Bài 2: Đối ngoại quốc phòng - Trụ cột bảo vệ Tổ quốc từ sớm, từ xa

Thực tiễn thời gian qua không chỉ khẳng định tính đúng đắn của đường lối đối ngoại độc lập, tự chủ, mà còn cho thấy vai trò tiên phong của Quân đội nhân dân Việt Nam trên mặt trận đối ngoại, góp phần giữ vững môi trường hòa bình, ổn định cho phát triển đất nước.

Sự lãnh đạo tập trung, thống nhất của Quân ủy Trung ương

Điểm nổi bật xuyên suốt trong thực tiễn đối ngoại quốc phòng là sự lãnh đạo trực tiếp, tuyệt đối của Đảng, mà thường xuyên, trực tiếp là Quân ủy Trung ương. Các nghị quyết, chỉ thị, kết luận của Quân ủy Trung ương đã kịp thời cụ thể hóa tinh thần Đại hội XIV, xác định rõ mục tiêu, nguyên tắc, đối tác, lộ trình và phương thức triển khai đối ngoại quốc phòng trong từng giai đoạn.

Quan điểm nhất quán được quán triệt sâu sắc là: Đối ngoại quốc phòng phải đặt dưới sự lãnh đạo thống nhất của Đảng, quản lý tập trung của Nhà nước; bảo đảm độc lập, tự chủ; không tham gia liên minh quân sự, không cho nước ngoài đặt căn cứ quân sự, không dựa vào nước này để chống nước kia; đồng thời kiên quyết, kiên trì bảo vệ chủ quyền, lợi ích quốc gia - dân tộc.

Dưới sự lãnh đạo đó, Bộ Quốc phòng đã chủ động tham mưu với Đảng, Nhà nước ban hành nhiều chủ trương, kế hoạch đối ngoại quốc phòng dài hạn và trung hạn; triển khai đồng bộ các hoạt động song phương, đa phương đúng định hướng chính trị, sát thực tiễn và yêu cầu bảo vệ Tổ quốc trong tình hình mới.

Đây chính là nền tảng bảo đảm cho đối ngoại quốc phòng phát triển ổn định, không chệch hướng, không bị động trước biến động phức tạp của môi trường an ninh khu vực và thế giới.

Đối ngoại quốc phòng song phương - củng cố lòng tin chiến lược

Trong tổng thể hoạt động, đối ngoại quốc phòng song phương tiếp tục là một trụ cột quan trọng.

Việt Nam đã thiết lập và duy trì quan hệ hợp tác quốc phòng với hơn 80 quốc gia, bao gồm các nước láng giềng, các nước lớn, đối tác chiến lược, đối tác toàn diện và các nước ASEAN. Mạng lưới quan hệ ngày càng được mở rộng, đi vào chiều sâu, thực chất và ổn định.

Các hình thức hợp tác ngày càng đa dạng như, trao đổi đoàn các cấp; đối thoại chính sách quốc phòng; hợp tác đào tạo; tham gia gìn giữ hòa bình; quân y; cứu hộ, cứu nạn; khắc phục hậu quả chiến tranh; hợp tác công nghiệp quốc phòng phù hợp với điều kiện Việt Nam.

Nhiều cơ chế đối thoại quốc phòng cấp cao được duy trì thường xuyên, trở thành kênh quan trọng để xây dựng lòng tin chiến lược, xử lý khác biệt, ngăn ngừa nguy cơ hiểu lầm, xung đột.

Thông qua đối ngoại quốc phòng song phương, Việt Nam từng bước hình thành mạng lưới quan hệ đan xen lợi ích, tăng cường sự hiểu biết và tin cậy lẫn nhau, qua đó nâng cao vị thế của đất nước và Quân đội nhân dân Việt Nam trên trường quốc tế.

Đồng thời, đây cũng là kênh quan trọng để tranh thủ nguồn lực, kinh nghiệm, tri thức phục vụ xây dựng Quân đội, củng cố nền quốc phòng toàn dân.

Đối ngoại quốc phòng đa phương - nâng tầm vị thế và tiếng nói chiến lược

Nếu song phương là nền tảng thì đa phương là không gian để Việt Nam nâng tầm vị thế và tiếng nói chiến lược.

Những năm gần đây, Việt Nam tham gia ngày càng chủ động, tích cực, có trách nhiệm vào các cơ chế hợp tác quốc phòng, an ninh khu vực và quốc tế như ADMM, ADMM+, ARF, Hội nghị An ninh Munich, Đối thoại Shangri-La…

Việc tích cực tham gia hoạt động gìn giữ hòa bình Liên hợp quốc là dấu ấn nổi bật của đối ngoại quốc phòng thời kỳ mới.

Từ năm 2014 đến nay, Việt Nam đã cử hàng trăm lượt sĩ quan, quân nhân chuyên nghiệp tham gia các phái bộ và cơ quan của Liên hợp quốc; triển khai thành công các Bệnh viện dã chiến cấp 2 và Đội Công binh tại những địa bàn trọng điểm.

Đây không chỉ là đóng góp thiết thực cho hòa bình, an ninh quốc tế mà còn khẳng định hình ảnh Quân đội nhân dân Việt Nam chuyên nghiệp, trách nhiệm, nhân văn.

Thông qua các hoạt động đa phương, Việt Nam từng bước khẳng định vai trò là đối tác tin cậy, thành viên tích cực và có trách nhiệm của cộng đồng quốc tế; đồng thời tranh thủ sự ủng hộ, đồng thuận đối với các vấn đề liên quan đến lợi ích cốt lõi của đất nước.

Đối ngoại quốc phòng vì thế không chỉ là kênh hợp tác mà còn là công cụ tạo dựng thế chiến lược thuận lợi trong môi trường cạnh tranh ngày càng gay gắt.

Giá trị chiến lược và yêu cầu đặt ra

Những kết quả nổi bật của đối ngoại quốc phòng thời gian qua mang ý nghĩa chiến lược sâu sắc. Trước hết, đối ngoại quốc phòng góp phần quan trọng giữ vững môi trường hòa bình, ổn định, tạo điều kiện thuận lợi cho phát triển kinh tế - xã hội, củng cố tiềm lực quốc phòng, an ninh.

Thứ hai, thông qua hoạt động đối ngoại, Việt Nam từng bước nâng cao năng lực dự báo, xử lý tình huống chiến lược, không để bị động, bất ngờ trước những biến động phức tạp. Trong bối cảnh cạnh tranh chiến lược giữa các nước lớn ngày càng gia tăng, yếu tố này có ý nghĩa đặc biệt quan trọng đối với an ninh quốc gia.

Thứ ba, đối ngoại quốc phòng đã góp phần hiện thực hóa tư duy “bảo vệ Tổ quốc từ sớm, từ xa”, gắn kết chặt chẽ quốc phòng với đối ngoại, kết hợp sức mạnh dân tộc với sức mạnh thời đại. Đây là sự chuyển hóa từ nhận thức chiến lược thành hành động cụ thể, hiệu quả trên thực tiễn.

Bên cạnh những kết quả đạt được, thực tiễn cũng đặt ra không ít thách thức, như gia tăng cạnh tranh, lôi kéo từ các nước lớn; nguy cơ bị lợi dụng, xuyên tạc đường lối đối ngoại quốc phòng; yêu cầu ngày càng cao về trình độ, bản lĩnh, năng lực hội nhập quốc tế của đội ngũ cán bộ làm công tác đối ngoại quốc phòng.

Điều đó đòi hỏi phải tiếp tục đổi mới tư duy, nâng cao chất lượng và hiệu quả hoạt động; bảo đảm vừa hội nhập sâu rộng, vừa giữ vững độc lập, tự chủ; vừa tăng cường hợp tác, vừa kiên quyết đấu tranh bảo vệ lợi ích quốc gia - dân tộc.

Thực tiễn đã khẳng định, đối ngoại quốc phòng Việt Nam đang đi đúng hướng, phù hợp với tinh thần Nghị quyết Đại hội XIV của Đảng.

Trong giai đoạn tới, nhiệm vụ không chỉ là duy trì kết quả đã đạt được, mà còn phải phát huy mạnh mẽ hơn vai trò chiến lược của đối ngoại quốc phòng, góp phần xây dựng và bảo vệ vững chắc Tổ quốc Việt Nam xã hội chủ nghĩa trong kỷ nguyên mới.

• Xem tiếp Bài 3 (cuối): Đối ngoại quốc phòng kiên quyết đấu tranh quan điểm sai trái