Cuốn sách của tình hữu nghị và tấm lòng tri ân sâu sắc

Tô thắm thêm tình hữu nghị

Ngày 24-7, tại Hà Nội, Quỹ thúc đẩy hợp tác Nga - Việt “Truyền thống và hữu nghị” phối hợp với Thư viện Quân đội tổ chức Lễ ra mắt cuốn sách “Đoàn chuyên gia quân sự Liên Xô tại Việt Nam trong kháng chiến chống Mỹ (1955-1975)” của đồng tác giả là Đại tá, Nhà nghiên cứu, Nhà phân tích chính trị - quân sự Nguyễn Minh Tâm, nguyên Giám đốc Trung tâm Thông tin và khoa giáo, Học viện Chính trị Công an nhân dân, Bộ Công an và Phó giáo sư, tiến sĩ sử học Hoàng Thị Hồng Hoa, giảng viên Đại học Tổng hợp Ngôn ngữ quốc gia Matxcơva - Học viện Ngoại giao thuộc Bộ Ngoại giao Liên bang Nga. Sách do Nhà xuất bản Văn học phát hành tháng 4 -2026.

Đây là một trong những hoạt động nằm trong khuôn khổ các hoạt động kỷ niệm 76 năm thiết lập quan hệ ngoại giao giữa Việt Nam và Liên bang Nga (1950-2026) và kỷ niệm 61 năm Ngày đánh thắng trận đầu của Bộ đội Tên lửa Phòng không Việt Nam (24.7.1965 - 24.7.2026).

Cuốn sách là công trình nghiên cứu lịch sử quân sự có giá trị khoa học và thực tiễn cao, được hai tác giả khai thác từ nguồn tư liệu lưu trữ của Việt Nam và Liên bang Nga, kết hợp với những hồi ký, ký ức của các nhân chứng lịch sử và các công trình nghiên cứu chuyên ngành.

Theo tài liệu mà các tác giả của cuốn sách đã tổng hợp từ trung tâm lưu trữ Tổng cục Chính trị Quân đội Liên Xô, hiện còn lưu trữ tại Bộ Quốc phòng Nga cho thấy: chỉ tính riêng từ tháng 3-1965 đến tháng 12-1974, đã có 6.359 tướng lĩnh, sĩ quan và hơn 4.500 hạ sĩ quan, chiến sĩ của Liên Xô đã đến công tác tại Việt Nam. Trong số các tướng lĩnh và sĩ quan Xô Viết sang công tác ở Việt Nam lúc bấy giờ có nhiều người đã từng kinh qua cuộc “Chiến tranh vệ quốc vĩ đại” của nhân dân Liên Xô chiến thắng phát xít Đức. Điều đó khẳng định họ là những người đã có nhiều kinh nghiệm trong chiến đấu trước khi sang giúp đỡ nước ta.

Cuốn sách cũng đã cho thấy các tướng lĩnh và sĩ quan, binh sĩ của Liên Xô khi đó sang Việt Nam với rất nhiều cương vị khác nhau: Họ tham gia vào các cơ quan cố vấn, làm chuyên gia cho các đơn vị Tên lửa phòng không, Không quân, Hải quân, Đặc công, Biên phòng, Tác chiến điện tử, Mật mã, Thông tin liên lạc, Kỹ thuật vũ khí đạn, Quân y, Tham mưu chỉ huy, hệ thống Ra đa và Tình báo quân sự. Cũng trong thời điểm đó, bên cạnh sự giúp đỡ của Quân đội Liên Xô đối với Việt Nam trong chiến tranh chống Mỹ còn có các chuyên gia quân sự của các nước xã hội chủ nghĩa khác như Trung Quốc, Tiệp Khắc, Cộng hòa dân chủ Đức, Ba Lan, Bulgaria và Cuba. Điều đó càng khẳng định tình hữu nghị của các nước anh em đối với nhân dân Việt Nam được tô thắm từ trong máu lửa chiến tranh để góp phần làm nên thắng lợi vĩ đại của dân tộc Việt Nam.

Nhắc nhớ một thời đồng cam cộng khổ

Thông qua hệ thống tư liệu phong phú, cuốn sách đã làm nổi bật sự giúp đỡ to lớn, thiết thực và hiệu quả của nhân dân Liên Xô đối với sự nghiệp xây dựng và chiến đấu bảo vệ Tổ quốc của quân và dân Việt Nam trong chiến tranh chống Mỹ cứu nước từ năm 1955 đến năm 1975. Các chuyên gia Liên Xô đã trực tiếp tham gia đào tạo cán bộ kỹ thuật, chuyển giao kỹ thuật quân sự, hướng dẫn bộ đội Việt Nam khai thác, sử dụng và làm chủ nhiều loại vũ khí, trang thiết bị hiện đại. Đặc biệt là trong quá trình tiếp nhận, huấn luyện và vận hành hệ thống tên lửa phòng không, góp phần quan trọng trong việc nâng cao sức mạnh chiến đấu của lực lượng Phòng không - Không quân Việt Nam, đáp ứng kịp thời cho việc chiến đấu bảo vệ miền Bắc, chi viện cho chiến trường miền Nam và góp phần vào thắng lợi vẻ vang trong cuộc kháng chiến chống Mỹ, cứu nước trường kỳ của dân tộc Việt Nam.

Trong hàng chục năm đầu tham gia giúp đỡ Việt Nam chiến đấu, các chuyên gia quân sự Liên Xô đã có những tháng năm đầy gian khổ để nghiên cứu chiến trường và tìm ra phương án chiến đấu hiệu quả nhất để giành thắng lợi. Các chuyên gia, kỹ thuật viên, chiến sĩ Liên Xô đã trải qua những thời điểm khó khăn nhất về điều kiện ăn ở, thời tiết nồm ẩm của khí hậu miền Bắc Việt Nam. Tuy vậy, những người lính chiến từ xứ sở Bạch Dương thơ mộng vẫn luôn tự hào và tràn đầy nhiệt huyết để cống hiến những gì đang cần kíp nhất cho công cuộc giải phóng dân tộc của một đất nước Việt Nam anh em luôn khát khao và yêu chuộng hòa bình.

Đến đầu năm 1965, Nguyên soái pháo binh Liên Xô Pavel Nikolayevich Kuleshov dẫn đầu một nhóm sĩ quan cao cấp của Tổng cục Pháo binh và Tên lửa phòng không thuộc Bộ Quốc phòng Liên Xô tiến hành chuyến đi bí mật khắp các tỉnh đồng bằng Bắc Bộ, Thanh Hóa và Khu bốn cũ để khảo sát chiến trường. Các chuyên gia nhận thấy, trên các hướng chiến đấu của quân và nhân dân Việt Nam rất cần tăng cường trang bị cho lực lượng phòng không mặt đất; tên lửa phòng không và các loại pháo phòng không cần thiết khác.

 Căn cứ kết quả khảo sát đó, đoàn công tác đã có bản kiến nghị đề xuất với Chính phủ Liên Xô và Việt Nam một kế hoạch chi tiết để đào tạo các kíp chiến đấu cho bộ đội Việt Nam sử dụng tên lửa phòng không S-75 (Sam 2), đây là loại vũ khí phòng không thuộc loại hiện đại bậc nhất trên thế giới thời bấy giờ.

Các bạn Liên Xô đã triển khai, hành động rất khẩn trương nội dung kiến nghị cấp bách này. Do đó, chỉ 30 ngày sau khi bản báo cáo kiến nghị được trình về Matxcơva, đến đầu tháng 3-1965 Chính phủ Liên Xô đã đồng ý và chuyển nhanh chóng sang cho Việt Nam khối lượng lớn những khẩu pháo phòng không và hàng trăm cơ số đạn các loại, kèm theo các khí tài ngắm bắn điện tử. Các loại pháo phòng không có tầm bắn vươn tới trần bay của các loại máy bay phản lực siêu âm.

Nhờ có những khí tài bắn tầm xa và hệ thống tác chiến điện tử đồng bộ như vậy, nên bộ đội pháo cao xạ phòng không của Việt Nam đã đánh những trận đầu xuất sắc, bắn rơi hàng chục máy bay Mỹ trên vùng trời Hà Tĩnh, Nghệ An, Thanh Hóa...

Quá trình tra cứu tư liệu cho cuốn sách, các tác giả đã cùng nhà nghiên cứu chính trị, Phó tiến sĩ khoa học Mikhail Antonovich Anaymanov khi sưu tập tại kho lưu trữ của Bộ Quốc phòng Nga đã tìm thấy rất nhiều đơn, thư tình nguyện của các sĩ quan và chiến sĩ quân đội Xô Viết khi đó bày tỏ nguyện vọng được sang Việt Nam giúp đỡ huấn luyện và chiến đấu. Đó là những tình cảm tự nguyện đẹp đẽ của tình người từ hai dân tộc, các bạn đã dành cho chúng ta trong hoàn cảnh chiến tranh gian khó nhất. Bạn đã không tiếc tuổi xuân của mình để vượt trùng xa đến với đất nước và con người Việt Nam, với mong muốn được chung sức, chung lòng, chung một chí hướng là giải phóng dân tộc, xây dựng hòa bình cho nhân dân bớt cảnh lầm than, cực khổ vì chiến tranh. Một tình cảm trân quý không gì có thể sánh bằng.

Thể hiện tấm lòng tri ân sâu sắc

Cuốn sách không chỉ là công trình nghiên cứu lịch sử quân sự mà còn là sản phẩm thiết thực nhằm giáo dục truyền thống yêu nước, bồi đắp lòng biết ơn đối với các thế hệ đi trước, nâng cao nhận thức về giá trị của hòa bình, độc lập và tự do, đồng thời góp phần tăng cường giao lưu văn hóa, hợp tác nghiên cứu và trao đổi tư liệu lịch sử giữa các cơ quan, tổ chức của hai nước Việt Nam và Liên bang Nga.

Nước Nga ngày nay kế thừa nền tảng của Liên bang Xô Viết trước đây, luôn hết lòng giúp đỡ nhân dân Việt Nam trong cuộc kháng chiến chống Mỹ, cứu nước. Không ít người con của nước Nga đã ngã xuống để góp phần giúp cho nhân dân Việt Nam có được độc lập, tự do, ấm no hạnh phúc như ngày nay. Bởi vậy, cuốn sách chính là lời nhắc cho bổn phận của thế hệ mai sau không bao giờ được lãng quên quá khứ, đồng thời phải luôn bồi đắp tình hữu nghị, thể hiện tấm lòng tri ân thiết thực, tô thắm thêm giá trị của hòa bình hôm nay.

Để thể hiện tấm lòng tri ân sâu sắc nhất đối với những người con của đất nước Nga đã cống hiến cho dân tộc Việt Nam. Nhân dịp kỷ niệm 80 năm Cách mạng Tháng Tám thành công và Quốc khánh nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam (2-9-2025), Việt Nam đã xây dựng và khánh thành tượng đài ghi danh, tưởng nhớ các chuyên gia quân sự Liên Xô đã anh dũng hy sinh trong khi giúp đỡ nhân dân Việt Nam những năm tháng chiến đấu bảo vệ Tổ quốc. Tượng đài đã trở thành biểu tượng đầy ý nghĩa về ký ức, lòng biết ơn, tình hữu nghị trước sau mãi bền chặt của nhân dân Việt Nam và Liên bang Nga. Đó cũng là tất cả những mong muốn từ tấm lòng tri ân sâu nặng của các tác giả cuốn sách “Đoàn chuyên gia quân sự Liên Xô tại Việt Nam trong kháng chiến chống Mỹ (1955-1975)”, mang thông điệp của tình hữu nghị, lòng biết ơn và trân trọng hòa bình của nhân dân hai dân tộc anh hùng.