Bản Trường ca để đời của một Cựu Chiến binh

Bông hoa nghị lực

Năm 1964, khi đất nước kêu gọi thanh niên khai phá miền Tây Bắc, chàng thanh niên làm nghề thợ mộc Bùi Ngọc Hà xung phong đến nơi “rừng thiêng nước độc”. Năm 1978, ông xung phong nhập ngũ vào Trung đoàn 723, Sư đoàn 333 ở Tây Nguyên. Ban ngày, ông là người thợ xây dựng doanh trại, đóng bàn ghế, giường tủ cho bộ đội; đêm đến, ông lại khoác súng cùng anh em đi tuần tra canh gác. Ở bất kỳ vị trí nào, dù nghèo khó hay nguy hiểm, ông đều lao động cần mẫn, siêng năng, làm việc bằng tất cả sự trung thực và nhiệt huyết của một "người tử tế".

Sau khi hoàn thành nhiệm vụ trong quân đội, Bùi Ngọc Hà bước vào mặt trận mới. Ông đứng ra thành lập Hợp tác xã (HTX) Dân Chủ chuyên sản xuất đồ gỗ thủ công. Bằng đôi tay tài hoa và chữ "Tín" trọn vẹn, ông đã chèo lái HTX vượt qua những “chao ôi!” sóng gió của thị trường, tạo việc làm và thu nhập ổn định cho hàng trăm lao động địa phương. Từ một người thợ mộc, ông trở thành Chủ tịch HĐQT kiêm Tổng giám đốc, đưa thương hiệu đồ gỗ của mình vươn xa với hàng loạt cửa hàng lớn, trong đó có 5 cửa hàng ngay tại Thủ đô Hà Nội. Đúng như người bạn lâu năm Trần Văn Minh từng xúc động viết tặng ông: "Rũ bùn đứng dậy vươn cao/ Cho con, cho cháu bằng sào mới thôi".

Bản trường ca của trái tim

Khi đã ở phía bên kia dốc cuộc đời, khi con cháu đã trưởng thành, kinh tế vững vàng, Bùi Ngọc Hà không chọn nghỉ ngơi như bao người già khác. Ông bắt đầu một hành trình mới - hành trình "rút ruột nhả tơ" trên trang giấy. Từ năm 1998 đến 2024, suốt 26 năm âm thầm và lặng lẽ, ông bền bỉ viết. Ông không phải là hội viên Hội Nhà văn, cũng chưa từng qua một trường lớp đào tạo sáng tác nào. Nhưng ông có một thứ tài sản mà không trường lớp nào dạy được: Trải nghiệm sống phong phú và một tâm hồn cuồn cuộn thi cảm.

Qua sự tổng hợp chi tiết của Nhà báo Kim Quốc Hoa, tài sản văn học đồ sộ của ông Bùi Ngọc Hà hiện lên đầy ấn tượng với những tác phẩm không chỉ xác lập về quy mô, mà còn ngồn ngộn giá trị thực tiễn. Đáng chú ý nhất là bộ "Hồi ký cuộc đời tôi" gồm 6 tập do Nhà xuất bản Trí Thức ấn hành năm 2025. Với 81 chương, kéo dài hơn 6.700 trang sách và nặng gần 12kg, bộ sách là một nguồn tư liệu sống động, chân thực về đời sống xã hội vùng Đồng bằng sông Hồng và miền núi Tây Bắc qua nhiều biến thiên lịch sử.

Ở mảng thơ ca, tập "Tìm trong ánh mắt" (NXB Hội Nhà văn, 2022) dày 510 trang với 246 bài thơ lại là những chiêm nghiệm sâu lắng về gia phong, dòng họ Bùi và niềm tin sắt đá vào tương lai. Tiếp nối mạch cảm xúc ấy, tập "Thấy được những gì?" (NXB Hội Nhà văn, 2025) dài 758 trang với 217 bài thơ tựa như những thiên trường ca khắc họa lịch sử, danh nhân và vẻ đẹp quê hương qua muôn vạn nẻo đường đời.

Đặc biệt và xuất sắc nhất phải kể đến "Số phận cuộc đời một con người" (NXB Hội Nhà văn, 2024). Đây được coi là kiệt tác kỷ lục gồm 69 chương, dày 1.395 trang khổ lớn với 39.000 câu lục bát - trở thành truyện thơ lục bát dài nhất trong lịch sử văn học Việt Nam, tái hiện trọn vẹn 80 năm cuộc đời muôn phần sóng gió của mình. Sự quy mô của trường ca này khiến bất kỳ ai nhìn vào cũng phải ngỡ ngàng: độ dài của nó gấp 12 lần Truyện Kiều của Nguyễn Du (3.254 câu) và gấp 18 lần Truyện Lục Vân Tiên của Nguyễn Đình Chiểu (2.082 câu). Tất nhiên, nếu xét khắt khe dưới góc độ bút pháp nghệ thuật hàn lâm, thơ Bùi Ngọc Hà khó tránh khỏi những nét mộc mạc, đậm tính phác thảo và kể lượm. Nhưng vượt lên trên mọi thước đo kỹ thuật khô khan, giá trị lớn nhất lay động lòng người chính là sức lao động sáng tạo phi thường, cùng lượng chất xám phong phú được chưng cất ra từ chính máu thịt và trải nghiệm cuộc đời thực: "Trải qua sóng gió bão bùng/ Tôi xin ghi lại bằng dòng truyện thơ/Cuộc đời như một giấc mơ/ Chiêm bao tỉnh giấc còn ngờ chưa tin...".

Mục đích cầm bút của ông thật giản dị nhưng sâu sắc. Ông viết không phải để thành "kỉ lục gia", không phải để khoa trương với thiên hạ. Ông viết để tri ân tổ tiên, để kể lại cho con cháu mai sau hiểu được cái giá của sự tử tế, để thấy ông cha chúng đã kiên cường như thế nào giữa dập vùi số phận: "Trường ca để đời trăm năm/ Cho con cho cháu đêm nằm giở xem/ Thương người quá cố nhớ thêm/ Ông bà Tiên Tổ thảo hiền nhà ta...".

Chiến thắng chính mình

Đằng sau hàng nghìn trang sách ấy là hình bóng một hậu phương vững chắc: bà Nguyễn Thị Huệ - người vợ hiền xứ nhãn lồng xinh đẹp, đảm đang. Bà không chỉ là người đồng hành cùng ông trải qua những ngày thiếu ăn thiếu mặc, cùng gánh vác HTX Dân Chủ, mà còn là người truyền cảm hứng, lặng lẽ chăm lo cho ông từng bát nước, ngọn đèn để ông yên tâm sáng tác. Một tổ ấm gia đình thuận hòa, con cháu thành đạt chính là phần thưởng ngọt ngào nhất mà trời đất đền bù cho những gian truân của ông. Không dừng lại ở việc làm kinh tế và viết sách, ông Bùi Ngọc Hà còn là một công dân tiêu biểu, tích cực hoạt động xã hội. Ông tham gia lãnh đạo Hội Cựu Thanh niên xung phong tỉnh Hưng Yên, thành lập đội võ thuật... Ở đâu, người ta cũng thấy trong ông một năng lượng sống dồi dào, một nhân cách ấm áp và tử tế.

Sự kiện ngày mùng 2-8-2026 vừa qua chính là minh chứng trọn vẹn nhất cho "trái ngọt" sau bao năm gieo mầm tử tế của ông. Buổi Lễ ra mắt tác phẩm mới cùng Lễ kỷ niệm 55 năm ngày cưới diễn ra tràn ngập cảm xúc với sự hiện diện của hơn 500 khách mời. Từ những vị lãnh đạo cấp cao, các nhà văn hóa, các nhà thơ, nhà báo lớn cho đến những người bạn tri âm không quản ngại đường xá xa xôi thậm chí từ tận Bến Tre, Vĩnh Long... lặn lội về chung vui. Sự hội tụ đông đủ và ấm áp ấy không chỉ là niềm tôn vinh dành cho những di sản văn học đồ sộ, mà còn là chiếc gương soi tỏ một nhân cách sống chân thành, trọn nghĩa vẹn tình - nơi tình người luôn được đáp lại bằng chính tình người sâu nặng.

Tại Lễ ra mắt sách, Nhà thơ Bằng Việt - nguyên Chủ tịch Liên hiệp các Hội Văn học nghệ thuật Hà Nội chia sẻ: “Với sức sáng tác dồi dào, Bùi Ngọc Hà đã xóa mờ ranh giới giữa nghiệp dư và chuyên nghiệp”. Chính nhà thơ Bằng Việt đã dành 60 năm gắn bó với nghiệp văn chương chuyên nghiệp, nhưng tổng lượng tác phẩm của ông cộng lại cũng chỉ bằng một phần ba ông Hà. Nhưng điều đáng quý hơn cả khối lượng đồ sộ ấy là một tầm quan sát cùng sự đúc kết sâu sắc về nhân sinh. Mỗi trang viết của Bùi Ngọc Hà đều chắt lọc từ những trải nghiệm sống thực, không hề tô vẽ hay mượn sự sáng tác ảo để làm nền. Bởi lẽ, giá trị bền vững nhất của văn chương chính là sự thật - và chỉ có sự thật mới đứng vững qua sự bào mòn của thời gian, mới thực sự chạm và lay động lòng người. Từ hai bàn tay trắng đi lên, tự lực cánh sinh, vượt qua bao trắc trở mà chưa từng nản chí, ông đã chiến thắng chính mình - chiến thắng oanh liệt nhất (theo nhà Phật) và minh chứng ngời sáng cho một nhân cách cao đẹp. Những bậc tài danh trên thế giới đều đồng quan điểm rằng: Người biết "thân lập thân" mới là người vĩ đại nhất.

Cuộc đời của nhà thơ, doanh nhân Bùi Ngọc Hà không đơn thuần là câu chuyện ly kỳ về một cá nhân, mà là bản anh hùng ca xúc động về sức mạnh nội tại của con người Việt Nam. Nhìn vào hành trình 80 năm của ông, người ta nhận ra một chân lý vĩnh cửu: Gió bão bên ngoài chỉ có thể làm rung chuyển những chiếc lá, chứ không bao giờ quật ngã được một bộ rễ đã cắm sâu vào lòng đất bằng niềm tin và sự tử tế.

Thông điệp gửi tới những ai - đặc biệt là các thế hệ tuổi trẻ đang cảm thấy hoang mang, kiệt sức hay cô đơn trước những bão táp của cuộc đời: Đừng bao giờ để hoàn cảnh xuất thân hay những rào cản gieo vào lòng bạn sự tự ti, cũng đừng bao giờ để số phận định nghĩa bạn là ai. Hãy nhớ rằng bất công hay thử thách chỉ là phép thử, tuyệt đối đừng để chúng dập tắt đi ngọn lửa khát vọng đang cuộn chảy bên trong bạn.