Chiếc cối đá và ăng gô nuôi quân

Thượng tá Trần Thị Anh Thư - Giám đốc Bảo tàng Quân khu 5 - người trực tiếp đi sưu tầm hiện vật, hào hứng giới thiệu: “Hai kỷ vật thân thương này đã gắn bó, đồng hành cùng vợ chồng ông Trương Thọ và bà Hồ Thị Nhiều đi qua những năm tháng khốc liệt nhất của cuộc kháng chiến chống Mỹ, cứu nước”. Ông Trương Thọ sinh năm 1937 và bà Hồ Thị Nhiều sinh năm 1942, quê xã Quế Phú, huyện Quế Sơn, tỉnh Quảng Nam (cũ), nay là xã Xuân Phú, TP. Đà Nẵng, làm công tác binh vận, vận chuyển, cất giấu, tiếp tế lương thực, thực phẩm, thuốc men, vũ khí trang bị phục vụ cho cách mạng tại địa phương. Trong căn nhà nhỏ của mình, đêm đến, hai ông bà lại sử dụng chiếc cối được đẽo bằng đá để giã lúa thành gạo, nổi lửa nấu cơm rồi giấu kín trong ăng gô, tìm cách chuyển cho du kích, bộ đội đang trú ẩn trong những hầm bí mật quanh vùng. Năm 1968, địch càn quét, nghi ngờ gia đình đang nuôi giấu bộ đội, chúng bắt cả hai vợ chồng ông giam ở Nhà lao Hội An. Dù bị tra khảo bằng mọi hình thức hết sức dã man, ông bà quyết không khai báo. Không khai thác được thông tin gì, đến năm 1969, chúng đành trả tự do. Ra tù, ông Thọ, bà Nhiều lại tiếp tục công việc nuôi giấu, tiếp tế, làm chỗ dựa vững chắc cho cách mạng.

Hơn nửa thế kỷ đã trôi qua, ông Trương Thọ năm nay đã 88 tuổi, bà Nhiều ra đi sau một cơn tai biến năm 2021. Ngày 16-8-2025, trong chuyến đi sưu tầm hiện vật, Thượng tá Trần Thị Anh Thư ghé thăm gia đình và bày tỏ mong muốn đưa hai kỷ vật về trưng bày, giới thiệu. Ông Trương Thọ đồng ý hiến tặng và bảo: “Cất giữ trong nhà chỉ là của riêng mình, còn trao cho Bảo tàng sẽ lưu truyền cho mai sau, để lớp trẻ biết và trân trọng, thì giá trị sẽ lớn hơn nhiều”.

Được biết, từ tháng 5-2025, Ban Giám đốc Bảo tàng tham mưu, đề xuất Bộ Tư lệnh Quân khu 5 ban hành Thư ngỏ về việc hiến tặng kỷ vật liên quan đến lịch sử Khu 5, và nhận được sự quan tâm, hưởng ứng của đông đảo các tầng lớp nhân dân và CCB trong cả nước.