Đấu tranh chống các quan điểm sai trái về bầu cử đại biểu Quốc hội và hội đồng nhân dân Bài 2: Tự do, dân chủ phải trong khuôn khổ của pháp luật

(Tiếp theo kỳ trước)

Gần đây, trên một số trang mạng xã hội, xuất hiện một số người tự xưng là “yêu tự do”, “nhà dân chủ”, “yêu dân chủ”... Họ cho rằng quyền tự do, dân chủ trong bầu cử ở Việt Nam đang bị hạn chế. Có lẽ họ không biết hoặc cố tình không biết về bản chất của tự do, dân chủ chân chính ở bất cứ nhà nước pháp quyền nào cũng đều phải đặt trong khuôn khổ pháp luật; không thể có tự do, dân chủ “vô chính phủ”, muốn làm gì thì làm...

Người đủ đức, sức, tài đều có thể trở thành đại biểu Quốc hội

Từ Quốc hội khóa I đến nay, Đảng và Nhà nước ta luôn tạo điều kiện thuận lợi để thu hút người hiền tài vào Quốc hội và HĐND các cấp. Thế nhưng các thế lực thù địch và cơ hội chính trị lại luôn rêu rao rằng: “Ở Việt Nam không có tự do dân chủ bầu cử bởi dân chỉ bầu hình thức theo “Đảng cử” thôi”; “Không thể tự ứng cử ĐBQH và đại biểu HĐND ở Việt Nam”... Theo quy định của Hiến pháp hiện hành, tất cả công dân nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam đủ 18 tuổi trở lên có quyền bầu cử và đủ 21 tuổi trở lên đều có quyền ứng cử vào Quốc hội, hội đồng nhân dân (HĐND) các cấp. Việc thực hiện các quyền này do luật định. Điều đó có nghĩa, bất kỳ một công dân Việt Nam, không phân biệt nam nữ, nếu xét thấy mình đủ đức, sức, tài ra gánh vác công việc chung của đất nước và được quần chúng nhân dân tín nhiệm đều có quyền ứng cử trở thành đại biểu Quốc hội (ĐBQH) và đại biểu HĐND. Những người tự nộp hồ sơ ứng cử (tự ứng cử), có đủ phẩm chất, năng lực, muốn đóng góp sức mình vào cơ quan của Quốc hội và HĐND đều có thể được bầu chọn. Ở Việt Nam không hề có việc hạn chế quyền ứng cử tự do của công dân; ngược lại, luôn rộng mở “cánh cửa” vào Quốc hội và HĐND các cấp đối với mọi ứng viên ở tất cả các giai tầng, thành phần, dân tộc, giới, tôn giáo..., nếu đủ đức, đủ sức, đủ tài.

Trong cuộc bầu cử ĐBQH khóa XV, có 9 người tự ứng cử và 4 người trúng cử, gồm: Ông Hoàng Văn Cường (Phó hiệu trưởng Trường Đại học Kinh tế quốc dân), ông Nguyễn Anh Trí (Chủ tịch Hội huyết học và truyền máu Việt Nam), ông Trương Trọng Nghĩa (Phó Chủ nhiệm Đoàn Luật sư TP.HCM), bà Khương Thị Mai (Giám đốc điều hành Công ty TNHH nhôm Namsung Việt Nam). Theo danh sách chính thức các ứng cử viên ĐBQH khóa XVI vừa được Hội đồng Bầu cử quốc gia công bố, có 4 người tự ứng cử.

Đảng và Nhà nước ta luôn quan tâm đến việc bầu ra các đại biểu là người dân tộc và các đại biểu là phụ nữ để tham gia Quốc hội và HĐND các cấp. Trên thực tiễn những năm qua, tỷ lệ số đại biểu là người dân tộc và số đại biểu là phụ nữ luôn tăng cao. Từ Quốc hội khóa I chỉ với 10 nữ đại biểu, đến nay, tỷ lệ nữ đại biểu Quốc hội khóa XV đạt 30,26% - cao hơn mức trung bình của thế giới và khu vực, đứng đầu trong Hội đồng Liên minh nghị viện Hiệp hội các nước Đông Nam Á. Theo thống kê cơ cấu của danh sách chính thức những người ứng cử đại biểu Quốc hội khóa XVI cho thấy tổng số ứng cử viên là 864, trong đó 392 người là nữ, chiếm tỷ lệ 45,37%.

 Tỷ lệ đại biểu người dân tộc thiểu số cũng không ngừng tăng lên qua các khoá Quốc hội. Tỷ lệ đại biểu Quốc hội là người dân tộc thiểu số trong Quốc hội khóa XV đạt 17,84% (89/499 đại biểu), cao nhất từ trước đến nay, thể hiện sự đa dạng và bình đẳng dân tộc. Đây là lần đầu tiên Quốc hội có đại diện của các dân tộc rất ít người như Brâu và Lự. Trong danh sách chính thức những người ứng cử đại biểu Quốc hội khóa XVI, số ứng cử viên là dân tộc thiểu số chiếm tỷ lệ 21,76%, trong khi dân tộc thiểu số chỉ chiếm khoảng 14,5% dân số cả nước.

Trong danh sách chính thức những người ứng cử đại biểu Quốc hội khóa XVI vừa được Hội đồng bầu cử Quốc gia công bố có 64 người ngoài Đảng (chiếm tỷ lệ 7,41%).

Để bảo đảm quyền tự do, dân chủ của công dân, trong bầu cử ĐBQH và đại biểu HĐND ở nước ta còn áp dụng cơ chế hiệp thương (hay còn gọi là hội nghị hiệp thương). Đây là hội nghị giữa Ủy ban Mặt trận Tổ quốc Việt Nam với các tổ chức thành viên được tiến hành ở Trung ương và địa phương để bàn bạc, thảo luận giữa các cơ quan, tổ chức về cơ cấu, thành phần và số lượng người của cơ quan, tổ chức, đơn vị được bầu làm ĐBQH, đại biểu HĐND các cấp, sao cho mang tính đại diện các giai tầng trong xã hội cao nhất, trên nguyên tắc dân chủ và bình đẳng, lấy ý kiến của đa số để đi đến kết quả thống nhất. Việc tổ chức hiệp thương, giới thiệu người ứng cử ĐBQH, đại biểu hội HĐND là một giai đoạn hết sức quan trọng trong quá trình tổ chức bầu cử, được tiến hành qua 5 bước cụ thể với 3 vòng hội nghị hiệp thương. Ngoài ra, việc lấy ý kiến cử tri nơi cư trú và lấy ý kiến cử tri nơi công tác vừa thể hiện sự chặt chẽ, khoa học, vừa thể hiện tính dân chủ rất cao trong bầu cử ĐBQH và đại biểu HĐND ở nước ta.

Vận động bầu cử đúng luật là cần thiết

Vận động bầu cử của người ứng cử là hoạt động gặp gỡ, tiếp xúc cử tri hoặc thông qua phương tiện thông tin đại chúng để người ứng cử ĐBQH, đại biểu HĐND báo cáo với cử tri về dự kiến chương trình hành động của mình nhằm thực hiện trách nhiệm đại biểu nếu được bầu làm ĐBQH, đại biểu HĐND và trao đổi những vấn đề mà cử tri quan tâm; tạo điều kiện để cử tri tiếp xúc với người ứng cử, hiểu rõ hơn người ứng cử; trên cơ sở đó cân nhắc, lựa chọn, bầu những người đủ tiêu chuẩn làm ĐBQH, đại biểu HĐND.

 Căn cứ quy định tại Điều 64 Luật Bầu cử ĐBQH và đại biểu HĐND, thời gian vận động bầu cử của 864 ứng cử viên ĐBQH khóa XVI và các ứng cử viên đại biểu HĐND cấp tỉnh, cấp xã được thực hiện từ ngày công bố danh sách chính thức những người ứng cử và kết thúc trước thời điểm bắt đầu bỏ phiếu 24 giờ. Đây là hoạt động theo quy định của pháp luật và phù hợp với lợi ích chính đáng, nguyện vọng của cử tri. Thế nhưng, một số người đã cố tình xuyên tạc nội dung này trên một số trang mạng xã hội. Chúng cho rằng, việc “vận động bầu cử” chỉ là hình thức và kêu gọi cử tri “tẩy chay”các cuộc tiếp xúc với người ứng cử. Chúng còn bịa đặt ra chuyện vận động bầu cử chỉ là “diễn đàn để các ứng cử viên tô hồng thành tích”, “không có chuyện bình đẳng giữa những người cùng tham gia vận động bầu cử”...

Trên thực tế, việc vận động bầu cử ở Việt Nam luôn bảo đảm ba nguyên tắc đã được quy định rõ trong Luật bầu cử ĐBQH và đại biểu HĐND là: Việc vận động bầu cử được tiến hành dân chủ, công khai, bình đẳng, đúng pháp luật, bảo đảm trật tự, an toàn xã hội; Người ứng cử ĐBQH, ứng cử đại biểu HĐND ở đơn vị bầu cử nào thì thực hiện vận động bầu cử tại đơn vị bầu cử đó; Các tổ chức phụ trách bầu cử và thành viên của các tổ chức này không được vận động cho người ứng cử.

Có hai hình thức vận động bầu cử, gồm: Gặp gỡ, tiếp xúc với cử tri tại hội nghị tiếp xúc cử tri ở địa phương nơi mình ứng cử và thông qua các phương tiện thông tin đại chúng.

Pháp luật Việt Nam cũng quy định rõ 4 hành vi bị cấm trong vận động bầu cử:

Một là, lợi dụng vận động bầu cử để tuyên truyền trái với Hiến pháp và pháp luật hoặc làm tổn hại đến danh dự, nhân phẩm, uy tín, quyền, lợi ích hợp pháp khác của tổ chức, cá nhân khác;

Hai là, lạm dụng chức vụ, quyền hạn để sử dụng phương tiện thông tin đại chúng trong vận động bầu cử;

Ba là, lợi dụng vận động bầu cử để vận động tài trợ, quyên góp ở trong nước và nước ngoài cho tổ chức, cá nhân mình;

Bốn là, sử dụng hoặc hứa tặng, cho, ủng hộ tiền, tài sản hoặc lợi ích vật chất để lôi kéo, mua chuộc cử tri.

Hội đồng bầu cử quốc gia, Ủy ban bầu cử, Ban bầu cử, Tổ bầu cử không được vận động bầu cử cho những người ứng cử. Thành viên của các tổ chức phụ trách bầu cử nói trên không được lợi dụng chức vụ, quyền hạn của mình để vận động bầu cử cho những người ứng cử nhằm bảo đảm sự công bằng, bình đẳng đối với những người ứng cử.

Để mở rộng quyền tự do, dân chủ của cử tri, cuộc bầu cử lần này còn cho phép đa dạng hóa phương thức vận động bầu cử, bên cạnh hình thức tiếp xúc cử tri trực tiếp, cho phép tổ chức trực tuyến hoặc kết hợp trực tiếp với trực tuyến với điều kiện bảo đảm kỹ thuật, an toàn thông tin và an ninh mạng. Đặc biệt, lần đầu tiên chúng ta thực hiện đăng ký hồ sơ online, đưa nhiều thông tin công khai lên cổng thông tin Hội đồng bầu cử quốc gia. Trên trang này sẽ cập nhật toàn bộ dữ liệu người ứng cử đại biểu HĐND, ĐBQH để người dân theo dõi.

(Còn nữa)