NGHỆ SĨ ƯU TÚ NGUYỄN VĂN HÁT: Cháy hết mình vì nghệ thuật

Thượng tá quân nhân chuyên nghiệp Nguyễn Văn Hát sinh năm 1969, hiện đang là diễn viên Đoàn diễn 1 của Nhà hát Kịch nói Quân đội. Anh được đồng nghiệp và khán giả biết đến là một nghệ sĩ có lối sống giản dị, điềm đạm, lối diễn chân thực và tinh thần làm việc nghiêm túc của một quân nhân.

Anh sinh ra và lớn lên tại Kim Động, Hưng Yên, nay là xã Lương Bằng, Hưng Yên. Tuy không phải con nhà “nòi” trong làng sân khấu, nhưng anh cũng là người được tiếp xúc sớm với nghệ thuật sân khấu kịch nói khi có anh trai là Nghệ sĩ ưu tú Nguyễn Văn Đàn (biệt danh Huệ Đàn) đã theo học lớp diễn viên tại trường Đại học Sân khấu và Điện ảnh Hà Nội khoá 1985-1990 cùng lớp với nhiều nghệ sĩ nổi tiếng như Chiều Xuân, Phạm Cường, Bùi Thạc Chuyên và cũng là gương mặt diễn viên nổi bật của sân khấu và truyền hình Việt Nam vào thập niên 1990 và đầu những năm 2000. Với tình yêu sân khấu kịch nói và mong muốn tiếp nối truyền thống quân ngũ của gia đình khi bố anh là liệt sỹ trong kháng chiến chống Mỹ và anh trai đang công tác tại Đoàn Kịch nói Quân đội, nên năm 1992 Nguyễn Văn Hát quyết định thi tuyển và đỗ là học viên lớp kịch khoá 1992-1995 tại trường Trung cấp Văn hoá Nghệ thuật Quân đội (nay là Trường Đại học Văn hoá Nghệ thuật Quân đội) khi anh đang là sinh viên lớp Diễn viên kịch tại Trường Đại học Sân khấu Điện Ảnh Hà Nội cùng lớp với NSND Trung Hiếu ngày nay. Ngay sau khi ra trường, anh lựa chọn đầu quân về Đoàn Kịch nói Quân đội (nay là Nhà hát Kịch nói Quân đội/TCCT) mặc dù anh được rất nhiều Đoàn nghệ thuật khi đó mời gọi.

Với thâm niên hơn 30 năm biểu diễn trên sân khấu Nhà hát Kịch nói Quân đội, anh nổi tiếng là diễn viên tài năng, thường xuyên tham gia các vở diễn sân khấu chuyên nghiệp về đề tài lực lượng vũ trang, chiến tranh cách mạng, góp phần xây dựng hình tượng người chiến sĩ quân đội nhân dân như: Chiến, trong vở “Người trở về”, Đội trưởng Bửu trong “Những dấu chân thời gian”, Đại đội trưởng trong vở “Binh Nhất”, Dân công hoả tuyến Bùn trong “Thông điệp từ Điện Biên”, Tiểu đoàn trưởng Oánh trong “Khúc tráng ca ngày ấy”, CCB Nam trong “Bài ca miền đất chết” - Huy chương Bạc tại Hội diễn sân khấu chuyên nghiệp toàn quân năm 2008 , Đội trưởng Hựu trong “Tóc mây Lèn Hà”, Chính uỷ Trần Thụ trong “Chuyến tàu tốc hành trong đêm” - Huy chương Bạc tại Cuộc Thi nghệ thuật sân khấu kịch nói chuyên nghiệp toàn quân năm 2014; Chủ tịch xã Xưởng trong “Lũ quét” - Huy chương Bạc tại Cuộc Thi nghệ thuật sân khấu kịch nói chuyên nghiệp toàn quốc năm 2012, ông Nam trong “Đứa con của đồng đội” - Huy chương Vàng tại Hội diễn sân khấu chuyên nghiệp toàn quân năm 2018; Trung tá cảnh sát trong “Những ngày không bình yên” - Huy chương vàng tại Liên hoan Nghệ thuật sân khấu về “Hình tượng người chiến sĩ công an nhân dân” lần thứ III năm 2015, Cựu chiến binh Đức trong “Hố đen”, ông Mười trong “Người con gái Sông Bồ”, ông Chương trong “Vì Tổ quốc”... Bên cạnh các vai diễn xuất sắc về hình tượng người chiến sĩ cách mạng trên sân khấu bởi sự kết hợp hài hoà giữa kỹ thuật diễn xuất vững vàng, cảm xúc hoá thân chân thực, thái độ làm nghề nghiêm túc cùng kỷ luật nghiêm khắc của người lính, Nguyễn Văn Hát cũng là gương mặt khá nổi trên truyền hình, điện ảnh, đặc biệt là với các vai diễn về người chiến sĩ công an như: Hùng trong phim “Mây trắng ánh sao” năm 1996, Trưởng ty công an Hoàng Đạo trong phim “Vị tướng tình báo và hai bà vợ” năm 2003, Đội trưởng Đội điều tra hình sự trong phim “Vụ án chiếc lư hương” năm 2012, Vĩnh - Giám đốc Công an tỉnh Việt Thanh trong phim “Sinh tử” năm 2019...

Dù ở vai chính hay phụ, dài hay ngắn anh đều đón nhận với tinh thần làm nghệ thuật nghiêm túc, có trách nhiệm cao, trăn trở với từng đoạn thoại, cử chỉ của nhân vật để sao cho chân thực, sống động và giống với ngoài đời sống nhất. Bởi anh quan niệm: “Mỗi vai diễn là một nhân vật sống thực, không xa rời thực tế”.

Lòng yêu nghề và trách nhiệm nghề nghiệp của một người nghệ sĩ mặc áo lính trong anh còn thể hiện ở sự hy sinh thầm lặng trong các hoạt động biểu diễn nghệ thuật. Vào đúng ngày cưới, sau khi tiễn bạn bè ra về, anh tất tả dẫn cô dâu vào xem mình biểu diễn bởi hôm đó là đêm báo cáo tổng duyệt để ra vở diễn mới. Rồi có lần trên đường hành quân công tác, anh bị gãy chân, chưa có bạn diễn thay thế ngay, anh vẫn lên sân khấu biểu diễn phục vụ bộ đội và bà con nhân dân với cái chân đang bó bột. Chưa kể anh luôn khắc phục hoàn cảnh của bản thân, gia đình, không ngại khó ngại khổ, xung phong đi các chuyến lưu diễn dài ngày tại các nơi tuyến đầu Tổ quốc, vùng sâu vùng xa, biên giới, hải đảo kể từ những ngày đầu tiên về đơn vị cho đến tận bây giờ khi sắp nghỉ hưu với tinh thần lạc quan, trách nhiệm của người lính. Anh quan niệm rằng: "Văn hóa nghệ thuật cũng là một mặt trận và mỗi vở diễn, vai diễn chính là vũ khí sắc bén có sức lan toả sâu rộng nhằm tuyên truyền, giáo dục bộ đội, nhân dân gìn giữ những giá trị văn hoá tốt đẹp của dân tộc, sống có trách nhiệm hơn với cộng đồng và chấp hành nghiêm hiến pháp, pháp luật của Nhà nước”.

Với những đóng góp tích cực cho nền sân khấu nước nhà nói chung và nền sân khấu kịch nói Quân đội nói riêng, tháng 3 năm 2024, anh vinh dự được nhà nước phong tặng danh hiệu cao quý Nghệ sĩ ưu tú. Sự ghi nhận này là minh chứng cho quá trình lao động nghệ thuật bền bỉ và trách nhiệm cao cả của anh trong màu áo lính.

Giữa dòng chảy xô bồ của nhiều loại hình giải trí trên nhiều loại truyền thông đa phương tiện ngày nay, NSƯT Nguyễn Văn Hát vẫn lặng lẽ dành trọn tâm huyết của mình cho sân khấu để loại hình kịch nói vẫn còn chỗ đứng nhất định trong lòng công chúng khán giả yêu nghệ thuật. Đằng sau sự tận hiến ấy là những trăn trở khôn nguôi về đội ngũ diễn viên kế cận. Anh đau đáu khi thấy nhiều diễn viên trẻ dù có tố chất, có cơ hội làm nghề nhưng lại khó trụ lại với nghiệp diễn vì gánh nặng "cơm áo gạo tiền" và sự lấn át của các loại hình giải trí mới. Và không dừng lại ở những suy tư, anh đang cùng với nhiều thế hệ nghệ sĩ gạo cội của Nhà hát Kịch nói Quân đội như NSND Quốc Trị, NSND Thu Quế, NSƯT Mai Phương, NSƯT Hồ Uy Linh, NSƯT Đới Anh Quân, Nghệ sĩ Ma Thị Thu Ngà... đã và đang nỗ lực từng ngày để đào tạo và “truyền lửa” tình yêu sân khấu đến thế hệ nghệ sĩ trẻ. Anh không chỉ hướng dẫn, truyền dạy kỹ thuật biểu diễn, mà còn truyền cả tình yêu và lòng tự trọng nghề nghiệp cho các thế hệ đàn em. Sự nghiêm khắc, tận tâm của "thầy" Hát trên sàn tập, cộng hưởng với sự bao dung, thấu hiểu của một người anh, người đồng đội đi trước, chính là điểm tựa vững chắc để các nghệ sĩ - chiến sĩ trẻ yên tâm vững bước trên con đường nghệ thuật gian truân mà mình đã đam mê theo đuổi.

Có thể nói NSƯT Nguyễn Văn Hát chính là hiện thân của sự kết hợp hài hòa giữa chất thép của người lính và sự tài hoa, tận hiến hết mình vì nghệ thuật của người nghệ sĩ. Anh là minh chứng sống động nhất cho thế hệ nghệ sĩ mặc áo lính cả đời vì nghệ thuật và là điểm tựa, niềm tin, nguồn truyền cảm hứng vô tận cho các thế hệ diễn viên trẻ trên con đường cống hiến cho nghệ thuật sân khấu nước nhà nói chung và sân khấu quân đội nói riêng.