Tỉnh Lâm Đồng: Quyền lợi chính đáng của người dân Nam Nung cần được xem xét thấu đáo

Nguồn gốc đất và quá trình hình thành tranh chấp

Vụ tranh chấp đất tại xã Nam Nung bắt đầu từ năm 2004, liên quan đến 785,45ha đất trồng cao su tại các tiểu khu 1276, 1277, 1283 và 1289. Phía Công ty Nam Nung - được thành lập trên cơ sở Lâm trường Nam Nung năm 1987, sau chuyển thành Công ty theo Quyết định số 654/QĐ-UB ngày 27-10-1992 của Ủy ban nhân dân (UBND) tỉnh Đắk Lắk - cho rằng diện tích trên thuộc phạm vi được giao quản lý, sử dụng. Năm 2004, Công ty được UBND tỉnh Đắk Nông (cũ) cấp Giấy chứng nhận Quyền sử dụng đất (QSDĐ) số AA409316 với diện tích 7.522ha, bao gồm cả 785,45ha đang tranh chấp.

Trong khi đó, đồng bào M’nông tại các bon R’Cập, Ja Jrah, Đắk P’ri khẳng định đây vốn là đất rẫy do họ khai phá, canh tác từ trước và sau năm 1975, tức là trước khi thành lập Lâm trường. Các biên bản cam kết trồng mới cao su năm 1997 của nhiều hộ dân, có xác nhận của Trưởng bon, thể hiện việc người dân “chuyển quỹ đất nông nghiệp sang trồng cao su tiểu điền” cho thấy họ đang trực tiếp quản lý đất. Dự án trồng cao su của Lâm trường Nam Nung năm 1996 cũng ghi rõ có 1.075,3ha “đất nương rẫy và sau nương rẫy” trong quỹ đất được giao.

Những hồ sơ và nhân chứng, trong đó có nhiều cựu chiến binh, cán bộ từng công tác tại địa phương và Lâm trường Nam Nung, đều khẳng định diện tích cao su liên kết gắn liền với nguồn gốc đất rẫy truyền thống của đồng bào. Chính vì vậy, khi Công ty Nam Nung được cấp giấy chứng nhận QSDĐ bao trùm cả diện tích này, mâu thuẫn đã nảy sinh và kéo dài đến nay.

Những căn cứ pháp lý và chính sách liên quan

Quá trình giải quyết vụ việc cần dựa trên các văn bản pháp luật và chính sách hiện hành:

- Luật Đất đai 2013 (có hiệu lực trong giai đoạn phát sinh tranh chấp) quy định rõ Nhà nước giao đất, cho thuê đất phải dựa trên hiện trạng sử dụng, tránh chồng lấn quyền lợi hợp pháp của người dân.

- Quyết định số 134/2004/QĐ-TTg và Quyết định số 198/2007/QĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ quy định: Diện tích đất do đồng bào dân tộc thiểu số sinh sống, sử dụng ổn định nhưng nằm trong đất do nông, lâm trường quản lý thì phải bàn giao lại địa phương để cấp Giấy chứng nhận QSDĐ cho dân. Đây là cơ sở pháp lý quan trọng, phù hợp với thực tế Nam Nung.

- Các hợp đồng giao khoán 2010-2011 giữa Công ty Nam Nung và 39 hộ dân, với nội dung chia lợi ích 70-30% và cam kết đến cuối chu kỳ sẽ đề nghị cấp sổ đỏ cho hộ dân, cũng là tài liệu chứng minh sự tham gia trực tiếp của người dân vào dự án cao su. Tuy nhiên, cần lưu ý đây không mặc nhiên tạo “đồng sở hữu” đất mà chỉ là quan hệ hợp tác có điều kiện.

 - Luật Đất đai 2024 cùng các văn bản hướng dẫn, đặc biệt Điều 16 về hỗ trợ đất ở, đất sản xuất cho hộ dân tộc thiểu số nghèo, cận nghèo, mở ra hướng giải quyết cho các hộ còn thiếu đất canh tác.

- Quyết định số 1719/QĐ-TTg năm 2021 phê duyệt Chương trình mục tiêu quốc gia phát triển kinh tế - xã hội vùng đồng bào dân tộc thiểu số giai đoạn 2021-2030, nhấn mạnh ưu tiên bố trí đất sản xuất, đất ở cho hộ nghèo, hộ chính sách, gia đình có công.

Như vậy, việc giải quyết tranh chấp còn cần dựa trên hồ sơ pháp lý từ giai đoạn trước (dự án, cam kết, hợp đồng) và chính sách hiện hành, để vừa bảo đảm quyền lợi của Công ty Nam Nung, vừa không bỏ quên quyền sử dụng đất hợp pháp, chính đáng của đồng bào.

Cần một giải pháp công bằng, khách quan và dứt điểm

Quan điểm của Luật sư Lê Xuân Anh Phú (Đoàn Luật sư tỉnh Đắk Lắk) cũng như nhiều chuyên gia cho rằng: Tỉnh Lâm Đồng cần tổ chức thanh tra toàn diện, làm rõ nguồn gốc 785,45ha đất đang tranh chấp. Nếu xác định đây là đất do dân khai phá trước khi thành lập lâm trường, cần thu hồi phần Giấy chứng nhận đã cấp sai để trả lại quyền lợi cho dân theo đúng luật định. Nếu không xác định được rõ nguồn gốc, vẫn có thể áp dụng chính sách hỗ trợ đất sản xuất, đất ở theo Quyết định 198/2007/QĐ-TTg và Luật Đất đai 2024 để bảo đảm an sinh.

Ngoài ra, người dân cũng có quyền khởi kiện hành chính, tranh chấp hợp đồng liên kết tại tòa án có thẩm quyền. Đây là con đường pháp lý cần tính tới nếu các biện pháp hòa giải, thanh tra không mang lại kết quả.

Đáng chú ý, Nam Nung là vùng căn cứ cách mạng, có nhiều đóng góp và hy sinh trong kháng chiến, được phong tặng danh hiệu Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân, xã An toàn khu. Trong số các hộ tranh chấp có nhiều CCB, gia đình chính sách. Việc giải quyết vụ việc vì thế không chỉ là xử lý tranh chấp dân sự - hành chính, mà còn mang ý nghĩa chính trị, nhân văn sâu sắc.

Qua rà soát hiện nay, trong 365 hộ có đất trồng cao su tranh chấp với Công ty Nam Nung, vẫn còn 8 hộ thiếu đất ở và 101 hộ thiếu đất sản xuất. Đây là con số cần được chính quyền tỉnh Lâm Đồng quan tâm, sớm có giải pháp căn cơ để ổn định đời sống đồng bào.

Có thể thấy, sau hơn 21 năm, vụ tranh chấp đất trồng cao su ở Nam Nung không chỉ làm ảnh hưởng đến hoạt động của doanh nghiệp, mà còn trực tiếp tác động đến đời sống của hàng trăm hộ dân. Để giải quyết dứt điểm, cần thanh tra toàn diện, đối chiếu đầy đủ hồ sơ pháp lý và các chính sách hiện hành. Quan trọng hơn, phải đặt lợi ích chính đáng của người dân lên hàng đầu, song song với đảm bảo sự ổn định, hiệu quả trong quản lý đất đai của Nhà nước.