Đôi điều về dự án Trục đại lộ cảnh quan sông Hồng

Hơn 70 nghìn gia đình, gần 260 nghìn người dân tại nhiều khu vực, làng xóm, làng nghề ven sông Hồng đang đứng trước những thay đổi rất lớn về nơi ở, đất đai, sinh kế và không gian sống. Đây không còn đơn thuần là câu chuyện làm một con đường. Đây là một dự án có quy mô rất lớn, liên quan đồng thời đến giao thông, cảnh quan, chỉnh trang đô thị, đất đai, tái định cư, giải phóng mặt bằng và khai thác giá trị đất.

Trong khoảng 11 nghìn héc-ta của dự án, bao nhiêu héc-ta thực sự dành cho công viên, cây xanh, mặt nước, hạ tầng và không gian công cộng? Bao nhiêu héc-ta dành cho giao thông? Bao nhiêu héc-ta dành cho tái định cư? Và bao nhiêu héc-ta được khai thác cho các hoạt động kinh doanh dịch vụ, thương mại và những mục đích có khả năng làm gia tăng mạnh giá trị bất động sản?

Nếu tất cả 11 nghìn héc-ta đều là công viên, cây xanh, hạ tầng công cộng và không gian phục vụ cộng đồng thì hãy công khai để người dân biết. Nếu một phần lớn được tổ chức để khai thác kinh doanh dịch vụ, thương mại, phát triển đô thị và tạo ra giá trị bất động sản thì cũng phải nói thẳng.

Người dân có quyền được biết đất của mình bị thu hồi để làm gì. Nhà nước có quyền sử dụng đất để phát triển. Doanh nghiệp có quyền đầu tư để kiếm lợi nhuận. Nhưng tất cả phải được đặt trên một nguyên tắc: không được để lợi ích thương mại núp dưới danh nghĩa lợi ích công cộng.

Đại lộ cảnh quan sông Hồng là một dự án phát triển, chỉnh trang và tổ chức lại không gian đô thị. Chỉnh trang là cần thiết. Hà Nội quay mặt ra sông Hồng thay vì quay lưng lại với dòng sông là một định hướng đáng được ủng hộ. Nhưng chỉnh trang không có nghĩa là xóa trắng. Đây không phải là công trình an ninh - quốc phòng. Không phải trong điều kiện chiến tranh mà mọi người dân phải chấp nhận hy sinh tài sản của mình vì một yêu cầu sống còn của đất nước. Cũng không thể lấy lý do “phát triển” để mặc nhiên coi toàn bộ những gì đang tồn tại bên sông Hồng là vật cản cần phải giải phóng.

Chính vì đây là chỉnh trang đô thị nên câu hỏi quan trọng nhất phải là: Chỉnh trang như thế nào?

Những khu vực đã được quy hoạch 1/500 tương đối ổn định, đã có hạ tầng, nhà cửa, đường sá, điện, nước, cây xanh và cộng đồng dân cư sinh sống lâu dài thì phải được xem xét để nâng cấp, tích hợp vào tổng thể quy hoạch mới. Những làng nghề còn hoạt động phải được nghiên cứu để bảo tồn và phát triển. Những làng cổ có giá trị lịch sử, văn hóa phải được giữ gìn.

Những khu vực có thể cải tạo tại chỗ thì ưu tiên cải tạo tại chỗ. Những nơi nhếch nhác, ô nhiễm, lấn chiếm, mất an toàn thì phải xử lý. Nhưng không thể có một tư duy đơn giản rằng: Muốn cảnh quan đẹp thì phải xóa bỏ tất cả. Một Hà Nội hiện đại không nhất thiết phải là một Hà Nội không còn ký ức.

 Nếu những khu dân cư đã được quy hoạch 1/500, những ngôi nhà còn mới, đường sá, hè phố, điện, nước, cây xanh và các công trình hạ tầng vừa được đầu tư mà nay phải phá bỏ hàng loạt, thì toàn bộ phần tài sản xã hội ấy đi đâu? Nó biến mất. Ai chịu trách nhiệm về sự lãng phí đó? Ngân sách Nhà nước phải bỏ tiền ra bồi thường. Doanh nghiệp phải bỏ tiền ra giải phóng mặt bằng. Nhưng cuối cùng tiền ở đâu ra?

Dù lấy từ ngân sách, từ nguồn vốn doanh nghiệp hay từ quỹ đất để thanh toán cho dự án thì về bản chất, đó vẫn là nguồn lực của xã hội. Không thể chỉ nhìn thấy một khu đất mới được tạo ra và nói đó là “giá trị tăng thêm”, mà quên rằng để tạo ra giá trị ấy, xã hội có thể phải phá bỏ hàng loạt tài sản đang tồn tại và hoạt động bình thường.

Nếu một dự án phụ thuộc rất lớn vào năng lực và cam kết của doanh nghiệp, cơ chế nào bảo đảm dự án vẫn được thực hiện đến cùng nếu điều kiện của doanh nghiệp thay đổi? Ai chịu trách nhiệm nếu dự án dang dở? Ai chịu trách nhiệm với người dân đã di dời? Ai chịu trách nhiệm với những tài sản đã bị phá bỏ? Ai chịu trách nhiệm với nguồn lực xã hội đã bỏ ra?

Đó là những câu hỏi về tính khả thi và hiệu quả của dự án, chứ không phải sự chống đối dự án.

Tôi ủng hộ một sông Hồng xanh hơn, sạch hơn, đẹp hơn. Tôi ủng hộ những con đường hiện đại. Tôi ủng hộ công viên, không gian công cộng và một Hà Nội văn minh. Nhưng tôi không đồng ý với tư duy: Muốn làm cảnh quan thì phải xóa trắng. Muốn phát triển thì phải thu hồi. Muốn hiện đại thì phải phá bỏ cái cũ.

Hà Nội có thể quay mặt ra sông Hồng mà vẫn giữ được những làng cổ. Có thể làm đại lộ mà vẫn bảo tồn làng nghề. Có thể chỉnh trang mà vẫn giữ được cộng đồng. Có thể phát triển đất đai mà vẫn bảo đảm quyền lợi của người dân.

Tôi là CCB đã đi qua chiến tranh và hiểu rất rõ giá trị của sự hy sinh. Trong chiến tranh, nếu Tổ quốc cần, người dân sẵn sàng hy sinh cái riêng của mình rất nhiều. Bởi khi ấy mọi người đều hiểu: Đó là lợi ích sống còn của đất nước. Nhưng thời bình là một câu chuyện khác. Không thể để người dân phải hy sinh tài sản, sinh kế và cuộc sống của mình chỉ vì một phương án mà họ chưa được giải thích đầy đủ.