Bản án dân sự kéo dài gần một thập kỷ: Những điểm nghẽn pháp lý và trách nhiệm chưa được gọi tên

(Tiếp theo kỳ trước)

Bài 2: Trục hoàn thuế giá trị gia tăng và điều tra hình sự: Vì sao bản án dân sự vẫn không thể về đích?

Dù hàng loạt cơ quan Trung ương đã khẳng định không có căn cứ hình sự và đủ điều kiện hoàn thuế giá trị gia tăng (GTGT), nhưng trên thực tế, khoản tiền được xác định là nguồn thi hành án trong vụ Phú Hưng Long vẫn bị kéo dài nhiều năm. Việc viện dẫn trục hoàn thuế và yếu tố điều tra hình sự đang trở thành điểm nghẽn kéo dài bản án dân sự, đặt ra những câu hỏi nghiêm túc về trách nhiệm và hiệu lực thực thi pháp luật.

Hoàn thuế GTGT - điểm nghẽn then chốt khiến bản án dân sự không thể khép lại

Trong toàn bộ vụ việc kéo dài gần một thập kỷ xoay quanh Bản án số 286/2016/DS-PT của Tòa án nhân dân tỉnh Đồng Nai, trục hoàn thuế GTGT được xem là điểm nghẽn then chốt nhất. Đây chính là nút thắt khiến một bản án dân sự đã có hiệu lực pháp luật không thể đi đến hồi kết, dù nguồn tiền thi hành án đã được xác định tương đối rõ ràng.

Theo hồ sơ thi hành án, Chi nhánh Công ty TNHH Thương mại - Dịch vụ Phú Hưng Long có quan hệ mua bán cà phê với Chi nhánh Công ty cổ phần Tập đoàn Intimex tại Buôn Mê Thuột. Từ quan hệ này phát sinh nghĩa vụ hoàn thuế GTGT với tổng số tiền lên tới 8.187.550.300 đồng - khoản tiền được xác định là đang do “người thứ ba giữ” theo quy định của Luật Thi hành án dân sự.

Chính khoản tiền này được xem là nguồn lực quan trọng nhất để tổ chức thi hành bản án dân sự đã có hiệu lực. Tuy nhiên, thay vì được đưa vào quy trình thi hành án theo đúng quy định pháp luật, trục hoàn thuế GTGT lại trở thành lý do khiến vụ việc kéo dài qua nhiều năm, đẩy quyền lợi hợp pháp của người được thi hành án vào tình trạng kéo dài.

Chuỗi kết luận của cơ quan Trung ương: Không có căn cứ hình sự...

Điều đáng chú ý là liên quan đến 45 hóa đơn GTGT giữa Công ty Phú Hưng Long và Chi nhánh Intimex Buôn Mê Thuột, hàng loạt cơ quan Trung ương đã có văn bản khẳng định không có căn cứ kết luận hành vi mua bán trái phép hóa đơn.

Từ Công văn số 113/ANĐT-P5 ngày 19-3-2018 của Cơ quan An ninh điều tra - Bộ Công an, đến các văn bản trong các năm 2017, 2018 của Bộ Công an và Viện KSND tối cao, đều thống nhất một điểm: Không có tài liệu thể hiện việc Chi nhánh Intimex Buôn Mê Thuột mua bán trái phép hóa đơn GTGT với Công ty Phú Hưng Long.

Đặc biệt, Viện Kiểm sát nhân dân Tối cao còn nhấn mạnh yêu cầu bảo đảm quyền lợi hợp pháp của doanh nghiệp trong việc hoàn thuế GTGT theo đúng quy định của pháp luật, đồng thời đề nghị Tổng cục Thuế (nay là Cục Thuế - Bộ Tài chính) và Cục Thuế tỉnh Đắk Lắk (nay là Thuế tỉnh Đắk Lắk) xem xét, giải quyết dứt điểm vụ việc.

Trên cơ sở ý kiến của các cơ quan tố tụng Trung ương, Tổng cục Thuế cũng đã nhiều lần có văn bản chỉ đạo. Công văn số 3353/TCT-TTr ngày 30-8-2018 nêu rõ: “...Nếu rà soát hàng hóa là có thật, đã đầy đủ điều kiện hoàn thuế theo quy định của pháp luật và các văn bản hướng dẫn của Bộ Tài chính, Tổng Cục thuế thì Cục Thuế khẩn trương thực hiện theo thẩm quyền, đúng quy định của pháp luật và các văn bản hướng dẫn của Bộ Tài chính, Tổng cục Thuế về hoàn thuế”.

Nói cách khác, về mặt pháp lý, “đèn xanh” cho việc hoàn thuế đã được bật. Vấn đề chỉ còn nằm ở trách nhiệm tổ chức thực hiện của cơ quan thuế địa phương.

Cũng cần nói thêm: Ngay tại thời điểm năm 2018, chính Cục Thuế tỉnh Đắk Lắk đã thực hiện hoàn số tiền GTGT gần 978 triệu đồng cho Chi nhánh Công ty Tập đoàn Intimex tại Buôn Mê Thuột thì tại sao lại không thể thực hiện hoàn nốt số tiền gần 11,5 tỷ đồng theo 45 tờ hóa đơn GTGT mà Công ty Phú Hưng Long đã xuất/bán hàng hóa cho Chi nhánh Công ty Tập đoàn Intimex tại Buôn Mê Thuột?

Khi yếu tố hình sự tiếp tục được viện dẫn: Ranh giới giữa thận trọng và kéo dài xử lý hồ sơ

Dù vậy, đến tận năm 2024, Cục Thuế tỉnh Đắk Lắk vẫn cho rằng chưa thể hoàn thuế do “chưa nhận được kết luận của Cơ quan Cảnh sát điều tra Công an TP. Hồ Chí Minh”. Lập luận này đặt ra mâu thuẫn lớn: Khi trước đó, ngày 19-3-2018, Cơ quan An ninh Điều tra Bộ Công an có Văn bản số 113/ANĐT-P5 phúc đáp Công văn số 369/CT-KTT1 của Cục Thuế tỉnh Đắk Lắk trong đó nêu rõ: “Quá trình điều tra vụ án Nguyễn Thị Mùi và đồng bọn mua bán trái phép hóa đơn thu nộp ngân sách nhà nước” xảy ra tại tỉnh Đồng Nai và một số tỉnh, thành phía Nam, Cơ quan An ninh Điều tra Bộ Công an thu thập tài liệu thể hiện việc: Chi nhánh Công ty TNHH Thương mại và Dịch vụ Phú Hưng Long do bà Nguyễn Thị Mùi làm giám đốc bán Cà phê cho Chi nhánh Công ty Tập đoàn Intimex tại Buôn Mê Thuột từ tháng 1-2013 đến tháng 6-2013 theo 45 tờ hóa đơn GTGT, doanh số bán 229.797.980.000 đồng, tiền thuế GTGT 11.498.899.000 đồng. Tuy nhiên, Cơ quan An ninh Điều tra Bộ Công an không có tài liệu thể hiện Chi nhánh Công ty TNHH Thương mại và Dịch vụ Phú Hưng Long mua bán trái phép hóa đơn GTGT với Chi nhánh Công ty Tập đoàn Intimex tại Buôn Mê Thuột và các đơn vị khác theo Công văn số 369/CT-KTT1 ngày 24-1-2018 của Cục Thuế tỉnh Đắk Lắk”.

Đồng thời, các cơ quan Trung ương khác như Viện Kiểm sát nhân dân tối cao đã thông tin không có căn cứ hình sự, thì việc tiếp tục chờ đợi một kết luận khác liệu có đúng quy định pháp luật hay không?

Cần nhấn mạnh rằng, vụ án hình sự “Nguyễn Thị Mùi và đồng bọn mua bán trái phép hóa đơn thu nộp ngân sách nhà nước” đã được xét xử từ năm 2015. Bản án hình sự số 83/2015/HSST ngày 28-5-2015 của Tòa án nhân dân tỉnh Đồng Nai đã có hiệu lực pháp luật, xác định rõ hành vi phạm tội và trách nhiệm hình sự của các bị cáo liên quan. Theo đại diện ủy quyền của người được thi hành án cho biết, bà Mùi đã chấp hành hình phạt tù xong từ 3 năm nay và hiện đang sinh sống, cư trú tại tỉnh Đồng Nai.

Trong quá trình giải quyết hoàn thuế và thi hành án dân sự, yếu tố hình sự này lại liên tục được viện dẫn như một lý do để trì hoãn, dù không có quyết định khởi tố mới, không có quyết định tạm đình chỉ hay phục hồi điều tra liên quan trực tiếp đến Chi nhánh Intimex Buôn Mê Thuột.

Pháp luật tố tụng hình sự cho phép cơ quan điều tra xác minh, làm rõ khi có dấu hiệu tội phạm, nhưng không cho phép “treo” quyền và lợi ích hợp pháp của tổ chức, cá nhân vô thời hạn chỉ vì một nghi vấn chưa được chứng minh. Việc viện dẫn yếu tố điều tra hình sự đặt ra yêu cầu làm rõ cơ sở pháp lý cụ thể của việc tiếp tục chờ đợi này.

Ở góc độ quản lý nhà nước, sự thận trọng là cần thiết, nhưng thận trọng không đồng nghĩa với né tránh trách nhiệm. Khi các cơ quan Trung ương đã có ý kiến thống nhất, việc tiếp tục “đợi kết luận” có thể tạo cảm nhận về sự thiếu thống nhất trong phối hợp liên ngành.

Hệ quả là bản án dân sự bị đình trệ, quyền lợi của người được thi hành án tiếp tục bị xâm hại, trong khi không có bất kỳ quyết định tố tụng nào chịu trách nhiệm cho sự kéo dài đó. Việc viện dẫn yếu tố hình sự trong quản lý hành chính cần bảo đảm đúng phạm vi và căn cứ pháp luật, tránh làm phát sinh sự kéo dài không cần thiết trong quá trình giải quyết các quan hệ dân sự.

(Còn nữa)