Cựu chiến binh - Nguồn lực quan trọng góp phần phát triển đất nước

Không chỉ “giữ lửa” truyền thống, mà còn tạo ra giá trị mới

Một cách nhìn chưa đầy đủ về cựu chiến binh là chỉ nhấn mạnh vai trò giáo dục truyền thống, tham gia công tác xã hội hoặc làm “cầu nối” giữa quá khứ với hiện tại. Những chức năng ấy rất quan trọng, nhưng chưa phản ánh hết tiềm năng của lực lượng cựu chiến binh trong điều kiện mới. Phần lớn cựu chiến binh hôm nay không chỉ có vốn sống, kinh nghiệm quân sự, năng lực tổ chức, ý thức kỷ luật mà còn có tri thức, tay nghề, kinh nghiệm quản lý, sản xuất, kinh doanh và khả năng thích ứng với cơ chế thị trường. Nhiều người đã trở thành doanh nhân, chủ trang trại, chủ doanh nghiệp, cán bộ quản lý, nhà khoa học, kỹ sư, người lao động giỏi; nhiều tổ chức, hội viên cựu chiến binh tích cực tham gia các chương trình giảm nghèo, xây dựng nông thôn mới, đô thị văn minh, bảo vệ môi trường, chuyển đổi số, xây dựng đời sống văn hoá ở cơ sở.

Điều đáng nói là những đóng góp ấy không dừng ở giá trị kinh tế đơn thuần. Ở nhiều nơi, cựu chiến binh vừa làm kinh tế giỏi, vừa tạo việc làm cho đồng đội, giúp đỡ hộ nghèo, hỗ trợ thanh niên lập nghiệp, tham gia các hoạt động đền ơn đáp nghĩa, nghĩa tình đồng đội. Đó chính là sự chuyển hoá phẩm chất Bộ đội Cụ Hồ từ giá trị tinh thần thành nguồn lực phát triển. Nếu trong chiến tranh, tinh thần “dám đánh, dám hy sinh” tạo nên sức mạnh chiến đấu, thì trong phát triển kinh tế - xã hội ngày nay, tinh thần ấy cần được chuyển hoá thành dám nghĩ, dám làm, dám chịu trách nhiệm, dám đổi mới, dám đi vào những lĩnh vực khó và dám vươn lên làm giàu chính đáng. Đây là một trong những giá trị nổi bật mà cựu chiến binh có thể đóng góp cho công cuộc phát triển đất nước.

Thực tiễn cho thấy, nhiều cựu chiến binh đã phát huy tốt tinh thần tự lực, tự cường, vượt qua khó khăn, mạnh dạn đầu tư sản xuất, kinh doanh. Từ những mô hình kinh tế hộ gia đình, tổ hợp tác, hợp tác xã đến doanh nghiệp, trang trại, cơ sở sản xuất, kinh doanh do cựu chiến binh làm chủ, một bộ phận hội viên đã tạo dựng được những mô hình có hiệu quả, đóng góp cho ngân sách, tạo việc làm và nâng cao thu nhập cho người lao động.

Điều cần nhấn mạnh là giá trị của cựu chiến binh trong phát triển kinh tế không chỉ nằm ở số vốn hay quy mô sản xuất, mà còn ở phương thức tổ chức và văn hoá kinh doanh. Kỷ luật, trách nhiệm, tính đồng đội, tinh thần vượt khó, giữ chữ tín và ý thức phục vụ cộng đồng là những phẩm chất rất cần thiết đối với nền kinh tế thị trường hiện đại.

Trong kỷ nguyên mới, đất nước cần một đội ngũ doanh nhân có khát vọng, có năng lực cạnh tranh nhưng đồng thời có trách nhiệm xã hội. Cựu chiến binh có điều kiện để trở thành một bộ phận quan trọng của đội ngũ ấy. Vấn đề đặt ra là phải tiếp tục tạo môi trường thuận lợi để cựu chiến binh phát huy năng lực sản xuất, kinh doanh; hỗ trợ tiếp cận vốn, khoa học - công nghệ, thông tin thị trường, đào tạo quản trị; khuyến khích liên kết giữa các mô hình kinh tế cựu chiến binh với doanh nghiệp, hợp tác xã và chuỗi sản xuất. Đặc biệt, cần giúp cựu chiến binh chuyển từ tư duy sản xuất nhỏ sang tư duy kinh tế số, kinh tế xanh, kinh tế tuần hoàn, quản trị hiện đại và hội nhập quốc tế.

Cựu chiến binh có một ưu thế đặc biệt là tinh thần đồng đội. Đồng đội trong chiến tranh đã trở thành đồng chí, đồng bào trong hòa bình. Vì vậy, phong trào giúp nhau phát triển kinh tế, giảm nghèo, hỗ trợ hội viên có hoàn cảnh khó khăn không chỉ mang ý nghĩa kinh tế mà còn là sự tiếp nối đạo lý “Thương người như thể thương thân”, “Lá lành đùm lá rách” và nghĩa tình của người lính.

Quan trọng hơn, những người đã từng trải qua chiến tranh, gian khổ thường hiểu sâu sắc giá trị của cuộc sống hòa bình, nên có ý thức trách nhiệm cao trong việc giúp đỡ những người yếu thế. Nếu được tổ chức tốt, phong trào cựu chiến binh giúp nhau phát triển kinh tế không chỉ giảm nghèo về thu nhập mà còn góp phần giảm nghèo về cơ hội, tri thức và năng lực tự vươn lên. Đó chính là đóng góp thiết thực vào mục tiêu phát triển bao trùm và tiến bộ xã hội.

Phát triển đất nước bắt đầu từ mỗi cộng đồng dân cư. Một xã nông thôn mới, một phường văn minh, một khu dân cư an toàn, sạch đẹp không thể chỉ được xây dựng bằng những công trình vật chất, mà phải được tạo dựng từ ý thức, trách nhiệm và sự đồng thuận của người dân. Ở lĩnh vực này, cựu chiến binh có lợi thế lớn về uy tín xã hội và khả năng vận động quần chúng.

Nhiều hội viên cựu chiến binh tích cực tham gia hiến đất, đóng góp ngày công, xây dựng đường giao thông, giữ gìn an ninh trật tự, bảo vệ môi trường, xây dựng đời sống văn hóa, hòa giải ở cơ sở. Khi một cựu chiến binh gương mẫu thực hiện, vận động gia đình thực hiện, rồi vận động cộng đồng cùng thực hiện, sức lan tỏa thường rất lớn.

Một vấn đề mới đặt ra là: Trong bối cảnh khoa học - công nghệ phát triển nhanh, trí tuệ nhân tạo, dữ liệu lớn, Internet vạn vật và chuyển đổi số đang làm thay đổi sâu sắc phương thức sản xuất, quản trị và đời sống xã hội, cựu chiến binh sẽ đứng ở đâu? Câu trả lời không thể là đứng ngoài. Tuổi tác có thể tạo ra những hạn chế nhất định về khả năng tiếp cận công nghệ, nhưng không thể trở thành lý do để cựu chiến binh đứng ngoài tiến trình chuyển đổi số. Ngược lại, cựu chiến binh cần trở thành lực lượng tích cực thích ứng với công nghệ, đồng thời hỗ trợ cộng đồng nâng cao kỹ năng số.

Cựu chiến binh làm kinh tế có thể ứng dụng thương mại điện tử, thanh toán số, truy xuất nguồn gốc, quảng bá sản phẩm trên nền tảng số. Các cấp Hội có thể sử dụng nền tảng số để quản lý hội viên, kết nối hoạt động, phổ biến chính sách, giáo dục truyền thống và lan tỏa những mô hình tốt. Đặc biệt, cựu chiến binh có thể đóng vai trò “người truyền kinh nghiệm” cho thế hệ trẻ: công nghệ tạo ra sức mạnh mới, nhưng sức mạnh ấy chỉ trở thành giá trị phát triển khi được dẫn dắt bởi trách nhiệm, đạo đức và bản lĩnh. Vì vậy, cựu chiến binh tham gia chuyển đổi số không có nghĩa là biến tất cả cựu chiến binh thành chuyên gia công nghệ; quan trọng hơn là giúp họ trở thành công dân số tích cực, chủ thể kinh tế thích ứng và là lực lượng xã hội có trách nhiệm trong môi trường số.

Để cựu chiến binh thực sự trở thành một nguồn lực phát triển

Kỷ nguyên mới đặt ra những yêu cầu mới. Đất nước đang đứng trước thời cơ lớn để bứt phá, nhưng cũng phải đối mặt với không ít thách thức. Trong hành trình ấy, mọi nguồn lực đều cần được khơi dậy; mọi người dân đều có thể đóng góp và cựu chiến binh chắc chắn không phải là lực lượng đứng ngoài.

Từ chiến trường đến đời thường, từ cầm súng bảo vệ Tổ quốc đến làm kinh tế, xây dựng quê hương, giáo dục thế hệ trẻ, tham gia xây dựng Đảng, chính quyền và củng cố khối đại đoàn kết toàn dân tộc, cựu chiến binh vẫn đang tiếp tục một mạch nguồn cống hiến. Chiến tranh đã lùi xa, nhưng sứ mệnh phụng sự Tổ quốc của người lính không kết thúc. Nếu trước đây, người lính chiến đấu để giành và giữ độc lập, tự do, thì hôm nay, cựu chiến binh tiếp tục góp sức để biến độc lập, tự do thành phồn vinh, hạnh phúc và phát triển. Nếu trước đây, họ đứng trong đội hình chiến đấu để bảo vệ từng tấc đất thiêng liêng của Tổ quốc, thì hôm nay, họ có thể đứng trong đội hình phát triển để góp phần xây dựng một Việt Nam hùng cường.

Phát huy vai trò của cựu chiến binh trong kỷ nguyên mới không thể chỉ trông chờ vào sự nhiệt tình của từng hội viên. Cần có những cơ chế, chính sách và phương thức tổ chức phù hợp.

Trước hết, cần tiếp tục khẳng định đúng vị trí, vai trò của cựu chiến binh trong hệ thống chính trị và đời sống xã hội; tạo điều kiện để Hội Cựu chiến binh các cấp tham gia có hiệu quả vào các chương trình phát triển kinh tế - xã hội ở địa phương.

Thứ hai, cần khuyến khích và hỗ trợ các mô hình cựu chiến binh sản xuất, kinh doanh hiệu quả; chú trọng đào tạo quản trị, chuyển đổi số, pháp luật, thị trường và khoa học - công nghệ.

Thứ ba, cần xây dựng mạng lưới liên kết cựu chiến binh làm kinh tế, kết nối doanh nghiệp cựu chiến binh với doanh nghiệp trẻ, hợp tác xã và các chuỗi giá trị. Không để những mô hình tốt chỉ tồn tại đơn lẻ, mà phải biến kinh nghiệm cá nhân thành tri thức cộng đồng.

Thứ tư, cần đổi mới mạnh mẽ nội dung, phương thức hoạt động của Hội; giảm hành chính hóa, tăng hoạt động thiết thực; hướng mạnh về cơ sở, lấy hội viên và nhân dân làm trung tâm.

Thứ năm, cần quan tâm xây dựng đội ngũ cán bộ Hội có năng lực, tâm huyết, có tư duy đổi mới, nhất là khả năng tổ chức hoạt động xã hội trong môi trường số.

Và trên hết, chính mỗi cựu chiến binh phải tự đổi mới mình. Bản chất Bộ đội Cụ Hồ không phải là một danh hiệu để tự hào, mà là một chuẩn mực để hành động.

Đó chính là sự tiếp nối đẹp đẽ nhất của bản chất Bộ đội Cụ Hồ: Đã chiến đấu thì chiến đấu đến cùng; đã cống hiến thì cống hiến trọn đời; đã vì Tổ quốc thì trong bất cứ hoàn cảnh nào cũng tìm cách đóng góp sức mình cho Tổ quốc.

(*) Phó Viện trưởng Viện Chiến lược và Lịch sử Quốc phòng Việt Nam