“Thùng thuốc súng” Trung Đông - cỗ máy in tiền với lái súng Mỹ

Mỹ tăng gấp 4 lần sản lượng vũ khí tinh vi

Ngày 6-3, Tổng thống Mỹ Donald Trump đã triệu tập khẩn cấp các nhà thầu quốc phòng chủ chốt gồm Lockheed Martin, RTX (Raytheon Technologies), Boeing, Northrop Grumman và General Dynamics đến Nhà Trắng để họp kín, bàn phương án đẩy nhanh bổ sung kho dự trữ và mở rộng sản xuất. Động thái này diễn ra khi Lầu Năm Góc đang nỗ lực bổ sung nguồn cung bị cạn kiệt do các cuộc tấn công của Mỹ vào Iran và các hoạt động quân sự gần đây.

Kể từ khi cuộc chiến ở Ukraine nổ ra và xung đột ở Dải Gaza giữa Israel và lực lượng Hamas bùng phát, Mỹ đã tiêu hao lượng vũ khí trị giá hàng chục tỷ USD trong kho dự trữ. Tuy nhiên, trong các đợt tấn công gần đây nhằm vào Iran, số lượng tên lửa tầm xa mà quân đội Mỹ sử dụng thậm chí còn vượt quy mô từng viện trợ cho Ukraine trước đó, cho thấy mức độ cấp bách của Washington trong việc bổ sung kho đạn dược.

Khi các đòn phản công mạnh mẽ của Iran nhằm đáp trả cuộc không kích chung của Mỹ và Israel tiếp diễn, kho dự trữ các loại tên lửa phòng không và vũ khí dẫn đường chính xác then chốt của quân đội Mỹ đang rơi vào tình trạng cực kỳ căng thẳng. Đánh giá nội bộ của Lầu Năm Góc cho thấy nếu xung đột Trung Đông kéo dài thêm vài tuần, một số loại đạn dược cốt lõi có thể cạn kiệt.

Trong cuộc gặp hôm 6-3, ông Trump đã yêu cầu các nhà thầu quân sự Mỹ tăng gấp 4 lần sản lượng các loại vũ khí thuộc một nhóm cụ thể có tên gọi “Phân loại tinh vi”, dùng để chỉ những dòng tên lửa phức tạp, vô cùng khó sản xuất nhưng sở hữu năng lực tiêu diệt những mục tiêu khó khăn nhất. Những dòng vũ khí thuộc nhóm này bao gồm tên lửa Standard Missile-6 và Tomahawk của RTX, cùng phiên bản mới nhất của dòng tên lửa Patriot là MSE xuất xưởng từ Lockheed Martin.Trong đó, sản lượng của tên lửa hành trình Tomahawk dự kiến tăng từ khoảng 500 quả/năm hiện nay lên tối đa 1.000 quả để đáp ứng nhu cầu đối đầu dài hạn tiềm tàng tại Trung Đông và châu Âu.

Trùng với cuộc họp lần này, Nhà Trắng còn công bố yêu cầu ngân sách bổ sung khoảng 50 tỷ USD. Số tiền mới này sẽ được dùng để thay thế vũ khí đã sử dụng trong các cuộc xung đột gần đây, bao gồm cả ở Trung Đông. Con số này chỉ là sơ bộ và có thể thay đổi tùy thuộc vào thời gian diễn ra chiến dịch. Yêu cầu bổ sung kể trên sẽ được cộng thêm vào khoản chi tiêu quốc phòng bổ sung 150 tỷ USD. Năm 2026, ngân sách quốc phòng Mỹ đạt 1.000 tỷ USD sau khi Quốc hội chấp thuận phân bổ thêm 150 tỷ USD cho Lầu Năm Góc.

Chưa dừng ở đó, Lầu Năm Góc còn gây sức ép trực tiếp lên các nhà thầu, yêu cầu “đặt sản xuất lên trước lợi nhuận chia cho cổ đông”, đồng thời cảnh báo rằng nếu doanh nghiệp tiếp tục ưu tiên lợi ích Phố Wall thay vì nhu cầu tiền tuyến, họ có thể đối mặt với nguy cơ chấm dứt hợp đồng, bị phạt, thậm chí bị đưa vào “danh sách giám sát ưu tiên”. Theo một sắc lệnh hành pháp được ký vào tháng 1-2026, Lầu Năm Góc sẽ công bố danh sách các nhà thầu “hoạt động kém hiệu quả”. Những công ty bị nêu tên nếu không nộp kế hoạch cải thiện trong vòng 15 ngày có thể bị chấm dứt hợp đồng.

Đây được xem là động thái “cảnh cáo” hiếm hoi của chính quyền Trump đối với tổ hợp công nghiệp quốc phòng, cho thấy cuộc khủng hoảng vũ khí dự trữ đã chạm tới lằn ranh an ninh quốc gia của Mỹ. Trước đó, hôm 3-3, tờ Politico cho biết ông Trump nói rằng các nhà thầu quốc phòng đang nhận được “những lệnh khẩn cấp” và đang gấp rút sản xuất các loại vũ khí cần thiết.

“Bất an là cơ hội kinh doanh tốt”

Dù bị đốc thúc gia tăng sản xuất nhưng đây là cơ hội hiếm có để các công ty sản xuất vũ khí Mỹ tiếp tục thu thêm lợi nhuận, sau “vụ mùa” bội thu từ cuộc xung đột Nga - Ukraine. Trong cuộc xung đột này, các đồng minh của Ukraine đã cam kết viện trợ quân sự hơn 100 tỷ USD, trong đó Mỹ đóng góp nhiều nhất. Phần lớn nguồn tài trợ này chảy qua một kênh hẹp gồm các nhà thầu quốc phòng RTX, Lockheed Martin, General Dynamics, Northrop Grumman và Boeing. Những công ty này sản xuất mọi thứ, từ tên lửa dẫn đường đến xe bọc thép.

Là các công ty niêm yết công khai, những công ty này đã thu được lợi nhuận từ tình trạng bất ổn toàn cầu gia tăng. Dữ liệu từ Orbis Historical cho thấy doanh thu của các nhà thầu quốc phòng lớn của Mỹ đã tăng mạnh kể từ năm 2021. RTX, công ty mẹ của nhà sản xuất tên lửa Raytheon, chứng kiến doanh thu tăng từ 64,3 tỷ USD năm 2021 lên hơn 80 tỷ USD vào năm 2024. Doanh thu của Lockheed Martin tăng từ 67 tỷ USD lên gần 71 tỷ USD. Ấn tượng nhất là General Dynamics, công ty đã đạt doanh thu kỷ lục 47,7 tỷ USD, tăng gần 25% so với năm 2021.

Ví dụ rõ ràng nhất về chủ nghĩa cơ hội trong lĩnh vực buôn bán vũ khí là xung đột ở Dải Gaza. Kể từ khi Israel phát động chiến tranh ở vùng lãnh thổ này, Mỹ đã nhanh chóng cung cấp vũ khí, gồm hàng nghìn quả bom dẫn đường chính xác, đạn pháo và tên lửa đánh chặn phòng không, từ kho dự trữ của mình. Việc rút kho dự trữ này ngay lập tức kích hoạt các hợp đồng bổ sung cho các nhà sản xuất Mỹ.

RTX, công ty phối hợp sản xuất tên lửa đánh chặn Tamir của hệ thống Iron Dome với Rafael của Israel liên tục nhận được các đơn hàng bổ sung. Lockheed Martin, công ty sản xuất tên lửa đánh chặn PAC-3 được triển khai trong các hệ thống phòng không Patriot trên khắp Trung Đông, cũng hưởng lợi từ việc tăng cường mua sắm. Kết quả là một mô hình quen thuộc: trong khi các cuộc xung đột gây áp lực lên kho vũ khí, chúng đồng thời mang lại nguồn doanh thu mới cho các công ty sản xuất các hệ thống vũ khí tiên tiến nhất thế giới.

Có người cho rằng các công ty này chỉ đơn thuần phản ứng trước xung đột chứ không phải lợi dụng nó. Nhưng thực chất cho thấy các công ty này vận động hành lang rất tích cực. Theo OpenSecrets, năm 2023, 5 nhà thầu quốc phòng hàng đầu của Mỹ đã chi tổng cộng hơn 60 triệu USD cho việc vận động hành lang tại Quốc hội. Những nỗ lực này không chỉ nhắm vào ngân sách quốc phòng, mà còn cả luật pháp về chính sách đối ngoại, phê duyệt xuất khẩu vũ khí.

Các nhà sản xuất vũ khí không chỉ hưởng lợi từ các cuộc chiến tranh đang diễn ra, mà còn từ việc chuẩn bị cho các cuộc chiến tranh tiềm tàng. Các khu vực căng thẳng trên thế giới đều tạo ra môi trường thuận lợi cho chi tiêu quân sự. Như một nhà phân tích đã nói đùa“Bất an là cơ hội kinh doanh tốt”. Thậm chí mới đây, Thượng nghị sĩ đảng Cộng hòa theo đường lối cứng rắn Lindsey Graham còn công khai cho rằng cuộc xung đột đang diễn ra ở Trung Đông là “một khoản đầu tư tốt” đối với Washington.

Không nên đánh giá thấp khả năng biến khủng hoảng thành lợi nhuận của ngành công nghiệp quốc phòng. Khi căng thẳng toàn cầu tiếp diễn, các công ty quốc phòng sẽ tiếp tục đạt lợi nhuận kỷ lục. Liệu đây có phải là phản ứng cần thiết trước một thế giới nguy hiểm hay là một ngành công nghiệp phát triển mạnh nhờ xung đột triền miên là câu hỏi cần phải cân nhắc.