Suy giãn tĩnh mạch có thật sự nguy hiểm?

PV: Thưa bác sĩ, suy giãn tĩnh mạch là bệnh gì và thường gặp ở những đối tượng nào?

Bác sĩ CKII. Khổng Tiến Bình: Tĩnh mạch là hệ thống mạch máu đưa máu từ các cơ quan quay trở lại tim. Suy giãn tĩnh mạch (thường gặp nhất là suy giãn tĩnh mạch chi dưới) là tình trạng hệ tĩnh mạch ở chân suy yếu, mất dần khả năng đưa máu trở về tim. Máu bị ứ đọng trong lòng tĩnh mạch, khiến tĩnh mạch giãn to, nổi ngoằn ngoèo dưới da. Bệnh lý này chủ yếu xảy ra ở tĩnh mạch chân do các tĩnh mạch chi dưới dài và phải chịu áp lực của trọng lực thường xuyên. Nếu không được kiểm soát, về lâu dài máu ứ đọng có thể gây biến đổi tuần hoàn và tổn thương các mô xung quanh khu vực tĩnh mạch bị giãn (ví dụ phù chân, thay đổi màu da, loét chân...).

Suy giãn tĩnh mạch chi dưới khá phổ biến, gặp ở nữ giới nhiều hơn nam giới (khoảng 70% người bệnh là phụ nữ). Các đối tượng dễ bị suy giãn tĩnh mạch bao gồm người phải đứng lâu hoặc ngồi nhiều giờ liên tục. Đối tượng thứ hai là phụ nữ có thai và sau khi sinh khoảng từ 2-3 năm. Thứ ba là yếu tố tuổi tác cũng gây tình trạng suy giãn tĩnh mạch, tuổi càng lớn nguy cơ mắc càng cao. Ngoài ra, chấn thương ở chân hoặc phẫu thuật vùng chân phải bất động thời gian dài hoặc xuất hiện sau những bệnh lý như huyết khối tĩnh mạch sâu, hay còn gọi là hậu huyết khối có thể gây suy giãn tĩnh mạch cản trở máu về tim.

PV: Nguyên nhân chính gây ra suy giãn tĩnh mạch là gì? Có yếu tố di truyền không thưa bác sĩ?

Bác sĩ CKII. Khổng Tiến Bình: Nguyên nhân gốc rễ của suy giãn tĩnh mạch là tổn thương các van một chiều bên trong tĩnh mạch, khiến máu chảy ngược xuống chân và ứ đọng lại thay vì lưu thông về tim. Thành tĩnh mạch dưới áp lực tăng dần sẽ giãn ra, mất độ đàn hồi.

Bệnh có tính chất đa yếu tố, chưa xác định một nguyên nhân đơn lẻ, nhưng nhiều yếu tố nguy cơ kết hợp sẽ làm tổn thương hệ van tĩnh mạch ngoại biên và dẫn đến suy giãn tĩnh mạch mạn tính. Những yếu tố bao gồm: thói quen đứng lâu, ngồi nhiều, ít vận động; tình trạng béo phì; thay đổi nội tiết (như khi mang thai, mãn kinh); tuổi cao; và thậm chí yếu tố nghề nghiệp hoặc môi trường sống. Về yếu tố di truyền, có nhiều nghiên cứu và thực tế lâm sàng ghi nhận bệnh suy giãn tĩnh mạch có yếu tố gia đình, nếu bố hoặc mẹ bạn mắc bệnh này, nguy cơ bạn bị suy giãn tĩnh mạch sẽ cao hơn so với người khác.

PV: Thưa bác sĩ, vậy những dấu hiệu ban đầu nào giúp nhận biết sớm suy giãn tĩnh mạch? Và nếu không điều trị kịp thời, bệnh có thể gây ra những biến chứng nguy hiểm nào?

Bác sĩ CKII. Khổng Tiến Bình: Ở giai đoạn sớm, các triệu chứng suy giãn tĩnh mạch thường không rõ ràng và dễ bị bỏ qua. Nhiều người bệnh ban đầu chỉ cảm thấy nặng chân, hơi nhức mỏi ở bắp chân, nhất là về cuối ngày hoặc khi phải đứng lâu. Một số trường hợp có cảm giác tê chân nhẹ, tê như kiến bò dưới da hoặc thỉnh thoảng bị chuột rút về đêm. Người bệnh có thể thấy các mạch máu nhỏ li ti màu xanh tím hiện lên dưới da dạng lưới hoặc như mạng nhện. Các dấu hiệu này thường giảm bớt khi bệnh nhân được nghỉ ngơi, gác chân cao, do đó nhiều người chủ quan cho rằng đó chỉ là mệt mỏi thông thường và dễ bỏ qua triệu chứng sớm. Chính vì tính chất âm thầm như vậy, bệnh nhân thường chỉ phát hiện bệnh khi tĩnh mạch đã giãn rõ hơn hoặc có thêm triệu chứng nổi bật như phù chân, đau tức nhiều, nổi gân xanh ngoằn ngoèo dưới da.

Vào giai đoạn tiến triển, chân người bệnh bắt đầu có biểu hiện phù ở mắt cá hay bàn chân. Vùng cẳng chân xuất hiện thay đổi màu sắc da, biểu hiện của loạn dưỡng do máu tĩnh mạch ứ lâu ngày. Các tĩnh mạch căng giãn gây cảm giác đau tức chân, máu thoát ra ngoài mạch gây phù chân. Hiện tượng này không mất đi khi nghỉ ngơi, trường hợp nặng hơn có thể thấy các búi tĩnh mạch nổi to rõ trên da thường xuyên, các mảng máu bầm trên da...

Khi giãn tĩnh mạch bước vào giai đoạn biến chứng, tĩnh mạch nông giãn to thành búi, bị viêm tạo huyết khối trong lòng. Kết hợp với tình trạng loét do thiểu dưỡng có thể tạo nên những ổ chảy máu, ổ loét, nhiễm trùng, hoại tử... hiếm gặp hơn có thể sẽ hình thành những huyết khối tĩnh mạch nông hoặc sâu, đặc biệt là huyết khối hệ thống tĩnh mạch sâu có thể đi theo dòng máu về tim, khi về tim thì các cục máu đông có thể đi đến động mạch phổi - một biến chứng rất nguy hiểm có thể ảnh hưởng tới tính mạng người bệnh.

PV: Khi nào người bệnh cần phải can thiệp bằng phẫu thuật hoặc thủ thuật, thay vì chỉ dùng thuốc hay mang vớ y khoa thưa bác sĩ?

Bác sĩ CKII. Khổng Tiến Bình: Ở giai đoạn nhẹ và trung bình, khi tĩnh mạch mới giãn nhỏ và chưa có biến chứng, bệnh nhân sẽ được điều trị nội khoa: dùng thuốc hỗ trợ tĩnh mạch kết hợp mang với áp lực và điều chỉnh lối sống. Nếu bệnh ở giai đoạn sớm (C1), tức chỉ có các tĩnh mạch mạng nhện hoặc tĩnh mạch nhỏ nổi dưới da, thì chưa cần can thiệp xâm lấn. Ở giai đoạn C2 trở lên (tĩnh mạch nông giãn to ngoằn ngoèo rõ rệt trên da), hoặc khi bệnh nhân đã tuân thủ điều trị nội khoa tích cực một thời gian mà không cải thiện, thì bác sĩ sẽ cân nhắc chỉ định các biện pháp can thiệp để xử lý triệt để các tĩnh mạch bị suy giãn.

Nếu người bệnh xuất hiện các biến chứng nghiêm trọng như loét chân do suy tĩnh mạch, viêm tĩnh mạch huyết khối hoặc tĩnh mạch giãn quá lớn (nguy cơ vỡ, chảy máu), thì việc can thiệp càng cần thiết phải tiến hành sớm thay vì chỉ duy trì thuốc và vớ như trước đó. Trong trường hợp bệnh quá nặng, tĩnh mạch giãn kích thước quá lớn hoặc cấu trúc bất thường phức tạp, hoặc khi các phương pháp ít xâm lấn không phù hợp, thì bác sĩ mới chỉ định phẫu thuật truyền thống. Phẫu thuật kinh điển (như phương pháp stripping - phẫu thuật lột bỏ tĩnh mạch suy) có ưu điểm giải quyết triệt để nguồn tĩnh mạch bệnh, nhưng nhược điểm là xâm lấn nhiều, cần gây mê và thời gian hồi phục lâu hơn, do đó hiện nay thường chỉ áp dụng khi thật sự cần thiết.

PV: Bác sĩ có lời khuyên gì cho cộng đồng để phòng ngừa suy giãn tĩnh mạch?

Bác sĩ CKII. Khổng Tiến Bình: Mọi người cần tránh đứng hoặc ngồi bất động quá lâu. Tập luyện thể dục đều đặn. Cần kiểm soát cân nặng tránh béo phì. Ăn nhiều rau xanh, hoa quả, thực phẩm giàu chất xơ để tránh táo bón. Hạn chế rượu bia, thuốc lá, đồ ăn nhiều muối và chất béo bão hòa.

Nếu có yếu tố nguy cơ, mọi người nên đi khám chuyên khoa mạch máu sớm để được kiểm tra Doppler tĩnh mạch. Không nên chủ quan khi thấy các dấu hiệu sớm như nặng chân, tê bì, nổi gân xanh tím dưới da, chuột rút ban đêm.

PV: Xin trân trọng cảm ơn bác sĩ!