Ung thư dạ dày: Chuyên gia Bệnh viện 108 chỉ rõ nguyên nhân và cách phòng tránh

Ung thư dạ dày nếu được phát hiện sớm và được điều trị đúng cách thì có thể được chữa khỏi hoàn toàn, người bệnh có thể trở lại lao động, sinh hoạt và có cuộc sống bình thường. Để giúp bạn đọc hiểu rõ hơn về căn bệnh nguy hiểm này, phóng viên Báo CCB Việt Nam đã trao đổi cùng Phó giáo sư, Tiến sĩ, Bác sĩ (PGS.TS.BS) Doãn Thái Kỳ - Viện trưởng Viện Điều trị các bệnh tiêu hoá, kiêm Chủ nhiệm Khoa Điều trị bệnh ống tiêu hoá, Bệnh viện Trung ương Quân đội 108.

PV: Thưa bác sĩ, ung thư dạ dày là gì? Nguyên nhân gây bệnh và tình trạng ca mắc ung thư dạ dày hiện nay tại Việt Nam ra sao?

PGS.TS.BS Doãn Thái Kỳ: Ung thư dạ dày là ung thư xuất phát từ tế bào biểu mô niêm mạc dạ dày, các tế bào biểu mô niêm mạc dạ dày tăng sinh bất thường, mất kiểm soát và có khả năng xâm lấn, di căn.

Có nhiều nguyên nhân gây bệnh ung thư dạ dày, trong đó có những nguyên nhân chính sau: Do người bệnh nhiễm Helicobacter pylori (HP), yếu tố quan trọng nhất. Các nghiên cứu cho thấy 40-85% bệnh nhân ung thư biểu mô dạ dày có liên quan tới HP. Nhiễm HP gây viêm dạ dày, có thể dẫn đến viêm teo niêm mạc dạ dày, dị sản ruột, loạn sản ở niêm mạc dạ dày và cuối cùng là ung thư biểu mô dạ dày.

Thực tế cho thấy, các loại thực phẩm hoặc nước uống có chứa nhiều nitrat làm nguy cơ ung thư dạ dày tăng cao. Nguồn gốc các nitrat xâm nhập vào cơ thể chủ yếu từ các loại rau do bón nhiều nitơ, ngũ cốc mốc, thịt cá ướp muối, hun khói. Nguyên nhân tiếp theo là do ăn ít rau quả tươi sạch, thói quen hút thuốc lá, uống nhiều rượu bia. Bên cạnh đó còn có yếu tố di truyền, các bệnh nền như viêm dạ dày tự miễn, polyp tuyến.

Hiện nay, Việt Nam là nước thuộc nhóm có tỷ lệ mắc ung thư dạ dày cao, bệnh ung thư dạ dày nằm trong top 5 ung thư phổ biến. Tỷ lệ phát hiện sớm bệnh còn rất thấp, số lượng bệnh nhân nhập viện điều trị thường ở giai đoạn tiến triển hoặc giai đoạn muộn.

PV: Thưa bác sĩ, những dấu hiệu sớm của bệnh ung thư dạ dày là gì? Bệnh diễn tiến ra sao và dễ bị nhầm lẫn với bệnh nào?

PGS.TS.BS Doãn Thái Kỳ: Ung thư dạ dày giai đoạn sớm có thể không có bất kỳ một triệu chứng lâm sàng nào. Một số trường hợp người bệnh sẽ thấy đau thượng vị âm ỉ, đầy bụng, khó tiêu, ăn nhanh no, buồn nôn nhẹ. Những dấu hiệu này không đặc hiệu dẫn đến người bệnh rất dễ bỏ qua. Bệnh diễn tiến âm thầm trong nhiều năm, khi các triệu chứng rõ ràng thì bệnh đã tiến triển, người bệnh sẽ bị sụt cân, thiếu máu, nôn nhiều, hẹp môn vị, xuất huyết tiêu hoá. Những triệu chứng này cũng có thể gặp trong bệnh viêm dạ dày mạn, loét dạ dày - tá tràng, chứng khó tiêu chức năng hoặc nhiều bệnh lý tiêu hoá khác.

PV: Hiện nay, số ca mắc mới và tỷ lệ tử vong có cao không, vì sao căn bệnh này lại nguy hiểm và bệnh nhân bị ung thư dạ dày ngày càng trẻ hoá do đâu, thưa bác sĩ?

PGS.TS.BS Doãn Thái Kỳ: Như chúng ta đã biết, vài năm trở lại đây số ca mắc mới ung thư dạ dày ngày càng tăng và đáng lo ngại. Tỷ lệ tử vong gần tương đương số ca mắc do phát hiện bệnh muộn. Bệnh ung thư dạ dày rất nguy hiểm vì ở giai đoạn sớm bệnh gần như không có triệu chứng lâm sàng, trong khi có triệu chứng rõ rệt thì bệnh đã ở giai đoạn bệnh tiến triển, giai đoạn muộn thậm chí đã có di căn đến gan, phúc mạc và hạch.

Theo thống kê, tỷ lệ nam giới bị ung thư dạ dày nhiều hơn nữ giới (khoảng 2:1), độ tuổi thường gặp là những người trên 50 tuổi. Tuy nhiên, hiện nay bệnh đang có xu hướng trẻ hoá do người bệnh bị nhiễm HP từ sớm, do thói quen ăn uống không lành mạnh, stress, lối sống hiện đại và lạm dụng rượu bia, hút nhiều thuốc lá. Khi bị ung thư dạ dày người bệnh sẽ giảm chất lượng sống một cách nghiêm trọng. Việc điều trị ở giai đoạn muộn cũng phức tạp và chi phí cao. Nghiêm trọng hơn, bệnh nhân có thể tử vong sớm do các biến chứng nếu phát hiện muộn.

PV: Thưa bác sĩ, những yếu tố nguy cơ nào làm tăng nguy cơ ung thư dạ dày, phương pháp hiệu quả nhất hiện nay giúp phát hiện bệnh là gì? Để phòng tránh ung thư dạ dày thì nên ăn và kiêng gì, cần lưu ý gì sau phẫu thuật?

PGS.TS.BS Doãn Thái Kỳ: Từ thực tế khám và điều trị cho bệnh nhân ung thư dạ dày nhiều năm qua, tôi thấy có một số yếu tố nguy cơ làm tăng nguy cơ ung thư dạ dày như: Nhiễm HP, tiền sử gia đình có người bị ung thư dạ dày, người hay hút thuốc, uống rượu, ăn mặn, ăn các thực phẩm chế biến sẵn. Nhóm độ tuổi nguy cơ cao bị ung thư dạ dày là trên 40 tuổi, có HP, có tiền sử gia đình có người bị ung thư dạ dày và người có tổn thương tiền ung thư. Với nhóm nguy cơ cao thì 1-2 năm nên nội soi dạ dày một lần. Các đối tượng còn lại cá thể hoá theo từng trường hợp.

Hiện nay, nội soi dạ dày là phương pháp tốt nhất để tầm soát, chẩn đoán bệnh. Có nhiều kỹ thuật hiện đại như: Nội soi ánh sáng tăng cường (IEE), nội soi phóng đại và nhuộm màu. Bằng những kỹ thuật hiện đại này có thể giúp phát hiện bệnh dị sản ruột, loạn sản, ung thư giai đoạn sớm.

Nguyên tắc chung trong ăn uống mà bất cứ người bệnh nào sau khi phẫu thuật cắt bỏ dạ dày cũng cần phải thực hiện đó là nên chia nhỏ bữa ăn thay vì ăn 3 bữa chính như bình thường. Cùng với đó, người bệnh cần chú ý nên ăn chậm, nhai kỹ để quá trình tiêu hóa diễn ra thuận tiện và dễ dàng hơn. Người bệnh nên chia nhỏ bữa ăn ra thành 6 - 8 bữa/ngày là hợp lý. Bên cạnh đó, mọi người cần lưu ý hạn chế ăn các loại thực phẩm lên men như dưa chua, hành muối hay các loại gia vị cay nóng, hoa quả chua, các loại chất kích thích và các loại đồ ăn cứng sẽ không tốt cho việc phục hồi.

PV: Thưa bác sĩ, bệnh ung thư dạ dày thường diễn tiến nhanh ở giai đoạn nào? Hiện, Bệnh viện T.Ư Quân đội 108 đang có những phương pháp điều trị hiện đại nào? Bác sĩ có lời khuyên gì cho cộng đồng?

PGS.TS.BS Doãn Thái Kỳ: Bệnh ung thư dạ dày thường diễn tiến nhanh khi ung thư đã xâm lấn sâu hoặc có di căn, đặc biệt là thể kém biệt hoá như ung thư tế bào nhẫn. Hiện nay, tại Bệnh viện Trung ương Quân đội 108 có nhiều phương pháp điều trị hiệu quả cho bệnh nhân bị ung thư dạ dày như: Nội soi cắt tách dưới niêm mạc (ESD) - giai đoạn sớm; phẫu thuật (cắt dạ dày); hoá trị, điều trị đích, miễn dịch; điều trị đa mô thức.

Bệnh viện triển khai đầy đủ các kỹ thuật hiện đại, đặc biệt ưu việt là phương pháp nội soi can thiệp sớm giúp bệnh nhân đạt hiệu quả điều trị cao. Đơn cử là trường hợp của bệnh nhân Kiều Trọng M, bệnh nhân đã 90 tuổi (quê Hà Nội) đang điều trị tại Bệnh viện. Bệnh nhân bị ung thư dạ dày giai đoạn sớm, được chỉ định mổ nội soi ngày 19-4-2026. Ngày 20-4 sức khoẻ bệnh nhân đã ổn định, ăn được cháo và nói chuyện bình thường. Bệnh nhân rất may mắn vì phát hiện sớm bệnh, bệnh nhân được mổ nội soi không để lại vết mổ mở, sức khoẻ hồi phục rất nhanh.

Các bệnh nhân sau điều trị ung thư dạ dày cần hết sức lưu ý, phải tái khám định kỳ, nội soi kiểm tra, tuân thủ dinh dưỡng và uống thuốc theo chỉ định của bác sĩ. Cộng đồng không được chủ quan với các triệu chứng tiêu hoá, nên nội soi khi có các dấu hiệu hoặc thuộc nhóm nguy cơ, cần điều trị triệt để nếu bị nhiễm vi khuẩn HP. Đặc biệt, người cao tuổi và người cao tuổi có bệnh nền cần tầm soát sớm và theo dõi sát hơn.

Để phòng tránh bệnh ung thư dạ dày mọi người nên ăn nhiều rau xanh, trái cây tươi, ăn nhiều thực phẩm giàu vitamin C. Hạn chế ăn dưa muối, cá khô, thịt hun khói và các thực phẩm chế biến sẵn. Tập thể dục đều đặn phù hợp thể lực và khám sức khoẻ định kỳ.

PV: Xin trân trọng cảm ơn Bác sĩ!