Bài 4: 72,2 tỷ đồng - Vì sao điều tra một đằng, tuyên án một nẻo?

Bản án khác với kết luận điều tra và cáo trạng ra sao?

Theo hồ sơ vụ án, để thực hiện việc chuyển nhượng nhà đất số 4-6 Hồ Tùng Mậu, ông Phùng Xuân Minh - đại diện Công ty Kim Cương Xanh, được xác định đã đưa tiền ngoài cho Trương Vui (bút lục số 1031-1033). Sau đó, lợi dụng chức vụ Chủ tịch HĐQT kiêm Tổng Giám đốc Upexim, Trương Vui bị xác định đã lập khống biên bản họp HĐQT rồi tự ý ký Hợp đồng mua bán số 017522/HĐ-MBN ngày 5-12-2011, chuyển nhượng nhà đất trên cho Công ty Kim Cương Xanh với giá ghi trong hợp đồng là 280 tỷ đồng.

Hồ sơ vụ án cũng thể hiện, ngoài giá trị ghi trong hợp đồng, hai bên còn thỏa thuận thêm 50 tỷ đồng chi cho cá nhân Trương Vui, nâng tổng giá trị giao dịch lên 330 tỷ đồng. Trong quá trình thực hiện, ông Phùng Xuân Minh đã chuyển cho Trương Vui 120 tỷ đồng.

Điểm đáng chú ý là Kết luận điều tra bổ sung số 131/C03-P13 ngày 13-11-2018 của Cơ quan Cảnh sát điều tra Bộ Công an xác định Trương Vui đã chiếm đoạt 120 tỷ đồng của Công ty Kim Cương Xanh. Về trách nhiệm dân sự, cơ quan điều tra xác định Trương Vui phải chịu trách nhiệm đối với số tiền 105.398.770.343 đồng; Upexim chỉ phải chịu trách nhiệm đối với 14.601.229.657 đồng.

Quan điểm này tiếp tục được Viện KSND tối cao thể hiện tại Cáo trạng số 28/CTr-VKSTC-V3 ngày 7-7-2021. Theo cáo trạng, trong tổng số 72,2 tỷ đồng được đưa vào Upexim, Trương Vui đã rút và sử dụng với tư cách cá nhân 57.598.770.343 đồng; chỉ có 14.601.229.657 đồng được xác định sử dụng cho hoạt động của Upexim. Trên cơ sở đó, Viện KSND tối cao xác định Upexim chỉ có trách nhiệm hoàn trả khoản tiền hơn 14,6 tỷ đồng.

Tuy nhiên, bản án sơ thẩm và phúc thẩm lại buộc Upexim hoàn trả toàn bộ 72,2 tỷ đồng cho Trương Vui. Từ sự khác biệt này, các cổ đông Upexim cho rằng cần tiếp tục xem xét căn cứ pháp lý để xác định trách nhiệm dân sự của doanh nghiệp trong trường hợp người đại diện bị cáo buộc thực hiện giao dịch vượt quá thẩm quyền hoặc vì mục đích cá nhân. Dưới góc độ pháp lý, Điều 145 và Điều 146 Bộ luật Dân sự năm 2005 quy định giao dịch do người đại diện xác lập vượt quá phạm vi đại diện hoặc không đúng thẩm quyền chỉ làm phát sinh quyền, nghĩa vụ của pháp nhân khi được pháp nhân chấp nhận hoặc công nhận. Trong vụ án này, Trương Vui bị truy tố và xét xử về các tội “Lừa đảo chiếm đoạt tài sản” và “Cố ý làm trái quy định của Nhà nước về quản lý kinh tế gây hậu quả nghiêm trọng” trong quá trình chuyển nhượng tài sản của Upexim. Vì vậy, cổ đông Upexim cho rằng việc áp dụng trách nhiệm dân sự đối với doanh nghiệp trong trường hợp này cần tiếp tục được xem xét trên cơ sở phạm vi đại diện của người ký kết, mục đích sử dụng số tiền thực tế và toàn bộ chứng cứ có trong hồ sơ vụ án nhằm bảo đảm việc giải quyết khách quan, đúng bản chất và đúng quy định của pháp luật.

Hợp đồng 002: Quan hệ dân sự hay căn cứ giải quyết trong vụ án hình sự?

Một nội dung khác được nhiều chuyên gia pháp lý và cổ đông Upexim đặt ra tại Hội nghị tiếp công dân, đối thoại và giải quyết kiến nghị của cử tri là cựu chiến binh do Trung ương Hội CCB Việt Nam tổ chức ngày 5-5-2026 là việc xử lý Hợp đồng hợp tác số 002 giữa Tradeco và Upexim.

Theo một số ý kiến tại hội nghị, Hợp đồng 002 là hợp đồng dân sự được ký giữa hai pháp nhân Tradeco và Upexim. Vì vậy, nếu phát sinh tranh chấp, các bên có quyền khởi kiện, yêu cầu tòa án giải quyết theo thủ tục tố tụng dân sự.

Trong hồ sơ vụ án, Cơ quan điều tra và Viện kiểm sát không truy tố hành vi ký kết Hợp đồng 002 là hành vi lừa đảo; tòa án cũng không quy kết riêng việc ký Hợp đồng 002 là căn cứ cấu thành tội phạm, căn cứ xác định tội danh, hay tình tiết tăng nặng, giảm nhẹ trách nhiệm hình sự của bị cáo. Do đó, việc hai bản án sơ thẩm và phúc thẩm phán quyết chia 50% căn nhà cho mỗi bên, theo các ý kiến này, là vấn đề cần được xem xét lại dưới góc độ tố tụng.

Mặt khác, cũng không thể dùng Hợp đồng 002 như căn cứ trực tiếp để kết luận Trương Vui lừa đảo chiếm đoạt tài sản của Công ty Kim Cương Xanh khi ký Hợp đồng mua bán số 017522/HĐ-MBN ngày 5-12-2011. Vấn đề cần làm rõ là tính hợp pháp, giá trị pháp lý của Hợp đồng 002 và cơ sở pháp lý tại thời điểm hai bên ký Hợp đồng số 017522/HĐ-MBN. Chỉ khi những nội dung này được xem xét, đánh giá đầy đủ trên cơ sở chứng cứ có trong hồ sơ vụ án, bản chất hành vi “lừa đảo, chiếm đoạt tài sản” của Trương Vui đối với Công ty Kim Cương Xanh mới có thể được làm rõ.

Đáng chú ý, bản án xác định nhà đất số 4-6 Hồ Tùng Mậu là vật chứng của vụ án, nhưng đồng thời lại tuyên Công ty Tradeco được hưởng 50% giá trị quyền sở hữu nhà và quyền sử dụng đất. Theo một số ý kiến tại hội nghị, cần làm rõ căn cứ pháp lý của việc xử lý này, bởi Điều 89 và khoản 2 Điều 106 Bộ luật Tố tụng hình sự đã quy định cụ thể về việc quản lý, xử lý vật chứng trong vụ án hình sự.

Tại hội nghị, CCB Nguyễn Xuân Nam - Chủ tịch HĐQT Upexim cho rằng cần nhìn nhận nhà đất số 4-6 Hồ Tùng Mậu trong đúng bối cảnh lịch sử và pháp lý của doanh nghiệp. Đây là trụ sở làm việc của Upexim từ năm 1976, gắn với hoạt động của doanh nghiệp và nhiều thế hệ cán bộ, người lao động, cựu chiến binh. Vì vậy, việc chuyển nhượng tài sản này không chỉ là một giao dịch bất động sản mà còn liên quan trực tiếp đến quyền và lợi ích của doanh nghiệp, cổ đông và người lao động.

Theo ông Nam, với giá trị chuyển nhượng 280 tỷ đồng, lớn gấp nhiều lần vốn điều lệ 40 tỷ đồng của Upexim tại thời điểm đó, việc quyết định giao dịch thuộc thẩm quyền của Đại hội đồng cổ đông theo Điều lệ công ty và quy định của Luật Doanh nghiệp. Do đó, khi đánh giá cơ sở pháp lý của Hợp đồng 002 và hành vi ký kết, thực hiện Hợp đồng mua bán số 017522/HĐ-MBN ngày 5-12-2011 với Công ty Kim Cương Xanh, cần xem xét đầy đủ các tình tiết mà cơ quan tố tụng đã xác định, trong đó có việc Trương Vui bị cáo buộc lập khống biên bản họp HĐQT và hạch toán khoản tiền nhận từ Kim Cương Xanh vào tài khoản vay nợ 3388. Theo ông Nam, ngay cả trong trường hợp Hợp đồng 002 được xác định không có giá trị pháp lý thì các tình tiết nêu trên vẫn cần được cơ quan tiến hành tố tụng xem xét như những căn cứ độc lập để đánh giá bản chất hành vi của Trương Vui đối với giao dịch với Công ty Kim Cương Xanh.

Những ý kiến nêu trên không nhằm thay thế kết luận của cơ quan tiến hành tố tụng mà đặt ra yêu cầu cần tiếp tục đối chiếu, đánh giá phạm vi giải quyết phần dân sự trong vụ án hình sự; đồng thời xem xét toàn diện giá trị pháp lý của Hợp đồng 002 trên các phương diện về thẩm quyền ký kết, điều kiện có hiệu lực và các chứng cứ liên quan có trong hồ sơ vụ án.

Hợp đồng đã hủy, vụ án đã tách: Vì sao 50% nhà đất vẫn bị ràng buộc?

Theo đại diện Upexim, sau khi ký Hợp đồng mua bán số 017522/HĐ-MBN ngày 5-12-2011 chuyển nhượng nhà đất số 4-6 Hồ Tùng Mậu với giá 280 tỷ đồng, Công ty Kim Cương Xanh mới thanh toán được 120 tỷ đồng thì mất khả năng tiếp tục thực hiện nghĩa vụ. Ngày 26-4-2012, hai bên đã lập Hợp đồng số 006475/HĐ-MBNLV tại Văn phòng Thừa Phát Lại để hủy bỏ giao dịch.

Tuy nhiên, theo hồ sơ vụ án, sau khi hợp đồng bị hủy, Trương Vui và Công ty Kim Cương Xanh vẫn tiếp tục sử dụng Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất của khu nhà đất 4-6 Hồ Tùng Mậu để thế chấp, bảo lãnh cho các khoản vay tổng số 110 tỷ đồng của Công ty Minh Quân và Công ty Toàn Cầu tại Ngân hàng Agribank Chi nhánh Sài Gòn, với tổng số tiền 110 tỷ đồng. Theo Upexim, ngày 8-5-2012 và ngày 28-5-2012, Agribank Chi nhánh Sài Gòn đã phê duyệt cho hai doanh nghiệp này vay vốn, mỗi công ty 55 tỷ đồng.

Khi vụ việc xảy ra, quá trình điều tra, cơ quan chức năng đã thu hồi 41,5 tỷ đồng để trả lại Agribank; còn 68,5 tỷ đồng đến nay vẫn chưa được thu hồi. Hiện Agribank Chi nhánh Sài Gòn đã khởi kiện Công ty Minh Quân và Công ty Toàn Cầu tại TAND Khu vực I, TP. Hồ Chí Minh để yêu cầu thanh toán khoản nợ. Đồng thời, Upexim cũng có yêu cầu độc lập đề nghị xem xét lại tính pháp lý của việc thế chấp, bảo lãnh nhà đất số 4-6 Hồ Tùng Mậu và mục đích sử dụng khoản vay.

Đáng chú ý, trong vụ việc này, ngày 22-7-2017, Cơ quan Cảnh sát điều tra Bộ Công an đã ban hành Quyết định tách vụ án hình sự số 43/C46-P10 và Quyết định đình chỉ điều tra vụ án hình sự số 08/C46-P10 đối với hành vi liên quan Hợp đồng tín dụng số 1600-LCP-201200354 ký ngày 28-5-2012 tại Agribank Chi nhánh Sài Gòn.

Tuy nhiên, tại Bản án hình sự phúc thẩm số 929/2022/HS-PT, TAND Cấp cao tại TP. Hồ Chí Minh vẫn quyết định tiếp tục duy trì lệnh kê biên nhà đất số 4-6 Hồ Tùng Mậu; đồng thời xác định 50% giá trị quyền sở hữu nhà và quyền sử dụng đất thuộc Công ty Tradeco, 50% còn lại thuộc Upexim để bảo đảm xử lý chính khoản vay nêu trên.

Theo các cổ đông Upexim, đây là nội dung cần tiếp tục được các cơ quan có thẩm quyền đối chiếu với toàn bộ diễn biến tố tụng của vụ án. Bởi lẽ, phần việc liên quan khoản vay tại Agribank Chi nhánh Sài Gòn đã được tách và đình chỉ điều tra từ năm 2017, trong khi tranh chấp phát sinh từ hợp đồng thế chấp hiện cũng đang được TAND Khu vực I, TP. Hồ Chí Minh thụ lý, giải quyết theo thủ tục tố tụng dân sự.

 Một điểm khác cũng được các cổ đông Upexim dẫn lại từ Kết luận điều tra số 07/C46B-P10 ngày 16-7-2015. Theo kết luận này, Trương Vui bị xác định đã chỉ đạo Trần Thị Trang Nhung - kế toán Upexim lập khống hồ sơ để Công ty Minh Quân và Công ty Toàn Cầu vay vốn Agribank Chi nhánh Sài Gòn, gồm biên bản họp HĐQT, báo cáo tài chính và phương án kinh doanh. Kết luận điều tra cũng nêu hai biên bản họp HĐQT số 01 và 02 ngày 10-4-2012, với nội dung HĐQT Upexim ủy quyền cho Trương Vui thế chấp nhà đất số 4-6 Hồ Tùng Mậu để bảo lãnh cho các khoản vay, có chữ ký mang tên ông Nguyễn Thiên Thao; tuy nhiên ông Thao không thừa nhận chữ ký này và kết quả giám định cũng xác định chữ ký không phải của ông Thao.

Theo các cổ đông Upexim, những tình tiết trên cần được tiếp tục đối chiếu, đánh giá cùng toàn bộ chứng cứ của vụ án khi xem xét trách nhiệm pháp lý của các cá nhân liên quan cũng như căn cứ xử lý nhà đất số 4-6 Hồ Tùng Mậu trong bản án.

Nhìn tổng thể, từ trách nhiệm hoàn trả khoản tiền 72,2 tỷ đồng, việc xử lý nhà đất số 4-6 Hồ Tùng Mậu đến khoản vay 110 tỷ đồng tại Agribank Chi nhánh Sài Gòn, nhiều tình tiết trong vụ án đang cho thấy những điểm cần tiếp tục được đối chiếu giữa kết luận điều tra, cáo trạng, các quyết định tố tụng và các bản án đã tuyên. Theo các cổ đông Upexim, chỉ khi những vấn đề này được làm rõ trên cơ sở chứng cứ khách quan thì trách nhiệm của từng chủ thể mới có thể được xác định đầy đủ, đúng người, đúng hành vi và đúng quy định của pháp luật.

(Còn nữa)