“Khi truyền thông bị lợi dụng: Cảnh báo từ những chiêu trò lệch chuẩn trên mạng xã hội”

(Tiếp theo và hết)

Bài 3: Giữ sạch không gian mạng: Trách nhiệm của nền tảng và tiếng nói người Cựu chiến binh

Khi “rác văn hóa” tràn lan trên các nền tảng xuyên biên giới, câu chuyện không chỉ dừng ở việc phạt hay không phạt, mà là ai sẽ chịu trách nhiệm dọn rác, kiểm soát quảng cáo trá hình và bảo vệ không gian số trong sạch cho cộng đồng - đặc biệt là cho thế hệ trẻ. Trên “mặt trận văn hóa số” hôm nay, hơn bao giờ hết, cần sự vào cuộc của Nhà nước, nền tảng, người dùng và tiếng nói trách nhiệm của người cựu chiến binh (CCB).

Nền tảng có nghĩa vụ, xã hội cần cơ chế giám sát mạnh hơn

Trong những năm gần đây, Việt Nam đã chủ động hoàn thiện khung pháp lý quản lý nội dung trực tuyến. Nghị định 147/2024/NĐ-CP quy định rõ: Các nền tảng xuyên biên giới như Facebook, YouTube, TikTok... có nghĩa vụ gỡ bỏ nội dung vi phạm trong thời hạn nhất định khi có yêu cầu hợp pháp từ cơ quan chức năng. Từ cuối 2024, quy định này được triển khai, bước đầu mang lại hiệu quả rõ rệt: Hàng chục nghìn bài viết, video, tài khoản giả mạo đã bị gỡ bỏ, ngăn chặn; tỷ lệ phản hồi yêu cầu từ Việt Nam tăng lên đáng kể.

Tuy nhiên, khoảng cách giữa quy định và thực thi vẫn còn lớn. Thủ đoạn của những kẻ lợi dụng nền tảng để phát tán nội dung phản cảm, quảng cáo trá hình hay kích động lệch chuẩn ngày càng tinh vi - từ việc sử dụng tài khoản ảo, nhóm cộng tác, cho tới cài cắm link cờ bạc trong phần bình luận hoặc mô tả clip. Vì vậy, ngoài việc hoàn thiện pháp lý, cần thiết lập cơ chế giám sát chủ động và công cụ kỹ thuật đủ mạnh, cùng chế tài nghiêm khắc với tổ chức, cá nhân cố tình tái phạm.

Giải pháp phải đồng bộ và đa tầng là cần thiết. Bên cạnh đó, nhà nước tiếp tục siết chặt thực thi, rút ngắn thời gian xử lý yêu cầu gỡ bỏ, buộc các nền tảng minh bạch kết quả. Chính các nền tảng phải chủ động hơn: Tăng nhân lực kiểm duyệt, áp dụng công nghệ để nhận diện “rác văn hóa” giống như nền tảng TikTok - nếu người dùng vi phạm tiêu chuẩn cộng đồng sẽ bị khóa ngay tài khoản...

Song hành với đó là trách nhiệm của người dùng. Mỗi công dân cần được trang bị “văn hóa mạng”: Biết chọn lọc, báo cáo thay vì chia sẻ, cổ súy cho nội dung độc hại. Gia đình, nhà trường và báo chí đóng vai trò then chốt trong việc bồi dưỡng khả năng tự đề kháng thông tin, giúp thế hệ trẻ không trở thành nạn nhân hoặc tác nhân phát tán “rác văn hóa”.

CCB - ngọn lửa giữ gìn bản sắc trên trận tuyến số

Nếu trong chiến tranh, người lính cầm súng bảo vệ biên cương, thì hôm nay, người CCB tiếp tục “cầm bút, cầm điện thoại” để bảo vệ văn hóa và niềm tin xã hội. Giữa thời đại nhiễu loạn thông tin, tiếng nói của CCB, những người từng trải, có uy tín và trách nhiệm cộng đồng sẽ trở thành điểm tựa đạo đức đáng tin cậy.

Tinh thần “chiến sĩ thời bình” ấy cần được cụ thể hóa bằng hành động. Các mô hình “CCB đồng hành cùng cộng đồng” nên được phát triển rộng rãi. Ví như, mô hình “Tổ CCB kiểm soát nội dung” ở cơ sở. Tại các địa phương, mỗi tổ CCB phối hợp với UBND, đoàn thể địa phương thành lập nhóm báo cáo và hướng dẫn người dân về cách nhận diện, báo cáo nội dung độc hại; tổ chức các buổi sinh hoạt định kỳ về văn hóa số cho thanh thiếu niên.

Bên cạnh đó, huy động CCB tham gia làm đại sứ truyền thông lan tỏa nội dung tích cực, thực hiện các clip, bài viết tuyên truyền theo kiểu gần gũi, dễ tiếp thu, phù hợp với giới trẻ. Đồng thời CCB phối hợp với trường học tổ chức chuyên đề “nhận diện văn hóa rác”, rèn luyện thái độ tôn trọng lao động và giá trị nhân văn; vận động phụ huynh hạn chế chia sẻ nội dung phản cảm, trực tiếp làm gương cho con em...

Khi CCB lên tiếng phản bác một hiện tượng lệch chuẩn hay góp ý cho chính sách văn hóa, xã hội lắng nghe không chỉ vì sự thẳng thắn mà vì họ nói bằng trải nghiệm và lòng yêu nước. Do đó, việc huy động lực lượng CCB vào “trận tuyến văn hóa số” vừa thiết thực, vừa bền vững sẽ góp phần hình thành hàng rào đạo đức và ý thức cộng đồng trong thời đại mạng.

Trận tuyến hôm nay của những người lính năm xưa là bảo vệ văn hóa và niềm tin - những giá trị làm nên sức mạnh dân tộc. Khi luật pháp nghiêm minh, nền tảng công nghệ có trách nhiệm, báo chí phản biện và cộng đồng CCB đồng hành, chúng ta có quyền tin vào một không gian mạng trong sạch, an toàn và nhân văn, nơi mỗi cú nhấp chuột không gieo rác, mà lan tỏa điều tốt đẹp.

“Lá chắn văn hóa” từ mỗi gia đình Cô giáo Trần Thị Tâm - Hiệu trưởng Trường Mầm non Đan Phượng, chia sẻ: “Giáo dục cảm xúc và tình cảm cho trẻ cần bắt đầu từ rất sớm. Muốn con em nhận biết và phân biệt được “rác văn hóa” trên mạng, cha mẹ, ông bà phải đồng hành và giám sát sát sao hơn. Hãy quy định khung giờ sử dụng thiết bị, hướng dẫn trẻ xem nội dung phù hợp; nếu buông lỏng, những hình ảnh, video độc hại sẽ xâm nhập và làm lệch chuẩn nhận thức từ nhỏ”.  Cô Tâm cũng đề xuất: “Nên tổ chức các buổi sinh hoạt chuyên đề, mời các CCB nói chuyện truyền thống, giúp học sinh hiểu giá trị đạo đức, lòng tự trọng và văn hóa ứng xử - đó chính là nền tảng để miễn dịch trước rác văn hóa thời đại số”.