Khánh Hoà kỷ niệm 163 năm ngày sinh bác sĩ Alexandre Yersin

Tham dự kỷ niệm, về phía quốc tế có ngài Benjamin Muller, Phó Đại sứ, Đại diện lâm thời Đại sứ quán Thụy Sĩ tại Việt Nam cùng phu nhân. Về phía địa phương có ông Nguyễn Tấn Tuân, nguyên Phó Bí thư Tỉnh ủy, nguyên Chủ tịch UBND tỉnh Khánh Hòa; ông Lê Hữu Hoàng, nguyên Phó Chủ tịch Thường trực UBND tỉnh Khánh Hòa; cùng Ban Chấp hành Hội và trên 150 hội viên, đại biểu ái mộ bác sĩ Alexandre Yersin trong và ngoài tỉnh.

Tại chương trình kỷ niệm, các đại biểu đã thành kính tưởng nhớ, tri ân và cùng nhau ôn lại những cống hiến to lớn của bác sĩ Alexandre Yersin đối với nền y học thế giới cũng như nhân dân Việt Nam, đặc biệt là tình cảm gắn bó sâu sắc của ông dành cho vùng đất Nha Trang - Khánh Hòa. Cũng tại chương trình, các đại biểu đã tham quan những tư liệu, hình ảnh về bác sĩ Alexandre Yersin; xem phim về cuộc đời của ông và hoạt động của Hội Những người ái mộ bác sĩ Alexandre Yersin tại Khánh Hoà.

Nhân dịp này, Hội Những người ái mộ bác sĩ Alexandre Yersin đã tri ân 10 mạnh thường quân có nhiều đóng góp tích cực cho các chương trình thiện nguyện của hội trong thời gian qua. Đồng thời đưa đoàn đại biểu đến tham quan Trại chăn nuôi Suối Dầu, nơi trước đây bác sĩ Yersin từng khai phá để thành lập trại chăn nuôi thực nghiệm bò, ngựa, thỏ và trồng cây Canhkina phục vụ bào chế thuốc trị sốt rét cũng như di thực giống cây cao su về Việt Nam.

Sinh ngày 22-9-1863 tại Lavaux (bang Vaud, Thụy Sĩ), bác sĩ Alexandre Yersin mồ côi cha từ trước khi ra đời và được mẹ nuôi dưỡng tại Morges. Năm 1888, sau khi nhập quốc tịch Pháp, ông bảo vệ thành công luận án bác sĩ y khoa tại Paris. Tháng 3-1891, chuyến hành trình thám hiểm đã đưa nhà khoa học trẻ lần đầu tiên đặt chân đến Nha Trang - khi ấy còn là vùng đất ven biển hoang sơ, dân cư thưa thớt tập trung chủ yếu ở khu vực Xóm Cồn.

Quyết định dừng chân chọn Nha Trang làm quê hương thứ hai, ông đã gắn bó sinh sống và làm việc tại đây suốt gần 50 năm cho đến khi qua đời vào ngày 1-3-1943. Nửa thế kỷ ấy cũng chính là giai đoạn rực rỡ nhất trong sự nghiệp nghiên cứu khoa học của ông.

Ngay khi đến Nha Trang, bác sĩ Yersin đã dựng một ngôi nhà nhỏ để làm phòng thí nghiệm vi trùng học đầu tiên tại Việt Nam.Tháng 6-1894, trước tình hình dịch hạch bùng phát dữ dội tại Hồng Kông, ông đã đến tận nơi nghiên cứu và phân lập thành công vi trùng dịch hạch (dịch bệnh nguy hiểm lúc bấy giờ). Vi trùng này sau đó được cộng đồng khoa học quốc tế đặt tên là Yersinia pestis để vinh danh ông.

Trở lại Việt Nam tháng 8-1895, ông hợp tác với bác sĩ Calmette thành lập phòng thí nghiệm tại Nha Trang, tiền thân của Viện Pasteur Nha Trang ngày nay. Dù đối mặt với vô vàn thiếu sót về cơ sở vật chất và dịch bệnh lây lan trên động vật nuôi thực nghiệm, Yersin vẫn kiên trì mở rộng cơ sở xuống Suối Dầu. Tại đây, ông phát triển mô hình nghiên cứu đa năng kết hợp chăn nuôi thực nghiệm và trồng trọt. Ông là người đầu tiên nhập giống cây cao su về trồng tại Việt Nam, xây dựng đồn điền rộng khoảng 100 hecta để tạo nguồn kinh phí tự trang trải cho hoạt động nghiên cứu của Viện Pasteur Nha Trang.  

Không dừng lại ở Nha Trang, ông tham gia sáng lập và quản lý hệ thống các Viện Pasteur tại Hà Nội, Đà Lạt. Ngày 27-2-1902, ông sáng lập Trường Y khoa Đông Dương (nay là Trường Đại học Y Hà Nội) và giữ cương vị Hiệu trưởng đầu tiên.

Song song với sự nghiệp khoa học đồ sộ gồm 55 công trình nghiên cứu có giá trị cao, bác sĩ Yersin được người dân địa phương kính trọng gọi bằng cái tên thân thương “Ông Năm Yersin”. Ông sống giản dị, mở phòng khám chữa bệnh miễn phí cho người nghèo, giúp đỡ ngư dân và trẻ em làng chài Xóm Cồn. Những năm cuối đời, ông vẫn miệt mài nghiên cứu các lĩnh vực thiên văn, khí tượng và thủy văn.

Ngày 1-3-1943, ông qua đời tại nhà riêng ở Nha Trang, hưởng thọ 80 tuổi. Theo nguyện vọng trong di chúc, ông được an táng đơn sơ tại Suối Dầu với tư thế nằm sấp để luôn hướng về mảnh đất ông coi là quê hương.

Ghi nhận những đóng góp to lớn đó, năm 2013, Nhà nước Việt Nam đã truy tặng bác sĩ Alexandre Yersin danh hiệu “Công dân danh dự Việt Nam”. Hiện nay quần thể di tích lưu niệm ông tại Khánh Hòa bao gồm Bảo tàng Yersin (Viện Pasteur Nha Trang), Mộ bác sĩ Yersin (xã Suối Dầu) và Nhà gỗ Hòn Bà đã được xếp hạng là Di tích quốc gia đặc biệt, trở thành địa chỉ văn hóa - lịch sử có ý nghĩa quan trọng của địa phương.

Một số hình ảnh tại buổi kỷ niệm 163 năm ngày sinh bác sĩ Alexandre Yersin.