TỈNH GIA LAI: Đề nghị xem xét công nhận liệt sĩ đối với ông Dương Ngọc Chánh

Hơn nửa thế kỷ đi tìm sự thật

Theo hồ sơ và đơn của CCB Dương Minh Trị, từ năm 2000, Ban Tổ chức Trung ương, Bộ Công an và các cơ quan liên quan đã có nhiều văn bản kết luận ông Dương Ngọc Chánh không phải là cộng tác viên, tình báo viên của địch chống phá cách mạng.

Ông Dương Ngọc Chánh sinh năm 1929. Theo tài liệu gia đình cung cấp, ông có quá trình tham gia hoạt động cách mạng từ tháng 5-1955 đến tháng 8-1968. Chiều 3-8-1968, do bị nghi ngờ (hiểu lầm - PV), ông bị lực lượng an ninh xã Mỹ Đức bắt giữ và sau đó bị sát hại vào đêm 9-8-1968.

 Báo cáo xác minh số 25/BC-CA ngày 21-11-1980 của Công an huyện Phù Mỹ gửi Ty Công an tỉnh Nghĩa Bình nêu: Trong kháng chiến chống Mỹ, ông Chánh làm nghề y tá và dạy học; đồng thời là cơ sở cách mạng, được ông Võ Tấn - Phó bí thư Huyện ủy Phù Mỹ và bà Trương Thị Đổng - đảng viên thôn An Giang, xã Mỹ Đức giao nhiệm vụ hoạt động bí mật, đơn tuyến “trong lòng địch” dưới vỏ bọc thầy thuốc, thầy giáo.

Theo nội dung báo cáo, ông Chánh thực hiện nhiệm vụ được giao nhưng sau đó bị nghi ngờ là người cung cấp thông tin cho địch nên bị bắt ngày 3-8-1968 và bị sát hại đêm 9-8-1968.

Tại các Văn bản số 1973/A11(A35) ngày 14-12-2000 và số 1028/A11(A35) ngày 6-8-2001, Tổng cục An ninh (Bộ Công an), sau quá trình xác minh, đã kết luận ông Dương Ngọc Chánh không phải là gián điệp, phản động hoặc người cộng tác với địch.

Ngày 22-12-2003, Cục Bảo vệ Chính trị 1, Tổng cục An ninh (Bộ Công an) tiếp tục có Văn bản số 524/A35 về việc giải quyết khiếu nại của CCB Dương Minh Trị, khẳng định: “Ông Dương Ngọc Chánh không phải là cộng tác viên, tình báo viên cộng tác với địch chống phá cách mạng”.

Ngày 16-11-2009, Ban Tổ chức Trung ương có Công văn số 6861-CV/BTCTW về lịch sử chính trị của ông Dương Ngọc Chánh, đề nghị Ban Tổ chức Tỉnh ủy Bình Định thông báo tới Đảng ủy xã Mỹ Đức, Huyện ủy Phù Mỹ kết luận của các cơ quan chức năng rằng ông Chánh không phải là tình báo viên của địch chống phá cách mạng.

Ngày 8-9-2017, Cục Bảo vệ Chính trị nội bộ, Ban Tổ chức Trung ương tiếp tục có Công văn số 3659-CV/BTCTW gửi Bí thư Tỉnh ủy Bình Định, đề nghị thông báo các văn bản liên quan của Bộ Công an, Ban Tổ chức Trung ương về việc minh oan cho ông Dương Ngọc Chánh tới Đảng ủy xã Mỹ Đức và Huyện ủy Phù Mỹ.

Ngày 3-10-2017, Ban Tổ chức Tỉnh ủy Bình Định tổ chức các cuộc họp với Huyện ủy Phù Mỹ và Đảng bộ xã Mỹ Đức mở rộng để quán triệt nội dung những văn bản của Ban Tổ chức Trung ương và Tổng cục An ninh liên quan đến trường hợp ông Dương Ngọc Chánh.

Những tài liệu cần được xem xét đầy đủ

Trong thời gian gia đình mang nỗi oan kéo dài, vợ con ông Dương Ngọc Chánh vẫn tham gia và đóng góp cho cách mạng.

Vợ ông Chánh là bà Nguyễn Thị Cầu (1930-2019). Trước năm 1975, bà Cầu là cơ sở cách mạng, tham gia nuôi dưỡng, bảo vệ cán bộ và được tặng thưởng Huân chương Kháng chiến hạng Ba.

Con trai ông bà là Dương Minh Trị nhập ngũ năm 1972, trong thời kỳ cuộc kháng chiến chống Mỹ diễn ra ác liệt. Người con khác là Dương Minh Ninh vào bộ đội, chiến đấu và hy sinh tại chiến trường Campuchia năm 1980.

Theo CCB Dương Minh Trị, trước khi qua đời năm 2019, mẹ ông vẫn mong muốn gia đình tiếp tục đề nghị các cơ quan có thẩm quyền làm rõ hoàn toàn vụ việc của chồng mình và xem xét công nhận liệt sĩ đối với ông Dương Ngọc Chánh.

Sau một hành trình kéo dài hơn nửa thế kỷ, một vấn đề quan trọng đã được làm sáng tỏ: Các cơ quan chức năng Trung ương đã kết luận ông Dương Ngọc Chánh không phải là tình báo viên hay người cộng tác với địch chống phá cách mạng. Ngày 17-7-2024, ông còn được Chủ tịch nước truy tặng Huy chương Kháng chiến hạng Nhì vì có thành tích trong cuộc kháng chiến chống Mỹ, cứu nước.

Tuy nhiên, từ việc xác định ông Chánh có công với cách mạng đến việc công nhận liệt sĩ còn phải đối chiếu với các điều kiện, tiêu chuẩn và căn cứ pháp lý cụ thể.

Pháp lệnh mới mở hướng xem xét đối với hồ sơ còn thiếu

Điều đáng chú ý là Pháp lệnh số 05/2026/UBTVQH16 ngày 8-7-2026 sửa đổi, bổ sung một số điều của Pháp lệnh Ưu đãi người có công với cách mạng đã được ban hành và sẽ có hiệu lực từ ngày 1-1-2027.

Theo Điều 14 Pháp lệnh sau khi được sửa đổi, người hy sinh vì sự nghiệp cách mạng giải phóng dân tộc, xây dựng, bảo vệ Tổ quốc, làm nghĩa vụ quốc tế hoặc vì lợi ích của Nhà nước, của Nhân dân được xem xét công nhận liệt sĩ khi thuộc một trong các trường hợp luật định. Trong đó có trường hợp làm nhiệm vụ quốc phòng, an ninh tại địa bàn địch chiếm đóng, địa bàn có chiến sự hoặc địa bàn tiếp giáp vùng địch chiếm đóng.

Đối chiếu với trường hợp ông Dương Ngọc Chánh, những tài liệu thể hiện ông là cơ sở cách mạng, được cán bộ Huyện ủy và đảng viên địa phương trực tiếp giao nhiệm vụ hoạt động bí mật, đơn tuyến trong vùng địch cần được cơ quan có thẩm quyền tập hợp, xác minh và đánh giá đầy đủ. Đặc biệt, cần làm rõ nhiệm vụ cụ thể được giao, địa bàn hoạt động, hoàn cảnh bị bắt và nguyên nhân dẫn tới việc ông bị sát hại ngày 9-8-1968.

Đây là những vấn đề có ý nghĩa quyết định trong việc xác định trường hợp ông Chánh có thuộc một trong những trường hợp hy sinh được xem xét công nhận liệt sĩ theo Điều 14 Pháp lệnh hay không.

Mặt khác, hồ sơ của ông Chánh có một đặc thù: Sự việc xảy ra từ năm 1968; những người trực tiếp giao nhiệm vụ hoặc biết rõ quá trình hoạt động của ông phần lớn đã qua đời; gia đình không có đầy đủ giấy tờ theo trình tự thông thường.

Chính vì vậy, quy định mới tại khoản 2 Điều 48 Pháp lệnh Ưu đãi người có công với cách mạng rất đáng được lưu ý. Theo đó, Chính phủ có thẩm quyền quyết định công nhận hoặc giao cơ quan, người có thẩm quyền công nhận người có công với cách mạng trong trường hợp còn thiếu hồ sơ nhưng có căn cứ thực tiễn và lịch sử rõ ràng hoặc trong trường hợp đặc biệt khác.

Quy định này phù hợp để cơ quan chức năng nghiên cứu, xem xét đối với những hồ sơ lịch sử đã trải qua hàng chục năm, tài liệu không còn đầy đủ nhưng vẫn còn những chứng cứ, tài liệu chính thức và căn cứ lịch sử có khả năng kiểm chứng.

Đối với ông Dương Ngọc Chánh, ngoài tài liệu của những người từng trực tiếp giao nhiệm vụ và hoạt động cùng ông, còn có Báo cáo xác minh số 25/BC-CA năm 1980 của Công an huyện Phù Mỹ; các văn bản của Tổng cục An ninh, Bộ Công an; các văn bản của Ban Tổ chức Trung ương và việc Chủ tịch nước truy tặng Huy chương Kháng chiến hạng Nhì năm 2024. Đây là hệ thống tài liệu cần được cơ quan có thẩm quyền xem xét tổng thể, thay vì chỉ đặt vấn đề hồ sơ hiện nay có hay không có một giấy tờ riêng lẻ.

Vì vậy, ở thời điểm hiện nay, chưa thể chỉ từ những tài liệu gia đình cung cấp để khẳng định ông Dương Ngọc Chánh đương nhiên đủ điều kiện công nhận liệt sĩ. Nhưng những kết luận chính thức đã có về lịch sử chính trị, quá trình hoạt động cách mạng cùng hoàn cảnh đặc biệt dẫn đến cái chết của ông là những căn cứ đáng được cơ quan chức năng tiếp tục thẩm tra, đối chiếu với Điều 14 và quy định mới tại khoản 2 Điều 48 Pháp lệnh Ưu đãi người có công với cách mạng.

Sau hơn nửa thế kỷ, điều gia đình CCB Dương Minh Trị mong đợi không chỉ là việc xóa bỏ tiếng oan cho người cha, bởi nội dung này về cơ bản đã được các cơ quan có thẩm quyền kết luận. Vấn đề còn lại là xác định đầy đủ bản chất quá trình hoạt động, nhiệm vụ cách mạng và hoàn cảnh hy sinh của ông Dương Ngọc Chánh để trả lời bằng một quyết định pháp lý rõ ràng: Ông có đủ điều kiện được công nhận liệt sĩ và truy tặng Bằng “Tổ quốc ghi công” hay không?

Đó cũng là vấn đề mà các cơ quan có thẩm quyền cần sớm xem xét, giải quyết trên cơ sở hồ sơ, chứng cứ, thực tiễn lịch sử và những quy định mới của pháp luật về ưu đãi người có công với cách mạng.