Cánh cửa hòa bình Ukraine có mở?

Đây được xem là tín hiệu tích cực sau khi căng thẳng trong quan hệ Mỹ - Nga gần đây liên tục leo thang. Kể từ khi trở lại Nhà Trắng hồi cuối tháng 1-2025, ông Trump đã nỗ lực thúc đẩy đàm phán chấm dứt xung đột Ukraine. Tuy nhiên, hơn nửa năm trôi qua, tiến trình hòa đàm do Mỹ làm trung gian vẫn rơi vào bế tắc. Ba vòng đàm phán trực tiếp giữa phái đoàn Nga và Ukraine tại Thổ Nhĩ Kỳ đã không đạt tiến triển nào về lệnh ngừng bắn, bất chấp sự hối thúc từ ông Trump. Trong tâm trạng bực tức, ông Trump cảnh báo sẽ áp lệnh trừng phạt nếu Nga không đạt thỏa thuận ngừng bắn ở Ukraine trước ngày 8-8.

Trong bối cảnh đó, quyết định tổ chức cuộc gặp thượng đỉnh Mỹ - Nga được đưa ra chỉ hai ngày trước hạn chót 8-8 theo tối hậu thư của ông Trump đã giải tỏa bớt căng thẳng. Với Washington, đó là kết quả của nỗ lực ngoại giao quyết liệt trong nhiều tháng trở lại đây, đặc biệt là chuyến thăm của Đặc phái viên Mỹ - Steve Witkoff hôm 6-8 tới Moscow, nơi ông đã có cuộc “trao đổi hiệu quả” với Tổng thống Putin, mở đường cho cuộc gặp thượng đỉnh Mỹ - Nga.

Với Moscow, Tổng thống Putin từ lâu đã khẳng định sự cần thiết tổ chức một cuộc gặp trực tiếp với người đồng cấp Trump. Ông Putin coi hội nghị thượng đỉnh Nga - Mỹ là cơ hội then chốt để đạt được mục tiêu ở Ukraine, đặc biệt là ngăn việc Kiev gia nhập NATO và bảo đảm lợi ích địa chính trị của Nga. Đây là những vấn đề mà ông Trump có quan điểm phần ôn hòa hơn so với các đồng minh châu Âu luôn muốn tạo cho Nga một “thất bại chiến lược” thông qua cuộc xung đột ở Ukraine.

Trong con mắt của Điện Kremlin, ông Trump là người có vị thế phù hợp nhất để tìm giải pháp cho cuộc xung đột Ukraine. Điều này phần nào lý giải vì sao ông Putin luôn tìm cách duy trì quan hệ với ông Trump và tránh rạn nứt với Washington, ngay cả khi ông chủ Nhà Trắng nhiều lần tỏ ra sốt ruột trước việc Moscow chưa chấp nhận ngừng bắn. “Tổng thống Putin muốn giữ ông Trump như một nguồn lực cho tiến trình hòa bình. Ông Trump chính là chìa khóa để Nga đạt được điều kiện của mình” - nhà phân tích chính trị Sergei Markov tại Moscow phân tích.

Từ góc độ kinh tế, mở đối thoại với ông Trump là bước đi chiến thuật khôn khéo của Tổng thống Putin. Cam kết về một cuộc đối thoại trực tiếp sẽ phần nào xoa dịu tâm trạng bức xúc của ông Trump, tránh làm suy yếu quan hệ với Mỹ, đồng thời giúp Moscow tránh được các lệnh trừng phạt thứ cấp mà Washington dọa áp lên các đối tác mua dầu Nga nếu như thỏa thuận ngừng bắn Nga - Ukraine tiếp tục bị trì hoãn. Động thái này có thể giải tỏa sắc lệnh áp thuế quan bổ sung 25% lên Ấn Độ nhằm trừng phạt việc nước này mua dầu thô Nga, giúp Moscow không bị gián đoạn trong nguồn thu từ xuất khẩu năng lượng.

Những tín hiệu tích cực đang nhen lên. Tuy nhiên, tìm giải pháp cho cuộc xung đột phức tạp như giữa Nga và Ukraine không phải là điều dễ dàng. Hơn 3 năm đối đầu đã khiến quan điểm của Moscow và Kiev đối chọi “như nước với lửa”, nhất là về khả năng trao đổi lãnh thổ đi kèm với thỏa thuận ngừng bắn như gợi ý của ông Trump.

Nga đã tuyên bố sáp nhập bán đảo Crimea vào năm 2014 và tiếp tục sáp nhập 4 tỉnh ở Ukraine gồm Lugansk, Donetsk, Kherson và Zaporizhia vào tháng 10-2022 dù chưa kiểm soát hoàn toàn các tỉnh này. Trong bản dự thảo biên bản ghi nhớ được trình bày tại vòng đàm phán trực tiếp với Ukraine tại Thổ Nhĩ Kỳ hồi tháng 7-2025, Nga đã yêu cầu Ukraine rút toàn bộ binh sĩ khỏi các vùng lãnh thổ nói trên trước khi có lệnh ngừng bắn. Moscow còn yêu cầu loại trừ Ukraine ra khỏi NATO, hạn chế năng lực quân sự của Kiev và không cho phép các nước NATO hiện diện quân sự tại Ukraine.

Trong khi đó, theo giới phân tích, việc Ukraine chấp nhận mất khoảng 20% lãnh thổ sẽ là thách thức chính trị đối với chính quyền Kiev. Cựu quan chức Bộ Ngoại giao Mỹ - Tyson Barker nhận định rằng, bất kỳ đề xuất nào liên quan đến lãnh thổ sẽ bị Ukraine bác bỏ ngay lập tức, dù Kiev vẫn thể hiện sự linh hoạt trong tìm kiếm thỏa thuận hòa bình. Ngay sau khi ông Trump gợi ý rằng Nga và Ukraine có thể cần phải “trao đổi lãnh thổ” để đạt được hòa bình, Tổng thống Ukraine - Volodymyr Zelensky khẳng định Ukraine sẽ không chịu mất lãnh thổ.

Thêm vào đó, xung đột Nga - Ukraine còn là cuộc đối đầu giữa Nga và phương Tây. Mặc dù phương cách xử lý cuộc xung đột này của Mỹ có nhiều thay đổi kể từ khi ông Trump lên nắm quyền, nhưng châu Âu thì không. Tạo cho Nga “một thất bại chiến lược” vẫn là mục tiêu không đổi của châu Âu. Còn với Nga, Ukraine không thể tiếp tục là con bài trong “dự án chống Nga” của phương Tây.

Mở cánh cửa hòa bình Ukraine không dễ dàng.