Có lẽ nào không vẹn nghĩa tình

Tôi còn nhớ như in lần đầu gặp ông Nguyễn Hữu Điền. Một gương mặt hiền hòa quá đỗi thanh lịch, gọn gàng không ai nghĩ ông đã suýt soát tám mươi niên, buổi sáng mùa thu thơm hương cốm mới vùng đất Tổ các vua Hùng dựng nước. Ông chăm chú lắng nghe tôi trò chuyện với các nhà văn ở Hội Văn học nghệ thuật tỉnh Phú Thọ về văn hóa lịch sử, nhất là văn học viết về đề tài lịch sử, thi thoảng ông nở nụ cười khuyến khích người trên diễn đàn. Lúc đó tôi còn chưa biết ông nguyên là Bí thư Tỉnh ủy, Chủ tịch HĐND tỉnh Phú Thọ, bởi có lẽ nào một vị quan cao đầu tỉnh còn đến đây nghe các nhà văn trò chuyện để làm gì?

Song, dường như tôi cũng đã mau chóng quên mất ông từng là vị quan đầu tỉnh một cách khá tự nhiên. Và với ông, dường như điều đó cũng đã từ lâu không còn ranh giới giữa cái vẻ một ông quan khi trở về cuộc sống đời thường. Nguyễn Hữu Điền từ Nhân dân mà ra rồi lại trở về với Nhân dân chính là vẻ đẹp nhất của con người mà thời đại của chúng ta luôn hướng tới.

Trong cuộc trò chuyện với các văn nghệ sĩ Phú Thọ, ở những lúc trà dư tửu hậu đắm say nhất, bên cạnh nhà văn lão thành Nguyễn Hữu Nhàn, tôi mới từng bước giật mình về chiều sâu văn hóa lịch sử - niềm đam mê và thực hành nó một cách mạnh mẽ, bền bỉ, vượt lên trên mọi thác ghềnh của ông Nguyễn Hữu Điền. Càng về sau, khi làm việc và thảo luận cùng ông, tôi càng nhận rõ một Nguyễn Hữu Điền thảo thơm tình làng nghĩa xóm, kính yêu mỗi người dân từ bậc đại trượng tới trẻ nhi đồng, và đặc biệt trọn nghĩa vẹn tình với đồng chí, đồng đội, nhất là với các gia đình liệt sĩ trên địa bàn tỉnh Phú Thọ.

 Trò chuyện cùng Nguyễn Hữu Điền luôn vô cùng tin cậy và thoải mái. Những điều khó nói đều có thể nói ra từ tận đáy lòng. Con người ta, khi đã đi từ đắng cay cơ cực, đi cùng Nhân dân và Tổ quốc qua mọi thác ghềnh để đến ngày hiểu được mỗi bát cơm ăn, mỗi manh áo ấm của chúng ta trong ngày mới hôm nay đều là thuộc công lao rất lớn của Đảng ta, của Bác Hồ, của Nhân dân nghìn đời hun đúc lại. Hiểu được như thế cũng là để chúng ta phải sống, phải tin yêu và nhất là phải cống hiến, phải chịu trách nhiệm với chính mình, với gia đình, đất nước. Các cuộc trò chuyện với Nguyễn Hữu Điền dù là về văn hóa lịch sử thẳm sâu từ thời các vua Hùng dựng nước tới những chuyển động dữ dội của kinh tế thị trường ngày hôm nay, ngay sát sạt bên mình cũng đều là trong tâm thế của một người hiểu biết, luôn có trách nhiệm và luôn có niềm tin. Điều đó đã cho thế hệ đi sau như chúng tôi vừa có thêm điểm tựa vừa là thử thách với chính mình.

Cái cách Nguyễn Hữu Điền cùng phu nhân của ông thực hiện những công việc tri ân các gia đình liệt sĩ trên mảnh đất Phú Thọ đã hàng chục năm qua luôn cho chúng tôi một sự xúc động sâu sắc. Có lẽ nào không vẹn nghĩa tình? Có lẽ nào máu xương người đã khuất, sự hy sinh lớn lao nhất, nền tảng vững chắc nhất để chúng ta trưởng thành hôm nay lại không được quan tâm chu đáo, chăm sóc cẩn thận? Đạo lý ấy dường như đã thấm rất sâu, rất tự nhiên vào bên trong con người Nguyễn Hữu Điền. Bản thân ông từng là người lính chiến vào sinh ra tử nên càng hiểu rõ điều đó đến tận cùng. Những lần Nguyễn Hữu Điền thăm Mẹ Việt Nam Anh hùng - Dương Thị Ấp ở Bạch Hạc; thăm Anh hùng lực lượng vũ trang nhân dân Vũ Thanh Sơn ở Gia Cẩm; thăm thân nhân liệt sĩ - Anh hùng lực lượng vũ trang nhân dân Trần Minh Sang ở Yên Lập; thăm Anh hùng lực lượng vũ trang nhân dân Nguyễn Xước Hiện ở Cẩm Khê; thăm thương binh nặng Nguyễn Đình Quý ở Vân Cơ;... vẫn còn luôn đọng lại trong tâm trí của mọi người. Nguyễn Hữu Điền thật gần. Mái đầu bạc trắng của Nguyễn Hữu Điền bên mái đầu trắng bạc của các mẹ, các đồng đội tuổi hạc vóc mai trong mái nhà đơn sơ, chén nước chè xanh dưới hình bóng Bác Hồ lồng lộng luôn là những hình ảnh rất xúc động với mỗi chúng ta. Bình dị cao quý từ mỗi việc làm là như thế. Thảo thơm nghĩa tình đồng đội trong cuộc sống đời thường là như thế.

Quê hương đi mấy vẫn gần. Quê hương thật chung mà nguồn lệ và tiếng cười mỗi người mỗi khác. Đối với ông Nguyễn Hữu Điền, yêu kính quê hương còn là thực hành những việc tốt hằng ngày. Ở trong con người Nguyễn Hữu Điền, luôn có một cội nguồn chảy từ máu thịt tỏa ra thảo thơm không ngừng nghỉ. Những việc làm tiêu biểu của gia đình ông trong trùng tu xây dựng Nghĩa trang liệt sĩ Bạch Hạc và tôn tạo đền Tam Giang; dâng chuông, chiêng và bộ đồ thờ bằng đồng vào đền Tổ Mẫu Âu Cơ trong Khu di tích lịch sử Quốc gia Đền Hùng; dâng đôi ngựa và đôi câu đối vào đền thờ danh nhân Đỗ Khắc Chung ở Sơn Đông - Lập Thạch; dâng đôi câu đối vào đền thờ Bát Nàn Đại Vương Quân và xây dựng lăng mộ Bảng nhãn Trần Toại tại Phượng Lâu;... đã cho thấy tấm lòng của gia đình Nguyễn Hữu Điền với tiền nhân các triều đại là rất đáng ghi nhận. Đó cũng chính là sự trọn nghĩa vẹn tình của hậu nhân với tiền nhân.

Mỗi khi trò chuyện, thảo luận cùng ông Nguyễn Hữu Điền, chúng tôi như được mở mang nhiều điều từ chính trăn trở của người đi trước. Đất Tổ vua Hùng gây đại nghiệp, đến hôm nay con cháu của Bác Hồ phải nối tiếp sao đây? Chúng ta không chỉ cùng nhau “giữ lấy nước” mà còn phải “xây dựng đất nước ta đàng hoàng hơn, to đẹp hơn” đúng như lời dặn của Bác Hồ. Công việc bộn bề. Cuộc sống luôn chuyển động không ngừng, nhiều lúc rất dữ dội càng đòi hỏi mỗi chúng ta, thế hệ hôm nay phải bằng trí tuệ và niềm tin của mình, trách nhiệm và sự phấn đấu không ngừng nghỉ, có kế sách để thực hành những khát vọng của cha ông.

Điều này chúng tôi luôn tìm thấy trong các cuộc chuyện trò, thảo luận cùng ông Nguyễn Hữu Điền.

Nguyễn Hữu Điền không chỉ am tường và hiểu biết sâu sắc về lịch sử dân tộc và lịch sử vùng đất Tổ vua Hùng, mà ông còn rất yêu văn chương, nghệ thuật. Những tác phẩm thơ, trường ca của Nguyễn Hữu Điền đã thể hiện rất rõ điều đó. Trong tập thơ chọn Đất quê ta ông tặng các nhà văn quân đội đã dường như bao quát khá trọn vẹn các sáng tác của ông. Những bài thơ tiêu biểu: Quê mình; Nhớ bến Hạc; Chim đậu đất lành; Bản Ngọc Phả vĩnh hằng; Quê hương trong kí ức tuổi thơ; Quê hương những ngày khói lửa; Ánh đèn trên cầu Việt Trì; Gặp mặt đầu xuân; Thăm lại chiến trường xưa; Hình bóng Bác ở Khuôn Tát; Ngày hội non sông; Dáng đứng Việt Nam; Tổ quốc bay lên;... đã cho thấy một tấm lòng trọn nghĩa vẹn tình với quê hương và Tổ quốc, một người con tiêu biểu với tâm hồn sâu lắng, trách nhiệm, yêu thương.

Nguyễn Hữu Điền, với những gì anh em văn nghệ sĩ hiểu biết về ông, với những gì Nhân dân tiếp xúc và làm việc cùng ông, trong công tác, trong cuộc sống đời thường đã ngày càng thiết thân và sáng tỏ. Con đường chúng ta đã đi qua và đang bước tiếp, luôn rất ấm lòng, tin cậy và đắm say hơn khi bên cạnh chúng ta có những con người như CCB Nguyễn Hữu Điền.

(*) Tổng biên tập Tạp chí Văn nghệ Quân đội