PGS.TS Nguyễn Trọng Hưng Viện Dinh dưỡng quốc gia: Hướng dẫn tuyệt chiêu ăn Tết “thông minh” an toàn, bổ dưỡng

 PV: Thưa bác sĩ, dinh dưỡng có vai trò như thế nào đối với sức khoẻ?

PGS.TS. Nguyễn Trọng Hưng: Chúng ta biết rằng dinh dưỡng rất quan trọng đối với tất cả mọi người, ở mọi lứa tuổi. Nếu ăn uống không đủ chất dinh dưỡng sẽ khiến cơ thể suy nhược, sức đề kháng giảm và kéo theo rất nhiều hệ luỵ. Với người cao tuổi dinh dưỡng càng quan trọng hơn do yếu tố tuổi cao, sức yếu, các chức năng gan, thận đã bị suy giảm. Nếu không có chế độ dinh dưỡng đầy đủ, hợp lý thì rất dễ dẫn đến các nguy cơ về sức khoẻ như khó tiêu, hạ đường huyết...

Việt Nam có 3 miền, thực phẩm ngày Tết rất đa dạng, để bữa ăn đảm bảo chất lượng thì ngoài các món ăn truyền thống sẽ ưu tiên sử dụng nhiều loại rau sạch (ít nhất 2 món rau/bữa), lựa chọn thực phẩm sạch, ăn đủ bữa, đủ định lượng, không ăn quá nhiều món trong cùng một nhóm thực phẩm. Ăn Tết đồ ăn không cần nhiều, ăn ít nhưng ngon, đầy đủ chất dinh dưỡng giúp mọi người khoẻ, thưởng thức trọn vị Tết.

PV: Bác sĩ có thể cho biết những thực phẩm nào tốt cho sức khoẻ và định lượng khẩu phần ăn khoa học?

PGS.TS. Nguyễn Trọng Hưng: Đầu tiên chúng ta phải sử dụng các thực phẩm tự nhiên (thực phẩm nguyên bản), thực phẩm sạch và ăn đa dạng thực phẩm. Khuyến cáo mỗi ngày tất cả mọi người, ở mọi độ tuổi nên ăn từ 15-20 loại thực phẩm, sẽ lấy được đầy đủ dinh dưỡng của các loại thực phẩm. Thêm nữa, chúng ta cần cân đối các nhóm thực phẩm chính như: nhóm cung cấp chất béo, nhóm cung cấp chất bột, đường, nhóm cung cấp chất đạm, nhóm cung cấp vitamin và khoáng chất. Trong quá trình chế biến các món ăn, mọi người phải cân đối các nhóm này.

Với người cao tuổi hoặc người cao tuổi có bệnh lý nền thì vẫn phải tuân thủ, như đang giữ cân vẫn phải tuân thủ chế độ ăn để giữ cân, ai đang có nhu cầu tăng hoặc giảm cân thì phải ăn đủ để sức khoẻ duy trì ổn định. Cân đối các nhóm chất từ nguồn thực phẩm đưa vào cơ thể giúp cân bằng các nhóm chất. Nếu thiếu nhóm thực phẩm nào thì cần có thực phẩm thay thế phù hợp. Khi ăn các loại hạt cũng cần lưu tâm đến lượng chất dinh dưỡng để không bị thừa chất. Chúng ta cần ăn đủ về số lượng, ăn đa dạng về các loại thực phẩm, lưu ý lượng thực phẩm đưa vào phải giữ được như ngày trước Tết đang duy trì ổn định. Lựa chọn thực phẩm có nguồn gốc rõ ràng, mua nơi uy tín, thực phẩm nhìn phải tươi ngon, hạn chế dùng đồ ăn chế biến sẵn và lưu ý hạn sử dụng của thực phẩm.

Một người sẽ ăn khoảng 1600 kcal/ngày, tương ứng mỗi bữa khoảng 1,5 bát cơm, rau 2/3 bát/bữa, hoa quả mỗi bữa khoảng 1-1,5 lạng (đối tượng không phải kiểm soát đường huyết). Lượng thịt, bữa sáng mỗi người cần ăn 0,5 lạng, bữa trưa, tối là 1 lạng/người (nếu không ăn thịt có thể thay thế sang cá hoặc tôm, trứng), ăn đủ, ăn đúng sẽ giúp đảm bảo năng lượng, cân đối về chất đường béo, kiểm soát được số lượng đường vào cơ thể.

PV: Thưa bác sĩ, đâu là những sai lầm ăn uống phổ biến ngày Tết của người Việt?

PGS.TS. Nguyễn Trọng Hưng: Trước đây, không có điều kiện kinh tế, thực phẩm mua rất ít, các cửa hàng cũng nghỉ Tết dẫn đến ít phải bảo quản thực phẩm. Tết bây giờ đầy đủ hơn Tết xưa, mua đồ cũng dễ dàng hơn nhưng nhiều gia đình vẫn có thói quen mua sắm rất nhiều thực phẩm tích trữ. Kinh tế đủ đầy các gia đình mua nhiều đồ, trước là làm cơm hiếu kính với tổ tiên, sau là dịp đoàn viên nên các gia đình tổ chức ăn uống rất nhiều, dẫn đến thừa chất đạm, món ăn toàn xào, rán nhiều dầu mỡ sẽ bị thừa chất béo. Ngày Tết ăn nhiều bánh, mứt, kẹo, dẫn đến dư đường. Các món ăn chế biến sẵn như giò, chả, dưa muối, hành muối, cà muối ăn nhiều dẫn đến dư muối...

Tôi khuyến khích mọi người ăn thực phẩm tươi, thực phẩm sạch, nấu xong nên ăn ngay, ăn sớm nhất có thể để tránh nguy cơ mất an toàn thực phẩm không tốt cho sức khoẻ. Đồ ăn làm vừa đủ ăn, hạn chế nấu nhiều đồ ăn vì ăn dư thừa phải mang đi bảo quản. Bên cạnh đó, trong quá trình bảo quản đồ ăn trong tủ lạnh nếu bảo quản không đúng sẽ dẫn đến nguy cơ xâm nhập của các vi khuẩn, virus, các yếu tố độc hại gây tình trạng ngộ độc cấp tính và mãn tính không tốt cho sức khoẻ. Việc đun nấu lại đồ ăn nhiều lần cũng không tốt.

Mọi người cần hết sức lưu ý khi bảo quản thực phẩm, hãy mua hộp đựng chuyên dụng phù hợp cho đồ sống, tách biệt thực phẩm sống riêng, chín riêng, cần đặc biệt chú ý để nhiệt độ tủ theo khuyến nghị, vệ sinh tủ lạnh định kỳ. Nấu vừa đủ ăn, đồ thừa chỉ nên ăn khi đun lại bữa thứ 2, nếu không ăn hết thì bỏ. Làm tốt việc này sẽ giúp mọi người bớt được những hệ luỵ của sức khoẻ. Tết phải khoẻ để hưởng trọn vẹn vị Tết, nếu không chú ý sẽ rất dễ bị rối loạn tiêu hoá, ngộ độc mãn tính do các chất sinh ra trong quá trình bảo quản thực phẩm.

PV: Theo bác sĩ người bị thừa cân béo phì và người bị tiểu đường phải ăn như thế nào để kiểm soát tốt cân nặng và đường huyết trong những ngày Tết?

PGS.TS. Nguyễn Trọng Hưng: Tết không thể thiếu các món ăn truyền thống như bánh chưng, giò, chả, bánh, mứt, kẹo, để kiểm soát đường huyết và những người béo phì không bị tăng cân thêm thì khi bắt đầu ăn mọi người nên ăn rau trước giúp kiểm soát cơn đói và đường huyết không bị tăng. Tuy nhiên, điều quan trọng nhất vẫn là số lượng thực phẩm đưa vào cơ thể, 1/4 cái bánh chưng có năng lượng bằng một bát cơm, vậy ai đang ăn một bát cơm thì chỉ được ăn 1/8 miếng bánh chưng, hạn chế ăn bánh chưng rán để không bị dư thừa chất béo. Sau bữa ăn muốn ăn bánh kẹo thì không ăn hoa quả, muốn ăn món này thì phải bớt nhóm chất đó ở món khác. Cần cân đối bù trừ cho phù hợp các nhóm chất.

Ăn nhiều muối không tốt cho sức khoẻ, với người huyết áp cao, người có các bệnh lý về tim mạch càng cần phải cẩn trọng hơn khi sử dụng các thực phẩm có nhiều muối như dưa, cà muối, hành muối, các thực phẩm này là món truyền thống ngày Tết không thể thiếu.

PV: Dinh dưỡng cho người cao tuổi, người cao tuổi có bệnh nền COPD (tắc nghẽn phế quản mạn tính) cần chú ý những gì thưa bác sĩ?

PGS.TS. Nguyễn Trọng Hưng: Người cao tuổi, người cao tuổi có bệnh lý nền COPD thường bị teo cơ nên chế độ dinh dưỡng cần chú trọng hơn, để đảm bảo dinh dưỡng cho nhóm này cần chia nhỏ các bữa ăn để không mất sức khi ăn, ăn cũng là lao động, cần hạn chế gắng sức. Cần ăn đủ lượng và chất để đảm bảo đủ dinh dưỡng cho cơ thể, nếu ăn uống không đủ chất dinh dưỡng sẽ dẫn đến thiếu chất và suy nhược cơ thể. Nhóm này có thể bổ sung thêm chất đạm, tăng khoảng 20% so với định lượng đạm người bình thường (khoảng 1,2 lạng/bữa), điều này giúp tăng sức đề kháng và giữ cơ ổn định.

PV: Thưa bác sĩ, trào lưu thải độc cơ thể (detox) hoặc nhịn ăn để “giảm tải” mỡ thừa trước Tết và sau Tết có thực sự hiệu quả? Bác sĩ có lời khuyên gì cho cộng đồng?

PGS.TS. Nguyễn Trọng Hưng: Tôi khẳng định rằng detox cơ thể bằng cách uống nước ép hoa quả hoặc nhịn ăn trước Tết, trong Tết hoặc sau Tết đều không phải là “cứu cánh”, đây là cách ăn uống không tốt cho sức khoẻ. Chúng ta phải ăn đủ 3 bữa sáng, trưa, tối, những người ăn theo chỉ định của bác sĩ có bữa phụ thì phải tuân thủ.

Đối tượng là người cao tuổi càng cần hết sức thận trọng nên ăn, ngủ, nghỉ khoa học. Nếu không ăn đủ, ăn đúng sẽ dẫn đến các rối loạn chuyển hoá liên quan đến cơ, khiến sức đề kháng của người cao tuổi giảm, có thể bị teo cơ, nguy cơ ngã nhiều.

Ngày Tết mọi người cần duy trì những thói quen của ngày thường, cần ngủ sớm, ngủ đủ giấc, điều chỉnh số lượng thực phẩm ăn đủ chất và lượng, ăn đa dạng nhóm thực phẩm, uống rượu bia an toàn và hoạt động thể lực đều đặn.

PV: Trân trọng cảm ơn Bác sĩ!