Tiền thừa giờ - Nỗi oan chưa hồi kết

Kỳ 3: Cần một lời giải minh bạch và đúng luật

Sự lên tiếng chính đáng của cô giáo Nguyễn Thị Tú Anh sau loạt bài phản ánh của Báo CCB Việt Nam tiếp tục làm rõ những bất cập trong công tác chi trả tiền dạy thêm giờ tại huyện Trấn Yên (Yên Bái cũ). Đây không đơn thuần là vấn đề chế độ, mà là câu chuyện về sự tuân thủ pháp luật, sự minh bạch và công khai trong thực hiện chính sách với giáo viên - những người đang trực tiếp gánh vác sự nghiệp trồng người.

Giáo viên phản hồi: Trả lời chưa đúng bản chất vụ việc

Ngay sau khi Báo CCB Việt Nam đăng tải kỳ 1 và kỳ 2 loạt bài “Lương thừa giờ ở Trấn Yên”, phản ánh việc nhiều giáo viên trên địa bàn không được thanh toán tiền dạy vượt định mức theo đúng quy định tại Thông tư liên tịch số 07/2013/TTLT-BGDĐT-BNV-BTC, cô giáo Nguyễn Thị Tú Anh (Trường TH&THCS số 1 Y Can) đã có đơn gửi Chánh Thanh tra tỉnh Lào Cai, Giám đốc Sở Giáo dục và Đào tạo (GD&ĐT), Giám đốc Sở Tài chính tỉnh Lào Cai, UBND tỉnh Lào Cai và tiếp tục phản ánh tới Báo CCB Việt Nam.

Trong đơn, cô khẳng định: Công văn trả lời của UBND huyện Trấn Yên (số 872/UBND-GDĐT ngày 27-6-2025) không đúng bản chất vụ việc, chưa đảm bảo quyền lợi hợp pháp của giáo viên.

Cô Tú Anh cho rằng việc phân công dạy tăng cường thời gian qua không minh bạch, không có quyết định điều động cụ thể, giáo viên phải đi dạy ở trường khác hoặc dạy thêm tại trường mình trong bối cảnh thiếu giáo viên, nhưng không được thanh toán tiền dạy thêm giờ đúng quy định. Đặc biệt, UBND huyện và Phòng GD&ĐT huyện Trấn Yên (cũ) không công khai số liệu cụ thể về tổng số tiết vượt giờ, tổng kinh phí cần chi và tình trạng chi trả.

Theo cô Tú Anh, việc UBND huyện viện dẫn Thông tư liên tịch số 07 như một căn cứ từ chối chi trả là không đúng tinh thần và nội dung của Thông tư. Bởi lẽ, Thông tư số 07/2013 chính là căn cứ pháp lý bắt buộc chi trả chế độ cho giáo viên dạy vượt giờ trong trường hợp thiếu giáo viên theo định mức biên chế.

Văn bản của Sở Tài chính không thể thay thế quy định pháp luật

UBND huyện Trấn Yên cũng viện dẫn Công văn số 2628/STC-HCSN ngày 21-11-2024 của Sở Tài chính tỉnh Yên Bái như một “cơ sở pháp lý” để không thanh toán chế độ dạy thêm giờ. Tuy nhiên, theo phản ánh của cô Tú Anh và nhiều giáo viên, cách hiểu và vận dụng công văn này là sai bản chất và không đúng quy định pháp luật hiện hành.

Cần nhấn mạnh: Công văn 2628 chỉ là văn bản hướng dẫn hành chính nội bộ, không thể thay thế các văn bản quy phạm pháp luật như Thông tư, Nghị định. Nội dung công văn không hề dẫn chiếu tới bất kỳ điều khoản nào cho phép “từ chối” thanh toán tiền dạy thêm giờ - vốn đã được quy định rõ trong Thông tư số 07/2013, Nghị định 60/2021/NĐ-CP và Nghị định 111/2022/NĐ-CP.

Đáng nói, các văn bản được Công văn 2628 viện dẫn như Nghị quyết 71/2021/NQ-HĐND và Nghị quyết 49/2022/NQ-HĐND của HĐND tỉnh chỉ quy định nguyên tắc và định mức phân bổ ngân sách cấp tỉnh, không quy định cụ thể chế độ chi trả dạy thừa giờ cho giáo viên.

“Văn bản hướng dẫn không có giá trị phủ quyết quyền lợi đã được pháp luật công nhận. Dùng công văn nội bộ để chặn quyền lợi người lao động là hành vi trái luật” - cô Tú Anh khẳng định trong bản phân tích gửi các cơ quan chức năng tỉnh Yên Bái (cũ) - nay là tỉnh Lào Cai mới.

Văn bản 2628/STC-HCSN: Hướng dẫn không mâu thuẫn với Thông tư 07

Phóng viên Báo CCB Việt Nam đã tiếp cận Văn bản số 2628/STC-HCSN ngày 21-11-2024 của Sở Tài chính tỉnh Yên Bái (cũ). Văn bản này không hề “cấm” chi trả tiền thừa giờ, ngược lại, còn hướng dẫn cụ thể các điều kiện và nguyên tắc để chi trả đúng quy định pháp luật.

Theo đó: Việc thanh toán chỉ thực hiện khi đơn vị thiếu giáo viên theo định mức, hoặc giáo viên nghỉ chế độ, đi học, công tác...Tiết dạy thêm phải là tiết vượt định mức, có phê duyệt của cấp có thẩm quyền.Chi trả chỉ được thực hiện khi nằm trong dự toán được giao, không chi phát sinh ngoài ngân sách.

Văn bản phân loại rõ ba nhóm cơ sở giáo dục theo mức độ tự chủ tài chính:

Nhóm 1: Đơn vị được cấp toàn bộ chi thường xuyên  dùng ngân sách nhà nước.

Nhóm 2: Đơn vị được cấp một phần chi từ cả ngân sách và nguồn thu sự nghiệp.

Nhóm 3: Đơn vị tự chủ hoàn toàn  chi từ nguồn thu của chính đơn vị.

Như vậy, Văn bản 2628 không phải là cơ sở để từ chối chi trả, mà là hướng dẫn bảo đảm chi trả đúng luật, đúng đối tượng và có căn cứ ngân sách. Trường TH&THCS số 1 Y Can là đơn vị được cấp ngân sách chi thường xuyên 100% từ ngân sách nhà nước. Do đó, việc UBND huyện Trấn Yên (cũ) viện dẫn văn bản này như một “lá chắn” để không chi trả đủ tiền dạy thừa giờ của giáo viên (UBND huyện mới duyệt chi trả 58,31%) là sự diễn giải sai lệch, gây tổn hại trực tiếp đến quyền lợi giáo viên.

Không chỉ vậy, vụ việc còn cho thấy có dấu hiệu vi phạm pháp luật lao động và nguyên tắc quản lý tài chính công. Bởi lẽ:

Thứ nhất, theo Luật Ngân sách nhà nước, chi thường xuyên phải đúng mục đích, đúng dự toán và theo nhiệm vụ chi đã được giao. Việc chi trả tiền dạy vượt giờ cho giáo viên là một khoản chi bắt buộc nếu đơn vị giáo dục thiếu giáo viên và có phát sinh giờ dạy vượt định mức.

Thứ hai, theo Bộ luật Lao động và Luật Giáo dục, người lao động làm thêm giờ phải được trả lương tương xứng. Việc giao thêm giờ dạy tăng cường ở các trường khác nhưng không thanh toán là hành vi xâm phạm quyền lợi hợp pháp.

Thứ ba, một số trường trong huyện Trấn Yên vẫn chi trả lương thừa giờ cho giáo viên, trong khi các trường khác lại không, gây nên sự bất bình đẳng, thiếu nhất quán và tạo tâm lý bức xúc trong nội bộ ngành giáo dục địa phương.

Cần thanh tra toàn diện, làm rõ trách nhiệm để đảm bảo quyền lợi giáo viên

Từ các căn cứ nêu trên, dư luận và cô giáo Nguyễn Thị Tú Anh kiến nghị: Một là, thanh tra toàn diện việc chi trả tiền dạy vượt giờ cho giáo viên tại huyện Trấn Yên (cũ) trong 3 năm gần đây. Hai là, làm rõ trách nhiệm của UBND huyện Trấn Yên và Phòng GD&ĐT trong việc áp dụng văn bản, hướng dẫn không đúng quy định. Ba là, công khai số liệu tiết dạy vượt giờ, tổng kinh phí cần chi trả, nguồn chi cụ thể để tránh tình trạng “mập mờ ngân sách”. Kiến nghị thứ bốn là: Thanh toán đầy đủ tiền thừa giờ còn thiếu cho giáo viên theo đúng Thông tư 07, đảm bảo công bằng, đúng pháp luật - vì mới chi trả 58,31%. Năm là, đề nghị Sở Nội vụ Lào Cai đánh giá tính pháp lý và thẩm quyền ban hành của các văn bản hướng dẫn vượt khỏi khuôn khổ quy phạm pháp luật.

Vụ việc tại Trấn Yên không chỉ là câu chuyện riêng của một giáo viên hay một trường học - mà là lát cắt điển hình về sự bất cập trong thực hiện chính sách giáo dục ở cấp cơ sở. Những “kẽ hở” trong quy trình, sự nhập nhèm trong cách hiểu pháp luật và đặc biệt là thiếu sự tôn trọng quyền lợi người lao động, đang khiến giáo viên bị gạt ra khỏi quyền lợi chính đáng của mình.

Sự dũng cảm lên tiếng của cô giáo Nguyễn Thị Tú Anh là lời cảnh tỉnh về một cơ chế vận hành còn nhiều bất cập. Nó cũng là lời nhắc nhở các cơ quan chức năng rằng: Chính sách - nếu không được thực hiện đúng sẽ biến thành gánh nặng và bất công cho người thực thi ở tuyến đầu.