Từ “lò vôi thế kỷ” đến hành trình đi tìm đồng đội

Bốn mươi năm đã đi qua kể từ những ngày tháng khốc liệt ấy, nhưng ở Vị Xuyên hôm nay vẫn còn biết bao người lính chưa thể trở về với gia đình, quê hương. Và cũng bởi vậy, trên những triền núi năm xưa vẫn có những bước chân âm thầm lặng lẽ tìm đồng đội. Đó là hành trình của những CCB thuộc Nhóm Quốc Kỳ - những con người chưa bao giờ cho phép mình quên đi lời hứa với đồng đội đã hy sinh.

Vị Xuyên - “Lò vôi thế kỷ” và lời thề bất tử của người lính

Những năm tháng chiến tranh bảo vệ biên giới phía Bắc đã ghi dấu biết bao chiến công oanh liệt, nhưng cũng để lại những đau thương không gì bù đắp được. Trong ký ức của những người lính từng đi qua cuộc chiến ấy, Vị Xuyên là chiến trường khốc liệt bậc nhất.

Những cao điểm 685, 772, 1100, 1509, 233... ngày đêm rung chuyển bởi mưa pháo. Đất đá bị cày nát, cây rừng cháy đen, núi non tan hoang. Các CCB gọi nơi ấy bằng cái tên “Lò vôi thế kỷ”, bởi pháo đạn đã nghiền núi đá thành màu trắng xám như vôi. Nhưng phía sau cái tên ấy là một sự thật đau đớn hơn nhiều: biết bao người lính đã hòa thân mình vào lòng đá núi biên cương.

Có người gọi Vị Xuyên là “cối xay thịt”, bởi mỗi mét đất giữ được đều phải đổi bằng máu. Mỗi cao điểm tồn tại được dưới lá cờ Tổ quốc đều in dấu sự hy sinh của những chàng trai mới mười tám, đôi mươi. Họ vừa rời ghế nhà trường, giảng đường đại học, tạm biệt quê hương, cha mẹ và người thân để lên đường nhập ngũ.

Ngày chia tay, phía sau các anh là mái nhà đơn sơ, là ánh mắt nghẹn ngào của mẹ, cái vỗ vai lặng lẽ của cha và những lời hẹn còn dang dở với người thương. Phía trước là biên cương Tổ quốc đang cần được bảo vệ.

Những người lính ra chiến trường với niềm tin giản dị nhưng thiêng liêng: Quyết chiến đấu để bảo vệ từng tấc đất của Tổ quốc. Giữa mưa bom bão đạn, những người lính Vị Xuyên đã khắc ghi lời thề bất tử: “Sống bám đá đánh giặc, chết hóa đá bất tử”. Nhiều người đã hóa thân vào lòng đất mẹ khi tuổi đời còn rất trẻ.

Chiến tranh kết thúc, nhưng trong trái tim của những người lính trở về vẫn day dứt khi nghĩ về những đồng đội đã ngã xuống và đau đáu với câu hỏi: Đồng đội đang nằm ở đâu? Có những người nằm lại trong khe núi, dưới chiến hào hay sâu trong lòng đất đá mà chưa ai biết chính xác nơi nào.

Năm 2012, CCB Nguyễn Văn Kim - nguyên chiến sĩ D3, E876, F356, quyết định bắt đầu hành trình đi tìm đồng đội để thực hiện lời hứa thiêng liêng của một người lính đối với đồng đội đã cùng mình đi qua lằn ranh sinh tử.

Hành trình đầu tiên là tìm kiếm hài cốt liệt sĩ Đại úy Nguyễn Hữu Thanh. Công việc vô cùng gian nan. Sau nhiều tháng lần tìm ký ức chiến trường, đối chiếu tọa độ và vượt núi băng rừng, ngày 19-6-2012, tại Đ3 - cao điểm 772, hài cốt cùng di vật của Đại úy Nguyễn Hữu Thanh đã được tìm thấy và đưa về an táng tại Nghĩa trang Liệt sĩ Ba Dốc. Đó là cuộc đoàn tụ đầu tiên sau mấy chục năm xa cách. Nhưng cũng từ đó, anh Nguyễn Văn Kim luôn trăn trở bởi còn rất nhiều đồng đội chưa thể trở về.

Sau đó là hành trình tìm liệt sĩ Đinh Văn Chung, chiến sĩ C12, D3, E876, F356. Trong suốt 3 tháng, anh Kim cùng đồng đội sáu lần quay trở lại chiến trường, mỗi lần kéo dài nhiều ngày giữa núi rừng hiểm trở. Và rồi ngày 12-12-2017, hài cốt liệt sĩ Đinh Văn Chung đã được tìm thấy để trở về quê nhà tại Cầu Diễn, Hà Nội.

Những cuộc tìm kiếm ấy đòi hỏi sức lực và ý chí phi thường. Có những chuyến đi trở về trong lặng im, không tìm được kết quả. Năm 2018, hành trình tìm kiếm liệt sĩ Chẩu Văn Vạn kéo dài trong vô vọng. Sau rất nhiều nỗ lực nhưng không thành công, những người lính chỉ biết nghẹn ngào nói với gia đình liệt sĩ: “Chúng con nợ gia đình một lời xin lỗi”.

Chính từ những hành trình ấy, ý tưởng thành lập một nhóm chuyên đi tìm kiếm hài cốt liệt sĩ đã hình thành. Năm 2019, Nhóm Quốc Kỳ chính thức được thành lập. Họ đến với nhau bằng tình đồng chí, bằng ký ức chiến trường và bằng chung một tâm nguyện: Đưa những người lính còn nằm lại nơi biên cương trở về với đất mẹ.

Tên gọi “Quốc Kỳ” mang ý nghĩa thiêng liêng. Đó là màu cờ Tổ quốc mà những người lính năm xưa đã lấy máu mình để bảo vệ và cũng là biểu tượng của lòng tri ân đối với những người đã ngã xuống.

Những cuộc hành quân của nghĩa tình

Sau khi thành lập, Nhóm Quốc Kỳ bắt đầu hoạt động bài bản hơn. Các thành viên lặng lẽ thu thập thông tin, đối chiếu sơ đồ tác chiến, tìm lại ký ức của các CCB để xác định tọa độ nơi đồng đội hy sinh.

Cuối năm 2020, sau quá trình xác minh kỹ lưỡng, anh Nguyễn Văn Kim cùng Nhóm Quốc Kỳ đã phối hợp đưa đội quy tập lên Đ3 - cao điểm 772. Chỉ trong 2 ngày tìm kiếm, 8 hài cốt liệt sĩ đã được tìm thấy.

Năm 2022, Nhóm Quốc Kỳ tiếp tục hành trình tìm kiếm liệt sĩ Nguyễn Văn Huy quê Phúc Thọ, Hà Nội. Trong quá trình tìm kiếm, anh Nguyễn Văn Kim gặp tai nạn và buộc phải tạm dừng hành trình điều trị. Nhưng ngay sau khi sức khỏe hồi phục, anh lại tiếp tục trở về Vị Xuyên.

Những CCB tuổi đã xế chiều vẫn leo lên những sườn núi dựng đứng, lần theo từng dấu tích chiến hào cũ, từng câu chuyện của đồng đội còn sống để tìm ra manh mối. Có những cuộc tìm kiếm kéo dài hàng tháng trời mà không có kết quả. Nhưng không ai bỏ cuộc. 

Những giọt nước mắt của thân nhân các liệt sĩ mong ngóng tin tức của con em mình và cả những giọt nước mắt trong ngày đưa các anh về với quê hương, gia đình đoàn tụ là động lực để Nhóm Quốc Kỳ thêm quyết tâm, vững bước trên hành trình tìm đồng đội.

Trong hành trình đầy nghĩa tình ấy, các anh cùng đồng đội CCB và những người bạn đã âm thầm đóng góp không nhỏ về tinh thần, vật chất cũng như kinh phí cho những chuyến tìm kiếm cùng đội quy tập hài cốt liệt sĩ.

Đồng hành cùng Nhóm Quốc Kỳ còn có nhạc sĩ Trương Quý Hải - người lính Vị Xuyên luôn hiện diện trong hầu hết các hoạt động tri ân đồng đội. Với trái tim nhạy cảm của người nghệ sĩ và tâm hồn của người lính trận, anh đã viết nên nhiều tác phẩm lay động lòng người về chiến tranh, về đồng đội và về Vị Xuyên. Những ca khúc, những tác phẩm nghệ thuật của anh không chỉ là ký ức cá nhân mà đã trở thành tiếng nói chung của cả một thế hệ người lính từng đi qua chiến tranh. Qua những tác phẩm ấy, hình ảnh người lính Vị Xuyên hiện lên chân thực, bi tráng và đầy nhân văn.

Còn với anh Nguyễn Văn Kim, bên cạnh hành trình đi tìm hài cốt liệt sĩ, anh còn có nhiều đóng góp thiết thực cho mảnh đất Vị Xuyên và người dân nơi đây. Anh đã vận động quyên góp để làm đường cho người dân bản Nậm Ngặt, giúp cuộc sống bà con vùng cao bớt khó khăn hơn. Anh cũng là người đề nghị tỉnh Hà Giang đặt tên 3 Anh hùng liệt sĩ Vị Xuyên cho ba tuyến đường tại Hà Giang nhằm tri ân và lưu giữ ký ức về những người đã hy sinh vì Tổ quốc, đó là các Anh hùng liệt sĩ: Hoàng Hữu Chuyên, Nguyễn Viết Ninh, Lê Trần Mãn. Ngoài ra, anh cùng đồng đội tiếp tục vận động hỗ trợ xây dựng 13 căn nhà tình nghĩa cho gia đình của đồng động là liệt sĩ, thương binh, CCB Vị Xuyên có hoàn cảnh khó khăn.

Với những CCB Vị Xuyên, việc tìm kiếm hài cốt liệt sĩ là hành trình đi tìm một phần tuổi trẻ của chính mình. Tuổi trẻ của họ đã gửi lại nơi chiến trường cùng những đồng đội mãi mãi nằm xuống ở tuổi hai mươi. Hôm nay, những người lính năm xưa tóc đã bạc trắng. Nhưng trong sâu thẳm trái tim họ, đồng đội vẫn mãi là những chàng trai trẻ của năm tháng chiến tranh.

Trên những sườn núi Vị Xuyên hôm nay, cỏ đã xanh trở lại. Những hố bom năm nào cũng đã được thời gian lấp đầy. Nhưng sâu trong lòng núi đá biên cương ấy vẫn còn những người lính chưa thể trở về. Bởi vậy, những bước chân của Nhóm Quốc Kỳ vẫn tiếp tục hành quân.