Gáo nước lạnh dội vào EU

Đã 4 tháng trôi qua kể từ khi Chủ tịch Ủy ban châu Âu (EC) Ursula von der Leyen và Tổng thống Mỹ Donald Trump đạt thỏa thuận giải quyết căng thẳng thương mại giữa hai bờ Đại Tây Dương. Vào thời điểm đó, EU đã đồng ý trên nguyên tắc mà theo đó khối 27 quốc gia EU sẽ phải chịu mức thuế 15% trên diện rộng khi xuất khẩu hàng hóa sang Mỹ, chỉ với một số ngoại lệ. Tuy nhiên, các phần quan trọng của thỏa thuận chưa được hoàn thiện và đưa vào thực hiện.

Đến Brussels lần này, châu Âu hy vọng có được một thỏa thuận tốt hơn về mức thuế đối với một loạt mặt hàng, bao gồm rượu vang và rượu mạnh, thép, nhôm, thiết bị y tế và mì ống. Theo thỏa thuận trước đó giữa bà Leyen và ông Trump, thép và nhôm bị loại trừ khỏi mức thuế 15%, khiến chúng phải chịu mức thuế suất cao hơn nhiều là 50%. Ngoài ra, kể từ giữa tháng 8, Mỹ còn áp dụng mức thuế kim loại 50% với hơn 400 sản phẩm, bao gồm các mặt hàng như xe máy, tủ lạnh và máy móc. Các quan chức EU lo ngại danh sách này có thể được mở rộng thêm, làm gia tăng tác động đến các ngành sản xuất của châu Âu.

Tuy nhiên, trái với hy vọng của EU, Bộ trưởng Thương mại Mỹ Lutnick đã dội gáo nước lạnh vào các đối tác châu Âu khi tuyên bố sẽ giải quyết các vấn đề liên quan đến thép và nhôm nếu như EU xem xét lại các quy định kỹ thuật số và tìm ra cách tiếp cận cân bằng phù hợp với Mỹ. Ông Lutnick cũng đề cập rằng cách tiếp cận này có thể giúp EU thu hút tới 1.000 tỷ USD đầu tư và tăng trưởng GDP thêm 1,5 điểm phần trăm.

Để bảo đảm sự cạnh tranh bình đẳng và an toàn trên môi trường kỹ thuật số, EU đã thông qua nhiều quy định. Tháng 5-2023, Luật thị trường kỹ thuật số (DMA) có hiệu lực, hạn chế quyền lực thị trường của các công ty công nghệ lớn và tạo điều kiện thuận lợi cho các nền tảng mới tham gia nhằm tăng cường sức cạnh tranh của thị trường kỹ thuật số tại EU. Tháng 8-2023, EU thông qua tiếp Đạo luật dịch vụ kỹ thuật số (DSA), quy định các công ty công nghệ phải áp dụng các biện pháp bắt buộc kiểm duyệt nội dung bất hợp pháp, cũng như ngăn chặn phát tán những nội dung độc hại trên mọi nền tảng trực tuyến của các công ty.

Trong khi châu Âu cho rằng DMA và DSA là những công cụ chống độc quyền đối với các công ty công nghệ lớn và bảo đảm an toàn thông tin với người dùng, thì Mỹ cho rằng đây là toan tính của châu Âu ngắm vào Big Tech, bao gồm 5 công ty chủ chốt của Mỹ chiếm lĩnh vị thế thống trị trong các dịch vụ internet là Google, Apple, Meta, Amazon và Microsoft. Tổng thống Mỹ Trump từng cảnh báo sẽ áp thuế trả đũa sau khi EU ban hành mức phạt 2,95 tỷ euro đối với Google, với lý do tập đoàn công nghệ Mỹ đã lạm dụng vị thế thống lĩnh trong lĩnh vực quảng cáo trực tuyến. Đây là một trong những án phạt nặng nề nhất mà EU từng áp đặt đối với các “ông lớn” công nghệ đến từ bên kia Đại Tây Dương.

Trước đó, Apple cũng từng phải chịu khoản phạt 500 triệu euro vì ngăn cản các nhà phát triển ứng dụng thông báo cho người dùng về những tùy chọn mua hàng thay thế ngoài App Store. Meta, công ty mẹ của Facebook và Instagram, cũng bị phạt 200 triệu euro vì yêu cầu người dùng EU cho phép sử dụng dữ liệu cá nhân với mục đích quảng cáo, hoặc trả phí đăng ký hàng tháng để sử dụng dịch vụ không quảng cáo.

Với kịch bản trao đổi có đi có lại mà Bộ trưởng Thương mại Mỹ Lutnick đặt lên bàn đàm phán ở Brussels, châu Âu rơi vào thế kẹt. Trong quá khứ, EU từng ứng xử như một bên ngang hàng trong các tranh chấp thương mại với Mỹ, từ tranh chấp Boeing - Airbus đến các cuộc xung đột về việc sử dụng hormone trong sản xuất thịt bò và ưu đãi thương mại đối với chuối từ các cựu thuộc địa châu Âu. Nhưng nay, tình hình đã khác.

Sự trì trệ của nền kinh tế EU nói chung đã khiến châu Âu dễ bị tổn thương, không còn đủ sức đương đầu với chiến tranh thương mại. Mỹ hiện chiếm hơn 20% lượng hàng hóa xuất khẩu của EU và tỷ lệ này luôn tăng theo thời gian. Với tăng trưởng tiêu dùng nội địa ở mức thấp, thị trường Mỹ đã trở nên không thể thiếu đối với nền kinh tế châu Âu. Thêm vào đó là sự chia rẽ trong EU, không một quốc gia thành viên nào muốn xung khắc với Mỹ.

Do đó, châu Âu không còn lựa chọn nào khác ngoài việc chấp nhận vị thế là đối tác xuyên Đại Tây Dương yếu thế hơn về kinh tế. Điều này đòi hỏi họ phải nhượng bộ và tìm cách thích nghi với sức ép từ phía Mỹ.