Bản án dân sự kéo dài gần một thập kỷ: Những điểm nghẽn pháp lý và trách nhiệm chưa được gọi tên

Bài 1: Bản án đã tuyên nhưng vẫn “treo” – Nút thắt thi hành án dân sự đang ở đâu?

Bản án dân sự đã có hiệu lực pháp luật, quyết định thi hành án đã được ban hành, thậm chí nguồn tiền thi hành án cũng đã được xác định rõ. Thế nhưng, gần một thập kỷ trôi qua, quyền lợi hợp pháp của người thắng kiện vẫn bị “treo”. Vụ việc tại Công ty Phú Hưng Long đặt ra những câu hỏi nghiêm khắc về hiệu lực thực thi pháp luật và trách nhiệm của các cơ quan liên quan.

Bản án có hiệu lực, Quyết định thi hành án đã ban hành, nhưng dòng tiền vẫn “đứng yên”

Ngày 12-12-2016, Tòa án nhân dân tỉnh Đồng Nai xét xử phúc thẩm và tuyên Bản án số 286/2016/DS-PT về việc “Tranh chấp hợp đồng vay tài sản” giữa nguyên đơn là ông Nguyễn Đăng Phong (trú tại TP. Buôn Mê Thuột, tỉnh Đắk Lắk) và bị đơn là Công ty TNHH Thương mại - Dịch vụ Phú Hưng Long (trụ sở tại thị xã Long Khánh, tỉnh Đồng Nai). Bản án đã có hiệu lực pháp luật, buộc Công ty TNHH Thương mại - Dịch vụ Phú Hưng Long (gọi tắt là Công ty Phú Hưng Long) phải thanh toán cho ông Nguyễn Đăng Phong số tiền hơn 12,27 tỷ đồng kể từ thời điểm người được thi hành án có đơn yêu cầu.

Theo quy định của pháp luật, bản án dân sự đã có hiệu lực là cơ sở pháp lý cao nhất để các cơ quan thi hành án tổ chức thực hiện, bảo đảm quyền và lợi ích hợp pháp của người thắng kiện. Thế nhưng, nghịch lý là gần một thập kỷ trôi qua, nhưng việc tổ chức thi hành án trên thực tế vẫn chưa đạt được kết quả như bản án đã tuyên, còn quyền lợi hợp pháp của ông Nguyễn Đăng Phong thì tiếp tục bị “treo” theo thời gian.

Ngày 13-10-2017, Chi cục trưởng Chi cục Thi hành án dân sự (THADS) thị xã Long Khánh (nay là Phòng Thi hành án dân sự khu vực 4 - Đồng Nai) đã ban hành Quyết định số 21/QĐ-CCTHADS về việc thi hành Bản án số 286/2016/DS-PT. Quá trình xác minh điều kiện thi hành án cho thấy Công ty TNHH Thương mại - Dịch vụ Phú Hưng Long (gọi tắt là Công ty Phú Hưng Long) không còn tài sản đáng kể đứng tên doanh nghiệp, song lại phát sinh một mối quan hệ pháp lý quan trọng: Khoản tiền hoàn thuế GTGT mà Chi nhánh Công ty Cổ phần Tập đoàn Intimex tại Buôn Mê Thuột có nghĩa vụ hoàn trả cho Công ty Phú Hưng Long theo hợp đồng kinh tế giữa hai doanh nghiệp.

Cụ thể, tổng số tiền liên quan đến hoàn thuế Giá trị gia tăng được xác định là 8.187.550.300 đồng. Đây được xem là nguồn tiền có khả năng thi hành án rõ ràng nhất, phù hợp với quy định tại Điều 76 Luật Thi hành án dân sự về việc “thu tiền của người phải thi hành án đang do người thứ ba giữ”.

Trên cơ sở đó, ngày 17-9-2018, Chi cục THADS thị xã Long Khánh đã ban hành Quyết định số 22/QĐ-CCTHADS, yêu cầu thu số tiền 7.209.552.404 đồng và Quyết định số 23/QĐ- CCTHADS, yêu cầu thu số tiền 977.997.896 đồng của Công ty Phú Hưng Long, hiện đang do Chi nhánh Intimex tại Buôn Mê Thuột, là người thứ 3 giữ để bảo đảm thi hành án. Tuy nhiên, trên thực tế, người được thi hành án vẫn chưa nhận được bất kỳ khoản tiền nào.

Khi quyết định phong tỏa không được thực thi triệt để, THA mắc kẹt ở đâu?

Theo hồ sơ, năm 2018, Cục Thuế tỉnh Đắk Lắk đã thực hiện hoàn thuế số tiền gần 978 triệu đồng cho Chi nhánh Công ty Cổ phần Tập đoàn Intimex tại Buôn Mê Thuột. Thế nhưng, số tiền này sau đó không được chuyển giao cho Công ty Phú Hưng Long, cũng không được nộp vào tài khoản của Chi cục THADS thị xã Long Khánh theo đúng Quyết định số 23/QĐ-CCTHADS. Số tiền 7.209.552.404 đồng còn lại thì chưa được Cục Thuế tỉnh Đắk Lắk hoàn lại cho Chi nhánh Công ty Cổ phần Tập đoàn Intimex tại Buôn Mê Thuột.

Điều đáng nói là trong quyết định này, cơ quan thi hành án đã nêu rõ việc phong tỏa tài khoản đầu ra của Chi nhánh Intimex tại Buôn Mê Thuột tại các ngân hàng liên quan “cho đến khi thi hành án xong hoặc có quyết định khác của cơ quan thi hành án”. Việc khoản tiền đã được hoàn thuế nhưng không chảy vào quy trình thi hành án đặt ra câu hỏi lớn về hiệu lực thực tế của các quyết định thi hành án và trách nhiệm phối hợp của các cơ quan, tổ chức có liên quan.

Đáng nói, ở góc độ pháp lý, Luật Thi hành án dân sự quy định rõ trách nhiệm của chấp hành viên trong việc áp dụng kịp thời, đầy đủ các biện pháp bảo đảm và cưỡng chế thi hành án. Đồng thời, các cơ quan, tổ chức, cá nhân có liên quan có nghĩa vụ phối hợp, cung cấp thông tin và thực hiện yêu cầu hợp pháp của cơ quan thi hành án.

Trong vụ việc này, các quyết định thi hành án đã được ban hành; nguồn tiền để thi hành án cũng đã được xác định; thậm chí, biện pháp phong tỏa đã được áp dụng. Thế nhưng, kết quả cuối cùng vẫn là chưa được thi hành dứt điểm, còn người được thi hành án thì tiếp tục mòn mỏi chờ đợi.

Câu hỏi đặt ra là: Liệu việc chậm trễ này xuất phát từ khó khăn khách quan trong phối hợp liên ngành, hay còn vướng mắc trong quá trình tổ chức thực hiện cần được làm rõ?

Bản án treo và hệ lụy đối với niềm tin pháp luật

Thi hành án dân sự được xem là “khâu cuối cùng” để bảo đảm tính nghiêm minh của pháp luật. Một bản án dù tuyên đúng, tuyên trúng đến đâu nhưng không thi hành được thì cũng chỉ là lời hứa dang dở của công lý. Trong trường hợp của ông Nguyễn Đăng Phong, gần 10 năm trôi qua kể từ ngày bản án có hiệu lực, quyền và lợi ích hợp pháp của công dân vẫn chưa được bảo đảm trọn vẹn.

Thực trạng này không chỉ ảnh hưởng đến cá nhân người được thi hành án, mà còn khiến niềm tin của xã hội vào hiệu lực thực tế của các phán quyết tư pháp bị lu mờ. Khi bản án bị “treo” quá lâu, câu hỏi không chỉ dừng lại ở trách nhiệm của một cơ quan cụ thể, mà còn là vấn đề về sự phối hợp, tính quyết liệt và tinh thần thượng tôn pháp luật trong toàn bộ hệ thống thực thi pháp luật.

Ở kỳ tiếp theo, Báo CCB Việt Nam sẽ đi sâu làm rõ trục hoàn thuế GTGT - nút thắt then chốt khiến bản án dân sự này chưa thể đi đến hồi kết, dù các cơ quan Trung ương đã nhiều lần có ý kiến rõ ràng.

(Còn nữa)