tổng thống Mỹ Donald Trump nhằm tìm ra lối thoát cho cuộc chiến đã kéo dài 5 tuần. Từ việc tấn công các tàu dân sự và rải thủy lôi đến việc đòi phí qua lại, Iran thực tế đã phong tỏa giao thông qua eo biển Hormuz.

Trong thế bế tắc đó, một cuộc tấn công trên bộ nhằm vào Iran, bước đi được coi là giới hạn cuối cùng của sự leo thang bởi quá tốn kém và gây bất ổn kéo dài, trở nên hiện hữu hơn bao giờ hết. Thậm chí nhiều nhà phân tích cho rằng câu hỏi giờ đây không còn đơn thuần là liệu một cuộc tấn công trên bộ có thể xảy ra hay không, mà là sự việc này có thể bắt đầu từ đâu và liệu có thể đạt được kết quả về chiến lược như mong đợi hay không.

Thế nhưng, kịch bản trên bộ tiềm ẩn nhiều rủi ro. Thoạt nhìn, các khu vực ngoại vi của Iran dường như có nhiều điểm để có thể xâm nhập, từ Vịnh Persia và Vịnh Oman đến vùng biên giới phía Tây. Nhưng đó là một sự lầm tưởng tai hại. Chính đặc điểm địa lý khiến cho việc xâm lược trở nên khả thi cũng lại là yếu tố khiến hành động này sẽ thất bại về mặt chiến lược. Địa hình quân sự của Iran sẽ dồn các lực lượng bên ngoài vào những điểm nghẽn chật hẹp ven biển, các trung tâm năng lượng và các hành lang biên giới - những nơi không phải là con đường dẫn đến thành công mà là “ngòi nổ” gây leo thang xung đột rộng hơn.

Trong số các mục tiêu, đảo Kharg xem ra là địa bàn hấp dẫn cho kịch bản trên bộ. Đây là đầu mối trung chuyển tới 90% lượng dầu xuất khẩu của Iran. Lực lượng thủy quân lục chiến và lính dù của Mỹ có thể dễ dàng chiếm được hòn đảo, nhưng rồi sau đó thì sao? Kharg nằm gần đất liền Iran, khiến nơi này nằm trong tầm bắn của nhiều loại tên lửa Iran hơn. Binh sĩ Mỹ trên đảo Kharg sẽ rơi vào thế dễ bị tổn thương. Họ lại cần tiếp tế thường xuyên bằng đường không hoặc đường biển, trong khi Iran sẽ tấn công các đường băng hoặc tàu tiếp tế, đồng thời sử dụng máy bay không người lái và tên lửa để vô hiệu hóa lực lượng chiếm đóng.

Những lựa chọn khác có thể là việc chiếm các đảo nhỏ xa bờ của Iran như Abu Musa và Greater Tunb, Lesser Tunb, hoặc mở các cuộc tập kích vào sâu trong đất liền nhằm vào các cơ sở quân sự. Nhưng nếu muốn tạo ra hiệu quả vượt quá mức quấy rối, Mỹ sẽ phải tổ chức chiếm đóng dài ngày, và rất có thể sẽ vấp phải những vấn đề tương tự như ở đảo Kharg.

Kiểm soát eo biển Hormuz còn khó hơn. Đây không phải là một điểm đơn lẻ có thể đánh chiếm mà là một hệ thống phức tạp gồm cả lãnh thổ và lãnh hải. Điều này tạo ra một tình thế tiến thoái lưỡng nan: Để duy trì sự kiểm soát, đòi hỏi phải làm suy yếu hệ thống phòng thủ bờ biển, chế ngự các năng lực tên lửa và hải quân bất đối xứng của Iran, đồng thời duy trì sự hiện diện quân sự liên tục trong một môi trường bị tranh chấp quyết liệt. Kịch bản này có khả năng biến thành một chiến dịch kéo dài, tiêu hao nguồn lực và gây bất ổn lâu dài trên thị trường năng lượng và chuỗi cung ứng toàn cầu.

Không có kịch bản nào giúp các bên giành chiến thắng, mà là con đường đưa tới bế tắc nếu không có đàm phán hòa bình.