Tàu ngầm Việt Nam: Bảo vệ tổ quốc từ lòng biển

Đầu những năm 80 của thế kỷ trước, với khát vọng kiến tạo một lực lượng tàu ngầm hiện đại, quân đội đã cử đội ngũ cán bộ, thủy thủ Hải quân ưu tú đầu tiên đi đào tạo chuyên ngành tàu ngầm tại Liên Xô, hình thành tên gọi Hải đội 182; trong số đó có Trung tướng Trần Quang Khuê, nguyên Phó Tổng Tham mưu trưởng QĐNDVN.

Mục tiêu đặt ra ngay từ đầu là xây dựng một Lữ đoàn tàu ngầm hùng mạnh, tuy nhiên điều kiện kinh tế của đất nước thời điểm đó còn nhiều khó khăn, Hải đội 182 buộc phải gác lại chương trình học tập, trở về nước để đảm nhận các nhiệm vụ khác.

Ngày 02/8/1996, Trung đoàn 196 Hải quân, đơn vị tàu ngầm Việt Nam đầu tiên được thành lập; chính thức đánh dấu bước tiến quan trọng trong quá trình hiện đại hoá của Quân chủng Hải quân. Trung đoàn 196 mang trọng trách lớn là làm cơ sở để xây dựng lực lượng tàu ngầm Hải quân ngày nay tiến lên chính quy, hiện đại.

30 năm qua, Hải quân nhân dân Việt Nam đã tạo được bước tiến lớn trong hành trình thực hiện khát vọng chinh phục biển cả, chinh phục lòng đại dương bí ẩn nhờ vào lực lượng tàu ngầm hiện đại, thực hiện nhiệm vụ trong môi trường hoàn toàn mới, biệt lập và nguy hiểm bậc nhất.

Ngày 01/9/2011, tại Học viện Hải quân Liên Bang Nga, Quân chủng Hải quân phối hợp tổ chức khai giảng khóa đào tạo học viên tàu ngầm kilo 636 đầu tiên của Lữ đoàn 189 Hải quân. Đây là kế hoạch nằm trong tầm nhìn chiến lược của Đảng, Nhà nước, Quân uỷ Trung ương và Bộ Quốc phòng về bảo vệ chủ quyền biển, đảo của đất nước trong bối cảnh mới, phức tạp ở Biển Đông

Trung tá Phạm Hải Đăng, Thuyền trưởng Tàu 185-Khánh Hòa chia sẻ: “Có rất nhiều khó khăn mà chúng tôi phải trải qua, phần lớn học viên tàu ngầm Việt Nam chỉ mới biết giao tiếp tiếng Nga cơ bản; dù vậy chúng tôi cùng nhau tự giác học tập với quyết tâm cao nhất.

Các mô hình “ngày điểm 5”, “tuần điểm 5”… được phát động và thực hiện hiệu quả, giúp học viên nêu cao tinh thần trách nhiệm, nỗ lực học ngày học đêm, tích cực trao đổi bài theo nhóm trong giờ học, giải lao, ăn trưa. Nhờ đó kết quả học tập ngày càng được cải thiện và nâng lên.

Từng học viên xác định: Học không chỉ vì danh dự cá nhân, mà còn vì Tổ quốc, vì niềm tự hào dân tộc.Nhờ động lực mạnh mẽ, quyết tâm cao học viên tàu ngầm Việt Nam đã hoàn thành xuất sắc mọi nội dung của khóa huấn luyện, tốt nghiệp với thời gian ngắn so với học viên các nước khác.

Ngày 23/5/2013, tại Hải Phòng, Quân chủng Hải quân tổ chức Lễ công bố Quyết định số 501/QĐ-TM của Tổng Tham mưu trưởng QĐND Việt Nam về việc thành lập Phòng Tàu ngầm trực thuộc Bộ Tham mưu Hải quân và bổ sung chức danh đối với cơ quan, đơn vị thuộc Quân chủng Hải quân để chỉ đạo và bảo đảm cho lực lượng tàu ngầm thuộc Quân chủng Hải quân.

Việc thành lập Phòng Tàu ngầm đánh dấu  bước phát triển mới trong lộ trình xây dựng Hải quân nhân dân Việt Nam chính quy, tinh nhuệ, hiện đại, đáp ứng tốt yêu cầu, nhiệm vụ bảo vệ chủ quyền biển, đảo.

Ngày 29/5/2013, tại Căn cứ quân sự Cam Ranh, Quân chủng Hải quân long trọng tổ chức Lễ công bố Quyết định của Bộ Quốc phòng về việc thành lập Lữ đoàn tàu ngầm 189 trực thuộc Quân chủng Hải quân, với nhiệm vụ huấn luyện, sẵn sàng chiến đấu, hiệp đồng với các lực lượng bảo vệ chủ quyền biển, đảo của Tổ quốc.

Sự ra đời Lữ đoàn tàu ngầm cấp chiến dịch đầu tiên của Hải quân nhân dân Việt Nam là kết quả từ tầm nhìn chiến lược của Đảng, Nhà nước, Quân ủy Trung ương.., là mong ước, trăn trở của nhiều thế hệ cán bộ, chiến sĩ Hải quân và nhân dân cả nước đối với sự nghiệp bảo vệ chủ quyền biển, đảo trong tình hình mới.

Ngày 03/01/2014, cả nước vui mừng đón tàu ngầm đầu tiên về nước: Tàu 182 - Hà Nội.Các tàu ngầm lần lượt cập bến tham gia vào đội hình chiến đấu của Quân chủng Hải quân, lần đầu tiên trong lịch sử đất nước, chúng ta có một lực lượng mạnh hoạt động trong môi trường dưới nước, canh giữ Tổ quốc từ lòng biển.

“Hoạt động trong môi trường đặc thù dưới nước, nhiều ngày liên tục không nhìn thấy ánh sáng mặt trời, không có kết nối internet, sóng điện thoại, tivi… mỗi cán bộ chiến sỹ tàu ngầm đều rèn giũa tâm lý vững vàng, chịu đựng được gian khổ, phát huy “tinh thần tàu ngầm”: Vinh dự - Trách nhiệm, Lịch thiệp - Kỷ cương, Đoàn kết - Khiêm nhường, Kiên cường - Quyết thắng… Trung tá Nguyễn Trọng Hồng, Chính trị viên Tàu 184 - Hải Phòng chia sẻ.

Do tính chất, yêu cầu, nhiệm vụ thường xuyên hoạt động trong môi trường khắc nghiệt, chật hẹp, yếm khí, dài ngày… nên mỗi thủy thủ đều phải có tính kỷ luật cao, thao tác tuyệt đối chính xác để đảm bảo tính thống nhất, an toàn tuyệt đối cho mỗi người cũng là an toàn cho cả tàu.

Trung tá Đinh Tuấn Anh, Thuyền trưởng Tàu 187 - Bà Rịa Vũng Tàu, cho biết: Để bảo đảm thể lực cho mỗi chuyến đi biển dài ngày, chúng tôi tập trung vào huấn luyện các môn thể thao đặc chủng như: Cầu sóng, đu quay, vòng quay trụ, xà đơn, xà kép, bơi ếch, chạy 100m, chạy 3.000m,…

Về bờ thì tổ chức các đợt an dưỡng, điều dưỡng để cán bộ chiến sỹ duy trì và phục hồi sức khỏe, bảo đảm thể lực của thủy thủ tàu ngầm luôn ở trạng thái tốt nhất.

Thượng tá Hoàng Văn Đồng, Chính ủy Lữ đoàn 189 Hải quân khẳng định: “Đội ngũ tàu ngầm là lực lượng đặc biệt tinh nhuệ và hiện đại của Hải quân nhân dân Việt Nam, giữ vai trò tác chiến chủ yếu, làm nòng cốt trong thế trận chiến tranh nhân dân trên biển.

Mỗi thủy thủ tàu ngầm đều có phẩm chất đặc biệt, mà tất cả phải tạo thành một tập thể có những phẩm chất đặc biệt, bao gồm: Trung thành đặc biệt, Kỷ luật chính quy, Tinh nhuệ đi đầu, An toàn tuyệt đối. Đó là những phẩm chất chúng tôi được thừa hưởng từ truyền thống của quê hương đất nước, của Quân đội, Hải quân nhân dân Việt Nam và từ nỗ lực rèn dũa trong môi trường huấn luyện, tác chiến đặc thù của mình”.

Với những thành tích đặc biệt đó, ngày 12/8/2025, Chủ tịch nước đã ký Quyết định số 1558 về việc phong tặng danh hiệu Đơn vị Anh hùng lực lượng vũ trang nhân dân cho Lữ đoàn 189.  Ngày 31/12/2025, đồng chí Đại tướng Phan Văn Giang, Ủy viên Bộ Chính trị, Phó Bí thư Quân ủy Trung ương, Bộ trưởng Bộ Quốc phòng thừa ủy quyền của Chủ tịch nước đã trao tặng danh hiệu cho Lữ đoàn.

Trong giai đoạn hiện nay, nhiệm vụ bảo vệ chủ quyền biển, đảo từ lòng biển của lực lượng tàu ngầm ngày càng nặng nề, đòi hỏi cán bộ, thủy thủ tàu ngầm, nhất là với Lữ đoàn 189 đang làm chủ những tàu ngầm kilô 636 hiện đại, mang trọng trách đặc biệt của người lính đặc biệt, góp phần cùng với các lực lượng của Hải quân nhân dân Việt Nam bảo vệ vững chắc chủ quyền biển, đảo thiêng liêng của Tổ quốc.