Bất thường gói thầu hơn 1.000 tỷ đồng tại Trường Đại học Dược Hà Nội

(Tiếp theo kỳ trước)

Bài 2: Những “điểm nghẽn” khó hiểu

Gói thầu XL-TB.2024 thuộc Dự án Xây dựng Trường Đại học Dược Hà Nội với tổng mức đầu tư hơn 1.077 tỷ đồng đang phát sinh nhiều dấu hiệu bất thường trong quá trình đấu thầu. Từ việc chấm thầu kéo dài, hồ sơ mời thầu thiếu nhất quán đến những thay đổi tiêu chí kỹ thuật sau thời điểm đóng thầu,... các vấn đề này đang đặt ra nghi vấn về tính tuân thủ pháp luật và tính minh bạch trong lựa chọn nhà thầu.

Hồ sơ mời thầu thiếu nhất quán

Như đã thông tin, quy trình chấm thầu tại Gói thầu XL-TB.2024 (trị giá hơn 1.077 tỷ đồng), thuộc Dự án Xây dựng Trường Đại học Dược Hà Nội ngang tầm khu vực, đang bị kéo dài một cách khó hiểu. Điều này không chỉ khiến dự án đứng trước nguy cơ lãng phí thời gian, nguồn lực đất đai, vốn vay ODA, mà còn tiềm ẩn nhiều hệ lụy tiêu cực, ảnh hưởng đến tính minh bạch, thậm chí có thể dẫn đến nguy cơ bị chi phối, thao túng trong quá trình chấm thầu.

Không chỉ có bất thường trong công tác chấm thầu, theo phản ánh của doanh nghiệp, quá trình đánh giá hồ sơ dự thầu và ngay tại hồ sơ mời thầu của gói thầu này cũng đang tồn tại nhiều điểm bất thường cần làm rõ.

Theo phản ánh, trong quá trình chuẩn bị dự thầu, nhà thầu đã phát hiện ra những sai khác, yêu cầu không đồng nhất của hồ sơ mời thầu. Cụ thể, mục 2.6 quy định về máy móc thi công yêu cầu “Lu rung có trọng lượng tĩnh lớn hơn hoặc bằng 25 tấn”. Nhưng tại mục 3.4 quy định về máy móc và thiết bị thi công huy động để phục vụ thực hiện hợp đồng lại yêu cầu “Lu rung lớn hơn hoặc bằng 25 tấn”. Khi nhà thầu đề nghị làm rõ nội dung này, công văn của chủ đầu tư khẳng định: Hồ sơ mời thầu là mức độ tối thiểu và giữ nguyên yêu cầu với máy Lu rung có trọng lượng tĩnh lớn hơn hoặc bằng 25 tấn.Từ đó, nhà thầu đã kê khai thiết bị theo yêu cầu và giải thích của chủ đầu tư.

Sau khi mở thầu, chủ đầu tư đã yêu cầu nhà thầu làm rõ hồ sơ dự thầu lần 1 theo đúng quy định của hồ sơ mời thầu. Tuy nhiên, trong yêu cầu làm rõ lần 2, chủ đầu tư giải thích rằng: Bộ Xây dựng đã có Thông tư 09 ngày 30/08/2024, cho phép sử dụng lu rung có trọng lượng hoạt động 25 tấn, thay vì trọng lượng tĩnh 25 tấn. Từ đó đề nghị Nhà thầu huy động các máy lu rung 25 tấn, thay vì huy động các máy lu rung có trọng lượng tĩnh 25 tấn như đã yêu cầu trước đó.

Theo ý kiến của nhà thầu, việc yêu cầu thay thế, điều chỉnh thiết bị thi công nhiều lần có dấu hiệu chưa phù hợp với quy định của pháp luật về đấu thầu. Bởi lẽ, luật chỉ cho phép thay thế hoặc làm rõ thiết bị một lần, nhằm tránh việc nhà thầu liên tục thay đổi cam kết. Việc làm rõ hồ sơ dự thầu cũng không nhằm thay đổi bản chất yêu cầu của hồ sơ mời thầu hoặc tạo điều kiện để nhà thầu điều chỉnh lại thiết bị, máy móc huy động.

Đáng chú ý, Thông tư số 09/2024/TT-BXD đã có hiệu lực từ trước thời điểm phát hành hồ sơ mời thầu (tháng 3/2025). Nhà thầu cũng đã có văn bản làm rõ từ ngày 14/4/2025 và chủ đầu tư thời điểm đó vẫn giữ nguyên yêu cầu ban đầu. Việc sau đó thay đổi cách hiểu và áp dụng tiêu chí kỹ thuật sau thời điểm đóng thầu đặt ra dấu hỏi lớn về tính nhất quán và cơ sở pháp lý. Việc tự ý thay đổi hoặc giải thích khác đi yêu cầu kỹ thuật cơ bản của hồ sơ mời thầu sau thời điểm đóng thầu có thể dẫn đến một vấn đề pháp lý nghiêm trọng?

Bên cạnh những bất thường và dấu hiệu vi phạm nêu trên, phản ánh cũng cho rằng, chủ đầu tư đã đưa ra những yêu cầu làm rõ, bổ sung hồ sơ mà yêu cầu của hồ sơ mời thầu không quy định. Đơn cử như, với các thiết bị xử lý nước thải, khí thải, mục Phụ lục 10 hồ sơ mời thầu chỉ yêu cầu đính kèm catalogue, nhưng chủ đầu tư lại yêu cầu nhà thầu nộp giấy chứng nhận chất lượng (CQ) - một loại giấy tờ pháp lý có tính ràng buộc cao hơn rất nhiều.

Ngoài ra, chủ đầu tư cũng yêu cầu nhà thầu cung cấp nhiều hồ sơ kiểm định máy móc mà hồ sơ mời thầu không quy định. Từ đó, doanh nghiệp cho rằng, họ đang bị gây khó khăn, cố tình làm chênh lệch mức độ cạnh tranh, dẫn đến sự không công bằng giữa các nhà thầu. Cùng với việc chủ đầu tư cho các doanh nghiệp bổ sung thiết bị 2 lần cũng sẽ tạo điều kiện cho doanh nghiệp không đủ điều kiện bổ sung hồ sơ, gây sai lệch kết quả đấu thầu?

Ai sẽ chịu trách nhiệm?

Liên quan đến những vấn đề nêu trên, trao đổi với phóng viên, Luật sư Nguyễn Đại Hải (Công ty Luật TNHH The Fanci, Đoàn Luật sư TP Hà Nội) cho rằng, việc kéo dài thời gian lựa chọn nhà thầu, đồng thời bổ sung hoặc điều chỉnh các tiêu chí không có trong hồ sơ mời thầu ban đầu có thể là dấu hiệu vi phạm quy định tại Điều 16 của Luật Đấu thầu 2023 về các hành vi bị cấm trong hoạt động đấu thầu.Theo đó, các yêu cầu mang tính định hướng về nguồn gốc, xuất xứ, nhãn hiệu hoặc tiêu chí có khả năng hạn chế sự tham gia của nhà thầu có thể bị xem là hành vi cản trở cạnh tranh, không bảo đảm nguyên tắc công bằng, minh bạch.

Về chế tài, Luật sư Nguyễn Đại Hải cho biết, nếu cơ quan có thẩm quyền phát hiện sai phạm, các tổ chức, cá nhân liên quan có thể bị xử lý theo quy định pháp luật. Trong đó, hành vi gây thất thoát, lãng phí tài sản nhà nước có thể bị xem xét theo Điều 219 Bộ luật Hình sự 2015; trường hợp có dấu hiệu thông thầu, thiếu minh bạch có thể bị xử lý theo Điều 222 Bộ luật Hình sự 2015. Ngoài ra, các nhà thầu bị thiệt hại cũng có quyền yêu cầu bồi thường theo quy định pháp luật.

Bên cạnh những nội dung trên, doanh .nghiệp cũng phản ánh về nhiều bất cập, có dấu hiệu chưa tuân thủ hồ sơ mời thầu và pháp luật về đấu thầu. Trong khi đó, người dân tại phường Võ Cường, tỉnh Bắc Ninhlại cho biết, dù gói thầu chưa hoàn thành, đơn vị thi công chưa được lựa chọn, nhưng nhiều thời điểm, tại khu đất triển khai dự án đã xuất hiện đơn vị cùng một số cá nhân xuống khảo sát để chuẩn bị thi công. Họ cũng xin ý kiến người dân về việc xin đấu, cấp điện 3 pha để phục vụ công tác thi công dự án này. Vậy những cá nhân, đơn vị này có phải là nhà thầu được chọn? Tại sao kết quả đấu thầu chưa được công bố lại có đơn vị khảo sát và sẵn sàng tổ chức thi công? Nếu quá trình đấu thầu có sai phạm, tiếp tục kéo dài, dự án chậm tiến độ hoặc không thể triển khai thì trách nhiệm sẽ thuộc về ai?

Theo Luật sư Nguyễn Đại Hải, một dự án có tổng mức đầu tư hơn 1.000 tỷ đồng, sử dụng vốn vay ODA của Chính phủ Hàn Quốc, nhưng quá trình đấu thầu lại phát sinh nhiều dấu hiệu bất thường và chưa được giải đáp kịp thời, đang đặt ra yêu cầu cho các cơ quan chức năng cần sớm vào cuộc kiểm tra, làm rõ.Trong trường hợp phát hiện sai phạm, việc xác định rõ trách nhiệm của các tổ chức, cá nhân liên quan là cần thiết, nhằm đảm bảo tính nghiêm minh của pháp luật, đồng thời tránh nguy cơ thất thoát, lãng phí nguồn lực đầu tư công.

Chúng tôi sẽ tiếp tục thông tin vụ việc này.