Khơi dậy sức mạnh văn hóa qua lăng kính khoa học xã hội

Ngày 11/4/2026, tại Bảo tàng Dân tộc học Việt Nam, đã tổ chức khai mạc lễ trưng bày chuyên đề “Không gian bảo tồn văn hóa và lan tỏa tri thức khoa học xã hội”, mở đầu chuỗi hoạt động của Viện Hàn lâm Khoa học xã hội Việt Nam, đồng thời nhấn mạnh vai trò của văn hóa và tri thức khoa học trong phát triển bền vững theo tinh thần Nghị quyết 80-NQ/TW.

Buổi lễ trưng bày lần này cho thấy sự gắn kết chặt chẽ giữa bảo tồn di sản văn hóa với lan tỏa tri thức khoa học xã hội. Đây cũng chính là yêu cầu cốt lõi của Nghị quyết 80, nhằm đưa văn hóa không chỉ là giá trị lưu giữ mà còn trở thành nguồn lực nội sinh, được “kích hoạt” thông qua nghiên cứu, giáo dục và đổi mới sáng tạo. Việc tổ chức không gian trưng bày theo dòng chảy “cội nguồn – kiến quốc – hội nhập – lan tỏa” đã phần nào phản ánh cách tiếp cận liên ngành, hiện đại trong việc phát huy giá trị văn hóa dân tộc.

Phát biểu tại lễ khai mạc, GS.TS Lê Văn Lợi - Ủy viên Ban Chấp hành Trung ương Đảng, Bí thư Đảng ủy, Chủ tịch Viện Hàn lâm Khoa học xã hội Việt Nam, Phó Trưởng ban Ban Chính sách, Chiến lược Trung ương nhấn mạnh: Vai trò nền tảng của khoa học xã hội trong việc nhận diện lịch sử, củng cố bản sắc và cung cấp luận cứ cho hoạch định chính sách. Thực tiễn cho thấy, nhiều công trình nghiên cứu của Viện đã góp phần làm sáng tỏ những vấn đề lớn của đất nước, từ nguồn gốc lịch sử, cấu trúc cộng đồng 54 dân tộc đến các mô hình phát triển kinh tế - xã hội và tiến trình hội nhập quốc tế.

Điểm đáng chú ý là trưng bày không dừng ở việc giới thiệu thành tựu học thuật mà còn chú trọng trải nghiệm tương tác, hướng tới công chúng, đặc biệt là thế hệ trẻ. Thông qua các không gian trải nghiệm, khoa học xã hội được “mềm hóa”, trở nên gần gũi, dễ tiếp cận hơn, qua đó lan tỏa giá trị tri thức trong cộng đồng.

Tại buổi triển lãm, nhiều phát hiện khảo cổ và sử học được giới thiệu, tiếp tục củng cố nhận thức về tiến trình hình thành, phát triển của văn hóa Việt Nam, từ thời tiền sử đến các giai đoạn Đông Sơn, Sa Huỳnh, Đồng Nai. Các kết quả nghiên cứu tại Hoàng thành Thăng Long, Thành nhà Hồ hay Lam Kinh… góp phần khẳng định chiều sâu văn hiến và sức sống bền bỉ của văn hóa Đại Việt. Đây là minh chứng sinh động cho yêu cầu của Nghị quyết 80 (bảo tồn phải đi đôi với phát huy, làm rõ giá trị để tạo nền tảng cho phát triển).

Bên cạnh đó, các kết quả điều tra dân tộc học quy mô lớn, đặc biệt là việc xác lập danh mục 54 dân tộc, tiếp tục được khẳng định là nền tảng khoa học quan trọng trong quản lý xã hội và phát triển bền vững. Những tư liệu điền dã, hiện vật nghiên cứu, hay các bộ sưu tập chuyên sâu được trưng bày không chỉ có giá trị khoa học mà còn góp phần phản ánh sinh động bức tranh “thống nhất trong đa dạng”, một trụ cột trong chiến lược phát triển văn hóa quốc gia.

Đáng chú ý, trưng bày cũng cho thấy xu hướng đẩy mạnh ứng dụng khoa học công nghệ và chuyển đổi số trong nghiên cứu khoa học xã hội, đây là nội dung gắn với Nghị quyết số 57-NQ/TW. Việc mở rộng hợp tác quốc tế, xây dựng mạng lưới nghiên cứu toàn cầu không chỉ nâng cao vị thế học thuật của Việt Nam mà còn tạo điều kiện để văn hóa Việt Nam lan tỏa ra thế giới, đúng với tinh thần hội nhập mà Nghị quyết 80 đề ra.

Có thể thấy, thông qua trưng bày này, một thông điệp rõ ràng được đặt ra, khoa học xã hội không chỉ thể hiện lĩnh vực nghiên cứu chuyên sâu mà còn là nguồn lực quan trọng để hoạch định chính sách, định hướng phát triển và nuôi dưỡng bản sắc văn hóa dân tộc.

Theo ban tổ chức, lễ trưng bày sẽ diễn ra đến hết ngày 15/5/2026, mở ra cơ hội để công chúng tiếp cận sâu hơn với những giá trị khoa học và văn hóa đang góp phần định hình tương lai đất nước.