Doanh nghiệp thương binh mắc kẹt trong “ma trận” nợ nghìn tỷ tại Trường Quốc tế Mỹ Nhà Bè

Bài 1: Doanh nghiệp thương binh “sa lầy” trong dự án nghìn tỷ

Việc Trường Quốc tế Mỹ Nhà Bè (AISVN) bị đình chỉ hoạt động rồi tiến tới giải thể đã làm lộ ra hàng loạt vấn đề tài chính phức tạp, liên quan đến nhiều chủ thể. Trong đó có câu chuyện ít được nhắc đến: Một doanh nghiệp do thương binh làm chủ đang đứng trước nguy cơ phá sản vì khoản nợ kéo dài hơn một thập kỷ. Báo CCB Việt Nam bắt đầu loạt bài phản ánh vụ việc.

Dốc toàn lực cho dự án quốc tế và cú “đóng băng” bất ngờ

Theo hồ sơ kiến nghị của Hội Doanh nghiệp của Thương binh và Người khuyết tật TP. Hà Nội cung cấp, Công ty Cổ phần Công nghệ Điện lạnh Vinashin (gọi tắt là Vinashin) là doanh nghiệp hội viên, do ông Trần Quyết Thắng - thương binh 1/4 làm Giám đốc.

Năm 2010, doanh nghiệp này trúng thầu hạng mục cung cấp và lắp đặt hệ thống điều hòa không khí cho công trình Trường Quốc tế Mỹ Nhà Bè (AISVN) tại xã Long Thới, huyện Nhà Bè (cũ), TP. Hồ Chí Minh.

Dự án khi đó được quảng bá là mô hình giáo dục quốc tế quy mô lớn, do bà Nguyễn Thị Út Em làm Chủ tịch Hội đồng quản trị.

Theo Hợp đồng cung cấp lắp đặt số 01 ký ngày 18-8-2010, giá trị gói thầu lên tới 3,9 triệu USD, thời gian thi công chỉ 119 ngày.

Đây là gói thầu lớn đối với một doanh nghiệp thương binh. Tuy nhiên, với mong muốn khẳng định năng lực và tạo việc làm cho nhiều lao động là cựu chiến binh, thương binh, Công ty Vinashin đã quyết định tham gia.

Để bảo đảm tiến độ, doanh nghiệp buộc phải vay vốn ngân hàng, đồng thời huy động nguồn lực tài chính từ chính anh em thương binh trong đơn vị để nhập khẩu thiết bị, vật tư.

Theo quyết toán phía đơn vị ký hợp đồng với Vinashin, riêng tiền nhập thiết bị ban đầu đã lên tới hơn 33,4 tỷ đồng.

Khi thiết bị đã được nhập về cảng, công trình đang thi công dở dang thì chủ đầu tư thông báo thay đổi thiết kế và gặp khó khăn tài chính. Hai bên buộc phải ký phụ lục hợp đồng vào tháng 2-2011, xác nhận việc công trình bị tạm dừng do thay đổi thiết kế và thiếu vốn.

Theo đại diện Công ty Vinashin, đây là giai đoạn khiến doanh nghiệp chịu thiệt hại nặng nề. Nhiều thiết bị đã đặt hàng không thể trả lại cho nhà sản xuất theo quy định thương mại quốc tế.

Không chỉ vậy, một số vật tư để ngoài công trường trong thời gian dài bị hư hỏng, xuống cấp nhưng không được nghiệm thu thanh toán. Sau đó, công trình gần như “đóng băng” trong nhiều năm.

13 năm thi công “nhỏ giọt” và khoản nợ phình to theo thời gian

Phải đến quý II-2014, dự án mới được triển khai trở lại nhưng theo hình thức từng phần, kéo dài đến tận năm 2023.

Theo phản ánh của doanh nghiệp, nhiều hạng mục thi công sau này không còn tính giá trị thiết bị nhập khẩu mà chỉ thanh toán phần lắp đặt. Điều này khiến phần chi phí đầu tư ban đầu của doanh nghiệp gần như bị “treo”.

Công ty Vinashin cho biết, dù nhiều lần đề nghị thanh toán theo tiến độ thiết bị đã lắp đặt nhưng phía chủ đầu tư chỉ chi trả một phần nhỏ. Trong quá trình đó, ông Hồ Quang Trung - Tổng giám đốc Công ty Cổ phần Quản trị Tài nguyên Tri Thức - đơn vị được ủy quyền ký hợp đồng đã có giấy cam kết xác nhận nguồn vốn thi công có sự tham gia của thương binh và cam kết trách nhiệm thanh toán. Tuy nhiên, theo doanh nghiệp, các cam kết này đến nay vẫn chưa được thực hiện đầy đủ.

Theo bảng tính do Vinashin cung cấp, tính đến cuối năm 2023, tổng số tiền gốc và lãi chậm thanh toán tạm tính lên tới hơn 161,1 tỷ đồng (con số này chưa được cơ quan chức năng kiểm chứng - PV). Khoản nợ này không chỉ ảnh hưởng đến hoạt động kinh doanh mà còn đẩy doanh nghiệp vào nguy cơ mất khả năng thanh toán.

Ông Trần Quyết Thắng cho biết phần lớn nguồn vốn đầu tư ban đầu là tiền vay và vốn góp của thương binh trong công ty.

“Chúng tôi tham gia dự án với niềm tin đây là công trình giáo dục lớn, có uy tín. Không ai nghĩ sự việc kéo dài đến mức này”, ông Thắng chia sẻ.

Theo Hội Doanh nghiệp của Thương binh và Người khuyết tật TP. Hà Nội, việc bị chiếm dụng vốn kéo dài không chỉ là tranh chấp thương mại đơn thuần. Đây còn là câu chuyện an sinh xã hội khi nhiều lao động thương binh đang gặp khó khăn về đời sống, y tế và sinh kế. Trong bối cảnh sức khỏe suy giảm theo tuổi tác và thương tật, áp lực tài chính kéo dài khiến nhiều gia đình rơi vào tình trạng kiệt quệ.

AISVN bị đình chỉ, giải thể và khoảng trống xử lý nghĩa vụ tài chính

Không chỉ riêng Công ty Vinashin, hoạt động của Trường Quốc tế Mỹ Nhà Bè những năm gần đây cũng xuất hiện nhiều dấu hiệu bất ổn.

Tháng 7-2024, trường bị đình chỉ hoạt động 12 tháng do không bảo đảm điều kiện tài chính, nhân sự và chất lượng giảng dạy theo quy định pháp luật.

Một số cơ quan báo chí trong nước đưa tin, doanh nghiệp còn tồn tại nhiều vi phạm như: Chậm đóng bảo hiểm xã hội, y tế, thất nghiệp với số tiền hơn 31 tỷ đồng; Không thực hiện đầy đủ nghĩa vụ khai thuế; Không chứng minh được năng lực tài chính để duy trì hoạt động... Tổng số tiền AISVN nợ phụ huynh học sinh khoảng 3.000 tỷ đồng, trong khi số vốn đã huy động qua các hợp đồng lên tới khoảng 3.600 tỷ đồng. Đến tháng 1-2026, Ủy ban nhân dân TP. Hồ Chí Minh ban hành quyết định giải thể trường.

Quyết định giải thể, cho thấy nhà đầu tư và nhà trường phải giải quyết các vấn đề về tài chính, tài sản, lao động, nghĩa vụ thuế và các khoản nợ.

Tuy nhiên, theo phản ánh của ông Trần Quyết Thắng và Hội Doanh nghiệp Thương binh và Người khuyết tật TP. Hà Nội, các khoản công nợ đối với nhà thầu như Công ty Vinashin chưa được đề cập cụ thể.

Đây chính là lý do khiến Vinashin phải tiếp tục gửi đơn kêu cứu đến các cơ quan chức năng.

Hội Doanh nghiệp của Thương binh và Người khuyết tật TP. Hà Nội cho rằng cần có cơ chế giám sát quá trình thanh lý tài sản, xử lý công nợ của AISVN nhằm bảo đảm công bằng, minh bạch. Đồng thời, Hội kiến nghị các cơ quan chức năng xem xét yếu tố đặc thù đối với doanh nghiệp của thương binh - đối tượng chính sách được Đảng, Nhà nước ưu tiên hỗ trợ.

Một loạt “những câu hỏi cần UBND TP. Hồ Chí Minh trả lời”

Vụ việc Trường Quốc tế Mỹ Nhà Bè (AISVN) bị giải thể đặt ra hàng loạt câu hỏi liên quan trách nhiệm quản lý nhà nước, đặc biệt trong việc bảo vệ quyền lợi các chủ nợ, nhà thầu và người lao động.

Thứ nhất, việc thẩm định năng lực tài chính của AISVN khi cấp phép hoạt động được thực hiện như thế nào?

Nhà trường được cấp phép hoạt động với quy mô đào tạo quốc tế, thu học phí rất cao nhưng lại rơi vào tình trạng mất khả năng thanh toán với tổng số nợ lên tới hàng nghìn tỷ đồng. Vậy cơ chế hậu kiểm tài chính đã được thực hiện ra sao?

Thứ hai, Ủy ban nhân dân TP. Hồ Chí Minh đã yêu cầu AISVN xây dựng phương án xử lý công nợ trước khi ban hành quyết định giải thể hay chưa? Theo quy định pháp luật, tổ chức bị giải thể phải thanh toán đầy đủ nghĩa vụ tài chính, trong đó có nghĩa vụ với đối tác và nhà thầu.

Thứ ba, cơ quan quản lý có tiến hành kiểm kê, phong tỏa hoặc giám sát tài sản của AISVN nhằm bảo đảm quyền lợi các chủ nợ hay không? Nếu tài sản không được kiểm soát kịp thời, nguy cơ thất thoát hoặc chuyển dịch tài sản có thể làm mất khả năng thi hành nghĩa vụ tài chính.

Thứ tư, trách nhiệm quản lý liên ngành (giáo dục - đầu tư - tài chính - thuế - lao động) đã được phối hợp như thế nào? AISVN hoạt động theo mô hình xã hội hóa giáo dục nhưng lại huy động vốn và vận hành theo cơ chế tài chính phức tạp.

Thứ năm, quyền lợi của các doanh nghiệp cung cấp dịch vụ, đặc biệt doanh nghiệp thương binh, đã được cơ quan quản lý xem xét bảo vệ ra sao?

Kỳ sau: Bức tranh tài chính phía sau AISVN và những dấu hiệu rủi ro đối với nhà thầu, nhà đầu tư trái phiếu.