Tháo gỡ điểm nghẽn, thúc đẩy giải ngân vốn đầu tư công ngay từ đầu năm

Những con số trên cho thấy nỗ lực của các cấp, các ngành trong triển khai nhiệm vụ ngay từ những tháng đầu năm – năm đầu tiên của giai đoạn trung hạn 2026 – 2030 với quy mô vốn đầu tư công lớn nhất từ trước đến nay. Tuy nhiên, thực tế cũng đặt ra không ít khó khăn, vướng mắc cần sớm được tháo gỡ để bảo đảm hoàn thành mục tiêu giải ngân cả năm, qua đó tạo động lực quan trọng cho tăng trưởng kinh tế.

Tiến độ đầu năm còn thấp do nhiều yếu tố khách quan và chủ quan

Theo đánh giá của Bộ Tài chính, trong hai tháng đầu năm, tiến độ giải ngân vốn đầu tư công thường ở mức thấp do các chủ đầu tư tập trung hoàn thiện thủ tục đầu tư, phân khai kế hoạch vốn chi tiết cho từng dự án, đồng thời tiếp tục triển khai thi công các dự án chuyển tiếp. Thời gian nghỉ Tết năm 2026 diễn ra muộn hơn so với năm trước, phần nào ảnh hưởng đến tiến độ thi công, khối lượng nghiệm thu và thanh toán phát sinh chưa nhiều.

Bên cạnh yếu tố thời vụ, năm 2026 còn chịu tác động của nhiều nguyên nhân tương tự năm 2025 như vướng mắc trong công tác bồi thường, hỗ trợ, tái định cư và giải phóng mặt bằng; tình trạng thiếu nguồn cung, biến động giá nguyên vật liệu khi nhiều công trình, dự án lớn đồng loạt triển khai; diễn biến thời tiết bất thường ảnh hưởng đến tiến độ thi công.

Đáng chú ý, đến hết tháng 2/2026, tổng số vốn đã được phân bổ, giao chi tiết cho các nhiệm vụ, dự án là 975.471,1 tỷ đồng. Nếu không tính phần vốn cân đối ngân sách địa phương và vốn các địa phương giao tăng, tổng số vốn đã phân bổ chi tiết đạt 962.538,6 tỷ đồng, tương đương 96,7% kế hoạch Thủ tướng Chính phủ giao. Tuy nhiên, vẫn còn khoảng 32.809,4 tỷ đồng (chiếm 3,3%) chưa được phân bổ chi tiết của 15 bộ, cơ quan Trung ương và 15 địa phương. Số vốn này chủ yếu đang trong quá trình hoàn thiện thủ tục đầu tư.

Việc chưa phân bổ một lượng vốn tương đối lớn đã ảnh hưởng trực tiếp đến tỷ lệ giải ngân trong những tháng đầu năm. Khối lượng hồ sơ thanh toán từ cuối năm trước chuyển sang đầu năm cũng tạo áp lực xử lý cho các cơ quan liên quan, tác động nhất định đến tiến độ chung.

Ngoài ra, một số hạn chế về năng lực, tinh thần trách nhiệm của chủ đầu tư, ban quản lý dự án và nhà thầu vẫn còn tồn tại; việc tổ chức thi công ở một số nơi chưa thực sự quyết liệt, chủ động. Sau khi triển khai mô hình chính quyền địa phương hai cấp, một số xã, phường mới hình thành còn thiếu cán bộ phụ trách đầu tư công do điều chuyển công tác hoặc thực hiện chủ trương tinh giản biên chế, dẫn tới việc cán bộ phải kiêm nhiệm nhiều nhiệm vụ.

Đối với các dự án ODA, một số dự án đang trong quá trình điều chỉnh, gia hạn thời gian thực hiện hoặc giải ngân; chưa hoàn tất thủ tục ký kết, hiệu lực hiệp định vay nên chưa đủ điều kiện bố trí kế hoạch vốn năm 2026. Trong khi đó, nhiều dự án đang tập trung hoàn chứng từ các khoản giải ngân từ tài khoản đặc biệt theo kế hoạch năm 2025, đồng thời thực hiện thủ tục đấu thầu, chuẩn bị ký kết hợp đồng và xử lý vướng mắc về mặt bằng, nên tiến độ giải ngân kế hoạch vốn mới còn chậm.

Phân hóa giữa các bộ, ngành, địa phương

Tính đến hết tháng 2, có 6 bộ, cơ quan Trung ương và 14 địa phương có tỷ lệ giải ngân đạt từ mức bình quân chung cả nước trở lên. Trong khi đó, 29 bộ, cơ quan Trung ương và 20 địa phương có tỷ lệ giải ngân dưới mức bình quân; đáng chú ý có 25 bộ, cơ quan Trung ương có tỷ lệ giải ngân dưới 1% hoặc chưa giải ngân.

Thực tế này cho thấy sự phân hóa rõ nét trong tổ chức thực hiện nhiệm vụ giữa các đơn vị. Ở những nơi có sự vào cuộc quyết liệt của người đứng đầu, chủ động tháo gỡ khó khăn, tiến độ giải ngân có chuyển biến tích cực. Ngược lại, nơi nào còn tâm lý trông chờ, thiếu sâu sát trong chỉ đạo, điều hành thì kết quả đạt được còn hạn chế.

Trong bối cảnh năm 2026 là năm đầu của kế hoạch trung hạn mới, khối lượng vốn lớn, yêu cầu đặt ra đối với các bộ, ngành, địa phương là phải nâng cao hơn nữa tinh thần trách nhiệm, xác định giải ngân vốn đầu tư công là nhiệm vụ chính trị trọng tâm, thường xuyên; gắn kết quả giải ngân với đánh giá mức độ hoàn thành nhiệm vụ của tập thể, cá nhân.

Tập trung tháo gỡ “điểm nghẽn”, tạo đột phá trong tổ chức thực hiện

Để thúc đẩy giải ngân trong thời gian tới, Bộ Tài chính nhấn mạnh yêu cầu tiếp tục rà soát, tổng hợp và kịp thời tháo gỡ các vướng mắc về cơ chế, chính sách liên quan đến đầu tư công; tập trung xử lý dứt điểm các nút thắt trong công tác giải phóng mặt bằng, bảo đảm có mặt bằng sạch khi triển khai thi công, không để dự án chờ mặt bằng.

Cùng với đó, cần chủ động xây dựng phương án bảo đảm nguồn cung vật liệu xây dựng, đáp ứng đầy đủ, kịp thời nhu cầu của các dự án, nhất là các công trình giao thông quan trọng quốc gia, trọng điểm, liên vùng. Việc đẩy nhanh tiến độ các dự án hạ tầng chiến lược không chỉ góp phần nâng cao tỷ lệ giải ngân mà còn tạo dư địa phát triển mới cho các vùng, địa phương.

Các bộ, ngành, địa phương cũng cần khẩn trương hoàn thiện thủ tục đầu tư đối với số vốn chưa phân bổ; tăng cường kỷ luật, kỷ cương trong quản lý, sử dụng vốn đầu tư công; nâng cao chất lượng công tác chuẩn bị đầu tư, lựa chọn nhà thầu, quản lý hợp đồng, nghiệm thu, thanh toán; kịp thời điều chuyển vốn từ dự án chậm sang dự án có khả năng giải ngân tốt hơn theo quy định.

Đặc biệt, cần tiếp tục phát huy vai trò của các tổ công tác của Thủ tướng Chính phủ trong kiểm tra, đôn đốc, tháo gỡ khó khăn tại cơ sở; tăng cường phối hợp giữa các bộ, ngành trong giải quyết thủ tục liên quan đến đất đai, xây dựng, môi trường, đấu thầu…; đồng thời quan tâm củng cố đội ngũ cán bộ làm công tác đầu tư công ở cấp cơ sở, bảo đảm đủ năng lực, đáp ứng yêu cầu nhiệm vụ trong giai đoạn mới.

Giải ngân vốn đầu tư công là một trong những động lực quan trọng thúc đẩy tăng trưởng, tạo việc làm, nâng cao chất lượng kết cấu hạ tầng và năng lực cạnh tranh của nền kinh tế. Với quyết tâm chính trị cao, sự chỉ đạo sát sao của Chính phủ, sự vào cuộc đồng bộ của các bộ, ngành, địa phương, cùng việc kịp thời tháo gỡ các “điểm nghẽn” về thể chế và tổ chức thực hiện, tin tưởng rằng tiến độ giải ngân trong các tháng tới sẽ được cải thiện rõ rệt, góp phần thực hiện thắng lợi các mục tiêu phát triển kinh tế – xã hội năm 2026 và cả giai đoạn 2026 – 2030.