Vinh danh “ảo”

Đến thăm gia đình một CCB ngày trước ở cùng đơn vị, tôi ngạc nhiên thấy trong phòng khách treo trang trọng tấm “Bảng Vàng danh dự”. Trong đó có ghi danh, kèm ảnh một cháu bé học lớp 2 với hơn chục “giải thưởng quốc tế”, ghi bằng tiếng Anh và tiếng Việt, toàn là “Huy chương Vàng”, “Huy chương Bạc”. Phía dưới có chữ ký của Hiệu trưởng, con dấu của nhà trường.

Chưa kịp chúc mừng thành tích của cháu thì ông nội cháu đã nói: “Ồ vinh danh “ảo” ấy mà. Chỉ khổ cháu tôi thôi!”

Nói xong, ông mở điện thoại, dùng công cụ tìm kiếm Google tra tên các giải và cơ quan tổ chức “giải quốc tế”, hoá ra chỉ là một doanh nghiệp của một nước trong khu vực. “Tốn kém lắm ông ạ. Kỳ thi nào cũng phải nộp lệ phí cao. Mà khổ nhất là cháu nội tôi, nó phải học ngày, học đêm để có cái bằng vinh danh “ảo”, cho bố, mẹ và trường cháu học khoe thành tích “ảo” với mọi người”.

Nghe đồng đội nói chuyện, tôi không tin, bèn truy cập website của một số trường tiểu học thì phát hoảng bởi nhiều trường có tới hàng trăm “học sinh giỏi quốc tế”. Cũng trên website của các trường đó đăng tải những thông tin liên quan đến các “kỳ thi quốc tế” và kỳ thi nào cũng đều phải nộp lệ phí thi, hướng dẫn vào các lớp ôn tập cho kỳ thi. Có kỳ thi được tổ chức ở xa, học sinh và phụ huynh phải đi bằng máy bay. Lẽ dĩ nhiên, chi phí cho việc đi lại này đều do các phụ huynh gánh chịu...

Nguyên nhân sâu xa dẫn đến việc vinh danh “ảo” là căn bệnh thành tích trong giáo dục. Vì muốn đánh bóng uy tín của cơ sở giáo dục, một số lãnh đạo nhà trường và một bộ phận giáo viên muốn “kê cao, kích bổng” thành tích của trường mình, lớp mình bằng số lượng “học sinh giỏi quốc tế”, bằng các điểm 10 gian lận như trong kỳ thi tốt nghiệp Trung học phổ thông (THPT) vừa xảy ra ở Tuyên Quang .

Các phụ huynh học sinh cũng muốn con của mình có thành tích cao để vẻ vang với quê hương, bè bạn, dòng tộc nên sẵn sàng chi tiền cho con tham dự các cuộc thi ấy. Nắm bắt được nhu cầu này, một số tổ chức, doanh nghiệp sẵn sàng tổ chức “thi học sinh giỏi quốc tế” mà thực chất là đầu tư kinh doanh “một vốn bốn lời”. Cũng nhờ có các cuộc thi này mà các thầy, cô giáo có thêm thu nhập qua việc tổ chức các lò luyện.

Nhớ lại 20 năm trước (năm 2006), ngành giáo dục đã mở cuộc vận động “2 không” (nói không với tiêu cực trong thi cử và bệnh thành tích trong giáo dục). Năm đầu tiên thực hiện cuộc vận động này, tỷ lệ đỗ tốt nghiệp THPT nhiều địa phương sụt giảm đột ngột, có trường chưa đạt 15%. Thế nhưng chỉ vài năm sau đó, tỷ lệ tốt nghiệp THPT lại dâng lên mức phổ biến hơn 90%. Ở một số tỉnh, thành phố, năm 2026 này có tới 99% học sinh tốt nghiệp. Phải chăng do học sinh “học giỏi đột biến” hay bệnh thành tích trong giáo dục lại tái phát?