Cán bộ Báo Cựu Chiến binh Việt Nam có tác phẩm được in trong sách giáo khoa

Chú đi tuần

(Thân yêu tặng các cháu học sinh miền Nam)

Đại tá, nhà báo Trần Ngọc từng kể với chúng tôi rằng, bài thơ “Chú đi tuần” ông viết vào đầu năm 1956, tác phẩm ban đầu được mang tên “Chú đi tuần đêm nay”, khi đó, ông vừa tròn 26 tuổi, giữ chức vụ Chính trị viên Đại đội bảo vệ thành phố Hải Phòng vừa mới được giải phóng. Vào một đêm lạnh giá, sau khi đi kiểm tra việc tuần tra canh gác của đơn vị nơi các cháu học sinh miền Nam học nội trú gần cảng Hải Phòng, cảm xúc trào dâng trước các cháu miền Nam, ông đã ngồi đến gần sáng để viết bài thơ này. Bài thơ như một lời tự sự từ đáy lòng mình. Các từ láy “hun hút”, “lạnh lùng” diễn tả thấm thía cái lạnh buốt xương của mùa đông miền Bắc mà lần đầu tiên các cháu học sinh miền Nam phải nếm trải. Hai câu thơ lục bát hạ xuống cuối khổ thơ cũng nhẹ nhàng, bình dị nhưng lại tràn đầy cảm xúc, diễn tả tinh tế khung cảnh lạnh lẽo, vắng lặng của đêm mùa đông nơi thành phố cảng và khắc họa hình ảnh anh bộ đội Cụ Hồ: “Nép mình dưới bóng hàng cây/ Gió đông lạnh buốt đôi tay chú rồi!/ Rét thì mặc rét cháu ơi!/ Chú đi giữ mãi ấm nơi cháu nằm”.

Bài thơ thể hiện tấm lòng yêu thương mênh mông của tác giả là bộ đội đi tuần đối với học sinh miền Nam, sẵn sàng dành tất cả để canh giữ giấc ngủ của các cháu được bình yên. Nói rộng hơn, đó còn là tình cảm của nhân dân miền Bắc luôn hướng về miền Nam thân yêu, ruột thịt.

Ngay ngày hôm sau, chú bộ đội Trần Ngọc đã đến bưu điện thành phố Hải Phòng, gửi bài thơ cho Tạp chí Văn nghệ Quân đội với lời đề “Tặng các cháu học sinh miền Nam”. Bài thơ có tiêu đề là “Đêm nay đi tuần” được đăng trên Tạp chí Văn nghệ Quân đội.

Khoảng một tháng sau đó, Trần Ngọc nhận được tặng phẩm của Tạp chí Văn nghệ Quân đội (thay cho nhuận bút) là một hộp thuốc đánh răng. Bài thơ được đưa vào sách giáo khoa lớp 3 (cuốn Tập đọc) từ bao giờ ông Trần Ngọc cũng không biết. Cuối năm 1959, khi đó ông Trần Ngọc là giáo viên Trường Sĩ quan Lục quân (nay là Trường Sĩ quan Lục quân 1), dẫn học viên đi tập chiến thuật. Giờ nghỉ, ông và các học viên ngồi tản ra dưới bóng cây gần một trường cấp 1 (nay gọi là tiểu học), bỗng nghe thấy các em học sinh trong lớp đọc thuộc lòng bài thơ này. Ông rất ngạc nhiên rồi chờ đến cuối giờ học, hỏi cô giáo thì mới biết bài thơ do mình sáng tác ngày nào đã được đổi tên là “Chú đi tuần” và được in trong sách giáo khoa...

Sau đó, Trần Ngọc được điều động về làm phóng viên của Báo Quân đội nhân dân. Trong những năm kháng chiến chống Mỹ, nhà báo Ngọc đã có mặt trên khắp các chiến trường từ Nam ra Bắc và nhiều lần đạp xe từ Hà Nội vào Quảng Trị và là tác giả của nhiều tác phẩm báo chí mang khí thế hừng hực của chiến trường, như: Phóng sự “Đại đội 3: Ngọn cờ diệt Mỹ”, “Chiến thắng Khe Sanh”... đăng trên Báo Quân đội nhân dân và được phát trên làn sóng của Đài Tiếng nói Việt Nam. Sau này, trên cương vị Trưởng phòng biên tập Kinh tế - Xã hội - Nội chính của Báo Quân đội nhân dân, Đại tá, nhà báo Trần Ngọc đã tổ chức thành công nhiều vệt bài về mô hình hay trong sản xuất nông nghiệp, công nghiệp và các bài điều tra về nạn phá rừng, nạn “ngăn sông cấm chợ”. Loạt bài về khoán sản phẩm trong nông nghiệp ở Hải Phòng do nhà báo Trần Ngọc trực tiếp viết đã đoạt Giải thưởng Bông lúa Vàng của Hội Nhà báo Việt Nam.

Sau khi nghỉ hưu ở Báo Quân đội nhân dân, Đại tá Trần Ngọc về “đầu quân” cho Báo Cựu Chiến binh Việt Nam và có thời gian khá dài làm Tổng biên tập.

Trong suốt thời gian từ năm 1957 đến năm 1980, bài thơ “Chú đi tuần” của Trần Ngọc nằm trong chương trình học phổ thông, được in trong cuốn Tập đọc lớp 3. Năm 1981, thực hiện chương trình cải cách giáo dục, bài thơ “Chú đi tuần” không còn trong sách giáo khoa nữa. Đến năm 2007, bài thơ “Chú đi tuần” của Trần Ngọc được đưa trở lại trong cuốn Tiếng Việt lớp 5, tập II.

Vào đúng dịp Tết năm Mậu Tý 2008, Đại tá, nhà báo Trần Ngọc nhận được món quà Tết gồm thư chúc Tết của Nhà xuất bản Giáo dục và tiền nhuận bút 100.000 đồng.

Đại tá, nhà báo Trần Ngọc mất cách đây 6 năm (tháng 8 năm 2020), nhưng những tác phẩm của ông vẫn còn mãi với thời gian. Lúc ông còn sống, đã có lần tôi hỏi ông rằng, đã được đọc rất nhiều tác phẩm báo chí của nhà báo Trần Ngọc, nhưng tác phẩm thơ thì mới chỉ được đọc một bài “Chú đi tuần”. Lúc đó, tôi đã nhận được câu trả lời: “Thực ra mình sáng tác được khá nhiều thơ, nhưng khi đọc lại và ngẫm nghĩ, mình thấy chưa đạt chất lượng để đăng báo, in sách nên chỉ giữ lại làm kỷ niệm thôi”.

Nghe ông nói vậy, chúng tôi lại càng kính trọng “Chú đi tuần” Trần Ngọc.