TỪ BỤC GIẢNG ĐẾN KHÔNG GIAN MẠNG: ĐỔI MỚI NỘI DUNG, PHƯƠNG THỨC BẢO VỆ NỀN TẢNG TƯ TƯỞNG CỦA ĐẢNG TRONG THỜI ĐẠI SỐ

Khi tiếng trống vừa dứt báo hiệu giờ ra chơi, chúng ta không khó để bắt gặp hình ảnh nhiều học sinh nhanh chóng mở điện thoại để lướt các nền tảng mạng xã hội quen thuộc. Chỉ trong vài phút, các em có thể tiếp cận hàng chục thông tin, từ kiến thức hữu ích đến những nội dung chưa được kiểm chứng. Không gian mạng vì thế đã trở thành một “lớp học thứ hai”, nơi tri thức được mở rộng nhưng nơi các giá trị có thể bị lệch chuẩn nếu thiếu định hướng đúng đắn. 

Trước thực trạng tin giả, thông tin xuyên tạc, bóp méo lịch sử và đường lối phát triển đất nước xuất hiện với mức độ ngày càng tinh vi, giáo dục không thể đứng ngoài. Đổi mới nội dung và phương thức giáo dục tư tưởng vì thế không chỉ là yêu cầu, mà là nhiệm vụ cấp thiết nhằm bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng ngay từ môi trường học đường.

Tin giả và những “bài học ngầm” trên không gian mạng

Thực tiễn những năm gần đây cho thấy, cùng với sự phát triển mạnh mẽ của công nghệ số, các thế lực thù địch ngày càng triệt để lợi dụng không gian mạng để truyền bá quan điểm sai trái, xuyên tạc chủ trương, đường lối của Đảng và Nhà nước. Chúng ta không khó bắt gặp nhiều clip trên các nền tảng như TikTok, YouTube đã cắt ghép, bóp méo thông tin về lịch sử Việt Nam, thậm chí đưa ra những nhận định sai lệch về các cuộc kháng chiến hoặc vai trò lãnh đạo của Đảng, với tiêu đề gây sốc như “sự thật bị che giấu” hay “lịch sử không được dạy trong sách giáo khoa”. Điều đáng lo ngại là nhiều thông tin sai trái hiện nay không còn tồn tại dưới dạng bài viết dài dễ nhận diện, mà được “ngụy trang” dưới dạng video ngắn, hình ảnh trực quan, sinh động hoặc những câu chuyện đời thường dễ gây đồng cảm và khó bị nghi ngờ, dễ dàng tiếp cận và tác động mạnh đến tâm lý người xem, đặc biệt là giới trẻ.

Những nội dung dạng này dễ gây hiểu sai về lịch sử, tác động tiêu cực đến nhận thức của học sinh nếu không được định hướng kịp thời. Không ít học sinh đã chia sẻ lại các video này như một “thông tin mới”, cho thấy mức độ lan truyền và ảnh hưởng đáng lo ngại của hình thức xuyên tạc tinh vi trên không gian mạng hiện nay.

Các cơ quan báo chí chính thống như Báo Nhân Dân, Báo Quân đội nhân dân, Báo Cựu Chiến binh Việt Nam… đã nhiều lần cảnh báo về sự lan rộng của tin giả, tin sai sự thật trên mạng xã hội. Không gian mạng đang trở thành một trong những “mặt trận nóng” của cuộc đấu tranh tư tưởng hiện nay.

Không thể đứng ngoài “mặt trận số”

Trong môi trường thông tin đa chiều, học sinh là nhóm dễ bị ảnh hưởng nhất. Các em có khả năng tiếp cận công nghệ nhanh, nhạy bén với xu hướng mới, nhưng lại thiếu kinh nghiệm và kỹ năng kiểm chứng thông tin. Đây chính là “khoảng trống” mà các thông tin sai lệch có thể thâm nhập.

Trong thực tế giảng dạy, không khó để bắt gặp những tình huống học sinh trích dẫn thông tin từ mạng xã hội như một nguồn đáng tin cậy. Khi được hỏi, nhiều em chỉ trả lời đơn giản rằng “em thấy trên mạng nói thế”. Thậm chí, có học sinh tham gia tranh luận trên mạng về các vấn đề chính trị - xã hội nhưng lại bị dẫn dắt bởi những quan điểm phiến diện, thiếu cơ sở. Điều này phản ánh một thực tế đáng lo ngại: nếu không được định hướng, học sinh có thể trở thành những “mắt xích” trong chuỗi lan truyền thông tin sai lệch.

Vì lẽ đó, ngành giáo dục - nơi hình thành nhân cách và thế giới quan của thế hệ trẻ - trở thành một trong những “tuyến đầu” quan trọng. Nếu lớp học chỉ dừng lại ở việc truyền đạt kiến thức trong sách giáo khoa thì sẽ khó có thể định hướng nhận thức cho học sinh trong một môi trường thông tin đa chiều, phức tạp. Người giáo viên từ bục giảng truyền thống đang đứng trước yêu cầu phải hiện diện trên không gian mạng để không chỉ dạy học mà còn định hướng, dẫn dắt và bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng trong thời đại số.

Vấn đề không phải là ngăn cấm học sinh sử dụng mạng xã hội, mà là hướng dẫn các em sử dụng một cách có trách nhiệm và có chọn lọc. Điều này đòi hỏi giáo dục phải chuyển từ “truyền thụ kiến thức” sang “phát triển năng lực”, trong đó có năng lực nhận diện, phân tích và phản biện thông tin.

Tinh thần đó đã được khẳng định trong Văn kiện Đại hội XIII của Đảng: xây dựng con người toàn diện, có bản lĩnh chính trị và năng lực thích ứng với môi trường số. Điều đó cho thấy, giáo dục tư tưởng trong thời đại mới không thể tách rời khỏi môi trường công nghệ.

Từ truyền thụ kiến thức đến năng lực phản biện thông tin

Đảng ta đã ban hành nhiều chủ trương, nghị quyết quan trọng làm kim chỉ nam cho việc bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng trong bối cảnh chuyển đổi số. Đặc biệt, Nghị quyết số 35-NQ/TW của Bộ Chính trị (năm 2018) về “tăng cường bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng, đấu tranh phản bác các quan điểm sai trái, thù địch trong tình hình mới” xác định đây là nhiệm vụ “có ý nghĩa sống còn đối với sự tồn vong của Đảng và chế độ”. Gần đây, Quy định số 19-QĐ/TW năm 2026 tiếp tục nhấn mạnh yêu cầu đổi mới công tác chính trị, tư tưởng trong bối cảnh chuyển đổi số, trong đó đề cao trách nhiệm của mỗi cán bộ, đảng viên khi tham gia không gian mạng.

Từ những định hướng trên, đổi mới nội dung giáo dục tư tưởng cho học sinh trong nhà trường cần bắt đầu từ việc đưa những vấn đề thực tiễn vào bài học. Thay vì chỉ truyền đạt kiến thức theo kiểu truyền thống, giáo viên cần chủ động đưa các tình huống cụ thể từ đời sống mạng xã hội vào lớp học phù hợp với đặc trưng bộ môn. Chẳng hạn, trong một tiết học (Trải nghiệm - Hướng nghiệp, Ngữ văn, Giáo dục Kinh tế Pháp luật…), giáo viên có thể cho học sinh xem một đoạn video gây tranh cãi trên mạng, sau đó yêu cầu các em xác định nguồn, kiểm chứng thông tin và đưa ra nhận xét. Khi học sinh được trực tiếp tiếp cận, phân tích và phản biện những thông tin đang lan truyền, các em sẽ hiểu sâu hơn và hình thành khả năng nhận diện cái đúng, cái sai. Việc phân tích một video xuyên tạc, chỉ ra thủ đoạn cắt ghép, đối chiếu với tài liệu chính thống không chỉ giúp học sinh hiểu đúng vấn đề mà còn rèn luyện tư duy phản biện, tư duy độc lập cho các em.

Nâng cao hơn nữa, trong các hoạt động giáo dục phù hợp ở nhà trường, cần xây dựng “hệ miễn dịch tư tưởng số” cho học sinh. Học sinh cần được hướng dẫn cách kiểm chứng nguồn tin, cách nhận diện dấu hiệu của tin giả, cách phân tích và phản biện thông tin. Khi có được những kỹ năng này, các em sẽ không dễ bị lôi kéo, kích động. Thậm chí, các em có thể trở thành những “người phản biện tích cực”, góp phần lan tỏa thông tin đúng đắn trong cộng đồng mạng.

Đổi mới phương thức giáo dục cũng cần gắn với việc tổ chức các hoạt động trải nghiệm thực tế. Những chuyến tham quan di tích lịch sử, bảo tàng, nghĩa trang liệt sĩ không chỉ là hoạt động ngoại khóa mà còn là những trải nghiệm giàu sức thuyết phục về truyền thống dân tộc. Khi học sinh được trực tiếp nhìn thấy hiện vật, nghe kể về những câu chuyện lịch sử, cảm xúc sẽ trở thành cầu nối giúp các em hiểu và trân trọng giá trị của quá khứ. Những trải nghiệm đó có sức thuyết phục mạnh mẽ hơn bất kỳ bài giảng lý thuyết nào.

Bên cạnh đó, việc tổ chức các hoạt động kỷ niệm những ngày lễ lớn như Kỷ niệm Ngày thành lập Đảng (03/02), Ngày thành lập Đoàn (26/3), Ngày giải phóng miền Nam thống nhất đất nước (30/4), Ngày Quốc Khánh (02/9)… cũng cần được đổi mới theo hướng sinh động, gần gũi với học sinh. Thay vì những buổi Lễ mang tính hình thức, nhà trường, địa phương có thể tổ chức các chương trình sân khấu hóa, kể chuyện lịch sử, giao lưu với nhân chứng lịch sử... Khi học sinh được tham gia và trải nghiệm, các em sẽ tiếp nhận kiến thức một cách tự nhiên và sâu sắc hơn.

Tạo “kháng thể” trước thông tin sai lệch cho học sinh

Trong bối cảnh hiện nay, vị trí của người giáo viên không chỉ dừng lại ở việc giảng dạy kiến thức mà ngày càng thể hiện rõ vai trò định hướng tư tưởng cho học sinh. Là đảng viên, mỗi thầy cô giáo còn mang trên mình trách nhiệm chính trị, góp phần giữ vững trận địa tư tưởng ngay trong môi trường giáo dục. Thực hiện tinh thần của Nghị quyết 35-NQ/TW, giáo viên cần chủ động hòa nhập trên không gian mạng với tư cách là người lan tỏa thông tin đúng đắn, góp phần định hướng dư luận, củng cố niềm tin và giúp học sinh tiếp cận thông tin một cách tỉnh táo, có chọn lọc.

Điều đó đòi hỏi giáo viên phải không ngừng nâng cao năng lực số, hiểu rõ cách thức vận hành của mạng xã hội, đồng thời giữ vững bản lĩnh chính trị, đạo đức, lối sống chuẩn mực. Một bài viết đúng đắn, một chia sẻ kịp thời hay một lời giải thích thuyết phục có thể giúp học sinh hiểu đúng vấn đề.

Quan trọng hơn, mỗi giáo viên phải là một tấm gương trong việc sử dụng mạng xã hội. Sự chuẩn mực trong hành vi, lời nói của giáo viên trên mạng xã hội chính là bài học sống động nhất đối với học sinh.

Khi giáo dục, gia đình và xã hội cùng vào cuộc

Để những hình thức, phương pháp đổi mới nêu trên đi vào thực chất, cần thực hiện những giải pháp cụ thể và đồng bộ. Nhà trường cần xây dựng kế hoạch giáo dục tư tưởng gắn với thực tiễn, trong đó chú trọng các hoạt động trải nghiệm như tham quan di tích, hành trình về nguồn, tổ chức chuyên đề về lịch sử, truyền thống. Các cuộc thi tìm hiểu về Đảng, về Đoàn, về lịch sử dân tộc cần được tổ chức thường xuyên với hình thức đa dạng như thi trực tuyến, thi sân khấu hóa, thi sáng tạo video… để phù hợp với đặc điểm của học sinh trong thời đại số.

Giáo viên cần chủ động đổi mới phương pháp giảng dạy: kết hợp giữa lý thuyết và thực hành, giữa truyền thống và hiện đại. Việc đưa các tình huống từ mạng xã hội vào bài giảng không chỉ giúp bài học trở nên sinh động mà còn giúp học sinh rèn luyện kỹ năng xử lý thông tin. Đồng thời, mỗi giáo viên cần không ngừng nâng cao năng lực số, sẵn sàng tham gia không gian mạng với vai trò là người định hướng.

Đối với học sinh, giáo dục trong nhà trường cần hình thành ý thức trách nhiệm cho các em khi tiếp nhận và chia sẻ thông tin. Các em cần hiểu rằng mỗi lần “chia sẻ” không chỉ là hành động cá nhân mà còn có thể ảnh hưởng đến người khác. Khi được trang bị đầy đủ kiến thức và kỹ năng, học sinh sẽ không còn là đối tượng dễ bị tác động mà có thể trở thành lực lượng tích cực trong việc bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng.

Gia đình và xã hội cần phối hợp chặt chẽ với nhà trường trong quá trình giáo dục học sinh. Trong đó, gia đình giữ vai trò nền tảng thể hiện qua việc quan tâm, theo dõi và định hướng cách con em tiếp cận, sử dụng mạng xã hội một cách phù hợp và an toàn. Bên cạnh đó, xã hội cần tạo môi trường thông tin lành mạnh, tăng cường kiểm soát và xử lý các nội dung xấu, độc. Chỉ khi có sự phối hợp đồng bộ, công tác giáo dục định hướng tư tưởng cho học sinh mới đạt hiệu quả bền vững và lâu dài.

Trong thời đại số, cuộc đấu tranh tư tưởng không còn diễn ra ở những diễn đàn lớn mà hiện diện trong từng chiếc điện thoại, từng dòng trạng thái, từng video ngắn. Không gian mạng vừa là cơ hội, vừa là thách thức đối với công tác giáo dục và bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng. Người giáo viên từ bục giảng truyền thống - ngày nay đang bước vào một không gian mới rộng lớn hơn, phức tạp hơn nhưng cũng đầy tiềm năng để phát huy năng lực của người làm giáo dục. Mỗi bài giảng không chỉ truyền đạt kiến thức mà còn góp phần định hướng nhận thức và bồi dưỡng nhân cách, đạo đức, tâm hồn cho cả một thế hệ. Mỗi học sinh không chỉ là người tiếp nhận thông tin mà còn có thể trở thành kênh lan tỏa những giá trị tích cực cho cộng đồng. Khi mỗi lớp học trở thành một “pháo đài tư tưởng”, khi mỗi học sinh có sự “miễn dịch thông tin độc hại” thì nền tảng tư tưởng của Đảng sẽ không chỉ được bảo vệ mà còn được củng cố và lan tỏa bền vững trong thế hệ tương lai.

 TÀI LIỆU THAM KHẢO

 1. Bùi Thái Bình, Xử phạt trường hợp đăng tải thông tin sai sự thật trên mạng xã hội, https://nhandan.vn, ngày 27/03/2026.

2. Thu Giang, Dạy học sinh kỹ năng phân biệt tin giả, https://vtv.vn, ngày 07/01/2025.

3. Đỗ Huy - Quang Khải, Cảnh giác với thông tin sai sự thật trên mạng xã hội, ngày 03/03/2025.

4. Bảo Ngọc, Hà Giang, Phát triển tư duy, kỹ năng phản biện ở trường phổ thông để hình thành năng lực công dân thời đại mới, https://tapchigiaoduc.edu.vn, ngày 20/10/2025.

5. Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIII, NXB Chính trị Quốc gia - Sự thật, năm 2021.

6. Bộ Chính trị, Nghị quyết số 35-NQ/TW, ngày 22/10/2018 về “Tăng cường bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng, đấu tranh phản bác các quan điểm sai trái, thù địch trong tình hình mới”.

7. Ban Chấp hành Trung ương, Quy định số 19-QĐ/TW ngày 08/4/2026 của Ban Chấp hành Trung ương Đảng về công tác chính trị, tư tưởng trong Đảng, https://tulieuvankien.dangcongsan.vn/

8. Chính phủ, Luật An ninh mạng (2018) (văn bản chính thức trên Cổng TTĐT Chính phủ), https://vanban.chinhphu.vn.

9. Chính phủ, Nghị định số 15/2020/NĐ-CP Quy định xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực bưu chính, viễn thông, tần số vô tuyến điện, công nghệ thông tin và giao dịch điện tử, https://vanban.chinhphu.vn.

10. Chính phủ, Nghị định số 13/2023/NĐ-CP về Bảo vệ dữ liệu cá nhân, https://vanban.chinhphu.vn.

11. Chính phủ, Nghị định 72/2013/NĐ-CP về quản lý, cung cấp, sử dụng dịch vụ Internet và thông tin trên mạng, https://vanban.chinhphu.vn.

12. Chính phủ, Nghị định 53/2022/NĐ-CP quy định chi tiết một số điều của Luật An ninh mạng, https://vanban.chinhphu.vn.

13. Chính phủ, Công điện của Thủ tướng Chính phủ về đẩy mạnh phòng ngừa, xử lý hoạt động sử dụng công nghệ cao trên không gian mạng để lừa đảo chiếm đoạt tài sản, https://vanban.chinhphu.vn/, ngày 03/04/2025. 

Hoàng Thị Hường, Giáo viên Ngữ văn, Trường THPT Vinh Lộc, Thành phố Huế