KÝ ỨC CHIẾN TRƯỜNG VÀ ĐỒNG ĐỘI TRUNG ĐOÀN 121  

Lò Vôi, Cam Đường, Cốc San, Cầu số 4, Lào Cai… với người ngoài, đó có thể chỉ là một địa danh. Nhưng với chúng tôi, những cán bộ, chiến sĩ của Trung đoàn 121 trong gần nửa thế kỷ trước, đó là một phần tuổi trẻ, một phần máu thịt và một phần ký ức không thể nào quên.

Hôm nay, chúng tôi trở lại Lò Vôi với mái tóc đã bạc, trên tay không còn súng, chỉ còn những nén hương dành cho đồng đội.

 45 bộ hài cốt liệt sĩ được tìm thấy trong những ngày gần đây, trong hành trình của Chiến dịch 500 ngày đêm đẩy mạnh tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ trên phạm vi cả nước. Trong số đó có 43 liệt sĩ Trung đoàn 121 và 2 liệt sĩ tự vệ Mỏ A-pa-tít Lào Cai, được quy tập từ nhiều địa bàn chiến đấu, trong đó có Cốc San, Cầu số 4 và các mặt trận thuộc tỉnh Hoàng Liên Sơn (cũ).

Bốn mươi lăm người. Bốn mươi lăm cuộc đời. Những người Bộ đội Cụ Hồ năm xưa đã trở về sau gần nửa thế kỷ.

Chúng tôi đứng trước các anh mà không nói được nhiều. Chỉ có khói hương, những bàn tay run run và những giọt nước mắt. Những người từng đi qua chiến tranh, từng chứng kiến đồng đội ngã xuống, hôm nay lại khóc.

Không phải vì yếu lòng. Mà bởi gần nửa thế kỷ ký ức bỗng ùa về trong một khoảnh khắc. Một cái tên gọi về một khuôn mặt. Một địa danh mở tung cả một thời tuổi trẻ. Một nén hương khiến người lính già gặp lại người đồng đội của mình.

Sau khi thắp hương ở Lò Vôi, chúng tôi về Đài tưởng niệm các Anh hùng liệt sĩ tỉnh Lào Cai.

Có vòng hoa của Ban Liên lạc Cựu chiến binh Sư đoàn 345, vòng hoa của Ban Liên lạc Cựu chiến binh Trung đoàn 121 và vòng hoa do cây ghi-ta Đức Minh  thời đó nay là Chủ tịch Tập đoàn  Kinh Đô gửi viếng.

Với người ngoài, đó có thể chỉ là những vòng hoa. Nhưng với chúng tôi, mỗi vòng hoa là một tấm lòng, một sự trở về, một lời nhắn gửi tới những người đã nằm lại.

Chúng tôi đã đề nghị để những vòng hoa ấy được giới thiệu trong lễ viếng. Nhưng cuối cùng, những vòng hoa vẫn được đưa vào đặt tại khu vực lễ viếng mà không được giới thiệu trong lễ truy điệu. Chúng tôi hiểu một buổi lễ có quy định, có khuôn khổ và thời gian hạn chế. Nhưng với những người từng chiến đấu tại nơi này, lòng vẫn không khỏi chùng xuống.

Bởi chúng tôi không cần một nghi thức riêng, cũng không cần sự ưu ái. Chỉ cần một câu giới thiệu rất ngắn: Đây là vòng hoa của những người lính năm xưa trở về viếng đồng đội. Vậy thôi. Bởi phía sau những vòng hoa ấy là cả một lịch sử.

Đứng ở Lò Vôi chiều nay, tôi chợt nghĩ: rồi sẽ đến lúc những người chiến sĩ Trung đoàn 121 lần lượt ra đi… Những người kể chuyện chiến tranh sẽ không còn. Những giọng nói từng gọi tên Cam Đường, Cốc San, Cầu số 4, Lò Vôi sẽ nhỏ dần.

Nếu hôm nay chúng ta không viết, không ghi lại, không lưu giữ, thì một ngày nào đó những câu chuyện ấy sẽ chìm xuống cùng những người đã kể. Không phải chiến tranh biến mất. Mà là ký ức về chiến tranh biến mất.

Đó mới là điều đáng sợ. Có lẽ vì thế, cuốn sách ký ức, ký sự về Trung đoàn 121 mà chúng tôi đang làm càng trở nên cần thiết. Chúng tôi viết không phải để kể công, mà viết vì những người không còn có thể viết; viết thay những người đã nằm lại và những người chưa kịp kể câu chuyện của mình.

Để mai này, con cháu chúng ta vẫn biết rằng đã từng có những người lính trẻ như thế: đã đến Hoàng Liên Sơn, đã đi qua những ngày tháng 2 năm 1979 khốc liệt, đã chiến đấu bảo vệ biên giới phía Bắc và đã ngã xuống.

Chiều Lò Vôi. Khói hương vẫn bay.

Tôi đứng thật lâu trước những người đồng đội vừa trở về sau gần nửa thế kỷ. Nước mắt lại rơi. Tôi không muốn lau nữa.

Bởi có những giọt nước mắt không cần phải giấu. Đó là nước mắt dành cho đồng đội.

Hôm nay, chúng tôi vui vì các anh đã trở về. Nhưng cũng buồn vì hiểu rằng những người lính năm xưa đang lần lượt rời khỏi cuộc đời.

Vì thế, chúng ta phải giữ lấy những gì còn có thể giữ: tên tuổi, câu chuyện, những bức ảnh, những trang viết và trên hết là tình đồng đội.

Để mai này, khi những người lính Trung đoàn 121 không còn ai ngồi bên nhau nữa, vẫn còn một nơi để con cháu tìm về.

Một cuốn sách. Một trang ký ức. Một tấm ảnh. Một nén hương.

Và một câu chuyện:

Ngày ấy, ở Lò Vôi, Cam Đường, Lào Cai, có những người lính đã nằm xuống.

Gần nửa thế kỷ sau, những người lính khác trở về tìm họ.

Một bên là người còn sống. Một bên là người đã hóa thành đất.

Không ai nói gì.

Nhưng trong sự im lặng ấy, có lẽ họ đã nhận ra nhau.

Đồng đội ơi! Chúng tôi vẫn nhớ các anh.

                                                                               Lào Cai, ngày 29/9/2026

Cựu chiến binh Vũ Văn Hòa