Pháp nhân trong vòng xoáy hồ sơ giả mạo

(Tiếp theo kỳ trước)

Bài 2: Đơn tố giác kéo dài nhiều năm: Ai chịu trách nhiệm cho những hệ lụy?

Từ một vụ việc kinh tế có dấu hiệu chiếm đoạt tài sản với số tiền đặc biệt lớn, kéo dài nhiều năm nhưng chưa được xử lý dứt điểm, nhiều câu hỏi đặt ra về trách nhiệm của cơ quan quản lý nhà nước trong bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp của doanh nghiệp. Vụ việc cũng phơi bày những khoảng trống trong cơ chế tiếp nhận, xử lý tố giác liên quan đến pháp nhân, đòi hỏi phải được nhìn nhận nghiêm túc và có giải pháp căn cơ.

Hồ sơ có dấu hiệu hình sự nhưng bị “treo” kéo dài

Theo tài liệu Báo CCB Việt Nam có được, vụ việc xuất phát từ việc CIENCO 589 phản ánh bị lợi dụng tư cách pháp nhân, giả mạo chữ ký người đại diện theo pháp luật để lập hồ sơ giao dịch, chiếm đoạt số tiền lên tới hàng trăm tỷ đồng. Người đại diện pháp luật của CIENCO 589 đã nhiều lần gửi đơn tố cáo, kèm theo chứng cứ, đến các cơ quan chức năng có thẩm quyền.

Hồ sơ từng được Cơ quan Cảnh sát điều tra Công an quận Thủ Đức (cũ) thụ lý, xác minh. Tuy nhiên, sau đó vụ việc bị tạm đình chỉ điều tra và kéo dài trong nhiều năm mà chưa có kết luận cuối cùng. Điều đáng chú ý là trong suốt thời gian này, phía doanh nghiệp tiếp tục cung cấp thêm tài liệu, chứng cứ mới, đồng thời có văn bản đề nghị phục hồi điều tra, làm rõ trách nhiệm các cá nhân liên quan.

Việc một vụ việc có dấu hiệu hình sự rõ ràng nhưng không được giải quyết dứt điểm đã đặt doanh nghiệp vào tình thế bị động, rủi ro. Tài sản bị chiếm đoạt chưa được thu hồi, uy tín doanh nghiệp bị ảnh hưởng, hoạt động sản xuất - kinh doanh gặp nhiều khó khăn. Không chỉ vậy, sự kéo dài này còn tạo ra tâm lý lo ngại trong cộng đồng doanh nghiệp về hiệu lực thực thi pháp luật.

Ở góc độ quản lý nhà nước, việc để hồ sơ “treo” trong thời gian dài cũng làm dấy lên câu hỏi: Trách nhiệm của cơ quan tiếp nhận, xử lý tố giác tội phạm được thực hiện đến đâu? Việc tạm đình chỉ điều tra có thực sự dựa trên căn cứ pháp lý vững chắc, hay chỉ là giải pháp tình thế trong bối cảnh xử lý còn lúng túng? Trong khi Bộ luật Tố tụng hình sự năm 2015 quy định, thời hạn giải quyết tố giác, tin báo về tội phạm là 20 ngày kể từ ngày tiếp nhận; trường hợp phức tạp có thể gia hạn nhưng không quá 2 tháng.

Lúng túng ranh giới xử lý: Hình sự hay dân sự?

Một trong những nguyên nhân khiến nhiều vụ việc kinh tế kéo dài, không đi đến kết luận cuối cùng, là sự thiếu rõ ràng trong việc phân định giữa xử lý hình sự và giải quyết dân sự. Không ít trường hợp, cơ quan chức năng cho rằng tranh chấp mang tính dân sự, trong khi doanh nghiệp và các luật sư lại chỉ ra những dấu hiệu cấu thành tội phạm.

Trong vụ việc này, CIENCO 589 khẳng định hành vi giả mạo chữ ký, lợi dụng danh nghĩa pháp nhân để chiếm đoạt tài sản là dấu hiệu hình sự rõ ràng. Tuy nhiên, việc điều tra không được tiến hành đến cùng đã khiến vụ việc rơi vào tình trạng “hình sự hóa không đến nơi, dân sự hóa không đến chốn”.

Hệ quả là doanh nghiệp không biết phải tiếp tục bảo vệ quyền lợi của mình theo con đường nào. Nếu khởi kiện dân sự, việc thu thập chứng cứ và chứng minh thiệt hại gặp nhiều khó khăn do hồ sơ, tài liệu liên quan đã được chuyển qua cơ quan điều tra. Ngược lại, nếu chờ đợi xử lý hình sự, vụ việc lại không có tiến triển rõ ràng.

Sự thiếu thống nhất này không chỉ gây thiệt hại cho CIENCO 589, mà còn tiềm ẩn nguy cơ bỏ lọt tội phạm, làm suy giảm niềm tin của xã hội vào công tác phòng, chống tội phạm kinh tế. Trong bối cảnh các hành vi vi phạm ngày càng tinh vi, nếu không xử lý kịp thời, hậu quả để lại sẽ rất khó khắc phục.

Khoảng trống trách nhiệm và yêu cầu hoàn thiện cơ chế bảo vệ pháp nhân

Từ vụ việc cụ thể, có thể thấy một thực tế là cơ chế bảo vệ pháp nhân trên thực tế vẫn còn nhiều “khoảng trống”. Pháp luật đã quy định doanh nghiệp là chủ thể được Nhà nước bảo hộ về tài sản và quyền, lợi ích hợp pháp. Tuy nhiên, khi quyền lợi đó bị xâm hại, việc bảo vệ lại phụ thuộc rất lớn vào trách nhiệm, sự chủ động của các cơ quan quản lý và tiến hành tố tụng.

Trước hết, cần nhìn nhận thẳng thắn trách nhiệm trong khâu tiếp nhận, phân loại và xử lý tố giác tội phạm. Việc kéo dài thời gian giải quyết, thiếu phản hồi rõ ràng cho doanh nghiệp không chỉ gây bức xúc, mà còn làm suy yếu hiệu lực quản lý nhà nước. Mỗi quyết định tạm đình chỉ điều tra cần được giải thích minh bạch, nêu rõ căn cứ pháp lý và điều kiện để phục hồi điều tra.

Bên cạnh đó, cần có hướng dẫn thống nhất trong xử lý các vụ việc có dấu hiệu vừa mang tính dân sự, vừa có yếu tố hình sự. Tránh tình trạng đùn đẩy trách nhiệm giữa các cơ quan, khiến CIENCO 589 trở thành bên chịu thiệt thòi nhất. Việc làm rõ ranh giới xử lý không chỉ giúp bảo vệ CIENCO 589, mà còn góp phần nâng cao hiệu quả phòng, chống tội phạm kinh tế.

Về lâu dài, có ý kiến cho rằng cần hoàn thiện cơ chế pháp lý nhằm tăng cường bảo vệ pháp nhân, nhất là trong bối cảnh nền kinh tế thị trường phát triển nhanh, quan hệ kinh tế ngày càng phức tạp. Doanh nghiệp không chỉ là đối tượng quản lý, mà còn là nguồn lực quan trọng của quốc gia; bảo vệ doanh nghiệp cũng chính là bảo vệ sự phát triển bền vững của nền kinh tế.

Từ góc độ báo chí, việc phản ánh những vụ việc kéo dài, chưa được xử lý dứt điểm không nhằm quy kết hay gây áp lực một chiều, mà để góp phần thúc đẩy sự minh bạch, trách nhiệm trong hoạt động công vụ. Báo CCB Việt Nam sẽ tiếp tục theo dõi vụ việc, lắng nghe ý kiến từ các bên liên quan và kiến nghị các cơ quan chức năng vào cuộc một cách khách quan, đúng pháp luật.

Giải quyết thấu đáo vụ việc không chỉ trả lại công bằng cho Cienco 589, mà còn là trách nhiệm của cơ quan thực thi pháp luật. Và khi pháp nhân được bảo vệ đúng mức, niềm tin của cộng đồng doanh nghiệp và xã hội vào công lý mới thực sự được củng cố.