“NGỌN ĐUỐC SOI ĐƯỜNG” CỦA DÂN TỘC VIỆT NAM TRONG KỶ NGUYÊN MỚI

Bài 1: TƯ DUY VÀ TẦM NHÌN CHIẾN LƯỢC

Nghị quyết Đại hội XIV được ví như “ngọn đuốc soi đường”, định hướng cho đất nước bước vào giai đoạn phát triển mới với khát vọng vươn lên mạnh mẽ. Nghị quyết nhấn mạnh những quyết sách đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số, phát triển bền vững, đề cao vai trò xây dựng Đảng, củng cố hệ thống chính trị, giữ vững độc lập, chủ quyền và hội nhập quốc tế. Đây là kim chỉ nam giúp đất nước vượt qua thách thức, hướng tới mục tiêu trở thành quốc gia hùng cường, phát triển, thịnh vượng.

Trong tiến trình phát triển của cách mạng Việt Nam, mỗi kỳ Đại hội Đảng đều đánh dấu những bước ngoặt quan trọng về tư duy và định hướng chiến lược. Nghị quyết Đại hội XIV tiếp tục là sự kết tinh trí tuệ, bản lĩnh và khát vọng phát triển của toàn Đảng, toàn dân, toàn quân; đồng thời, thể hiện rõ bước phát triển mới trong tư duy lý luận và tầm nhìn chiến lược. Trong bối cảnh toàn cầu hóa, chuyển đổi số, cạnh tranh chiến lược giữa các quốc gia ngày càng gay gắt, Nghị quyết Đại hội XIV của Đảng đã khẳng định mạnh mẽ con đường phát triển của Việt Nam, với những định hướng mang tính đột phá, dài hạn và toàn diện.

 Bối cảnh mới và yêu cầu đổi mới tư duy chiến lược

Nghị quyết Đại hội XIV ra đời trong bối cảnh thế giới đang trải qua những biến đổi nhanh chóng, cuộc Cách mạng công nghiệp lần thứ tư làm thay đổi sâu sắc phương thức sản xuất, quản trị và đời sống xã hội. Công nghệ số, trí tuệ nhân tạo, dữ liệu lớn không chỉ là công cụ mà đã trở thành nền tảng của phát triển. Cùng với đó, những thách thức toàn cầu như biến đổi khí hậu, dịch bệnh, an ninh truyền thống, an ninh phi truyền thống, cạnh tranh chiến lược giữa các nước lớn… đang tạo ra những áp lực chưa từng có đối với các quốc gia đang phát triển.Đối với Việt Nam, sau 40 năm đổi mới, đất nước đã đạt được những thành tựu to lớn, có ý nghĩa lịch sử. Quy mô nền kinh tế không ngừng mở rộng, đời sống nhân dân được cải thiện rõ rệt, vị thế quốc tế ngày càng được nâng cao. Tuy nhiên, những hạn chế, thách thức cũng ngày càng bộc lộ rõ: Năng suất lao động còn thấp, chất lượng tăng trưởng chưa cao, khoảng cách phát triển với các nước tiên tiến còn lớn, nguy cơ tụt hậu vẫn hiện hữu.Trong bối cảnh đó, yêu cầu đặt ra là phải có sự đổi mới mạnh mẽ về tư duy phát triển, không chỉ dựa vào các yếu tố truyền thống mà phải tận dụng tối đa những cơ hội của thời đại mới. Nghị quyết Đại hội XIV đã đáp ứng yêu cầu này bằng việc đề ra những định hướng chiến lược mang tính đột phá, vừa kế thừa, vừa phát triển, vừa đi trước đón đầu, vừa phù hợp với điều kiện thực tiễn của đất nước.Với “mục tiêu đến năm 2030, trở thành nước đang phát triển có công nghiệp hiện đại, thu nhập trung bình cao; hiện thực hóa tầm nhìn đến năm 2045, trở thành nước phát triển, thu nhập cao”[1] và “phấn đấu đạt tốc độ tăng trưởng tổng sản phẩm trong nước (GDP) bình quân cho giai đoạn 2026-2030 từ 10%/năm trở lên”[2], để thực hiện mục tiêu phát triển đó, Nghị quyếtđã xác định 5 quan điểm chỉ đạo, 12 định hướng lớn, 6 nhiệm vụ trọng tâm và 3 đột phá chiến lược[3]…

Tư duy phát triển dựa trên khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo

Một trong những điểm nhấn quan trọng của Nghị quyết Đại hội XIV là xác định khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số là động lực chủ yếu của tăng trưởng. Đây không chỉ là sự tiếp nối các quan điểm trước đây mà còn là bước nâng tầm nhận thức, đặt những yếu tố này vào vị trí trung tâm của chiến lược phát triển.Trong bối cảnh kinh tế tri thức ngày càng chiếm ưu thế, các quốc gia không còn cạnh tranh chủ yếu bằng tài nguyên hay lao động giá rẻ, mà bằng tri thức, công nghệ và năng lực đổi mới sáng tạo. Nghị quyết xác định phải “có cơ chế, chính sách đột phá thúc đẩy chuyển đổi số, thực hiện số hóa toàn diện trong mọi lĩnh vực kinh tế - xã hội gắn với bảo đảm an ninh, an toàn, khuyến khích đổi mới sáng tạo”[4]. Việc Nghị quyết nhấn mạnh phát triển kinh tế số, xã hội số, chính phủ số cho thấy tầm nhìn chiến lược dài hạn, hướng tới xây dựng một nền kinh tế hiện đại, linh hoạt và có khả năng thích ứng cao.Tư duy này cũng đồng nghĩa với việc phải thay đổi cách tiếp cận trong quản lý và điều hành. Nhà nước không chỉ đóng vai trò kiến tạo phát triển mà còn phải tạo lập môi trường thuận lợi để các doanh nghiệp, tổ chức và cá nhân phát huy tối đa năng lực sáng tạo. Hệ sinh thái đổi mới sáng tạo cần được hình thành và phát triển đồng bộ, từ chính sách, nguồn lực đến cơ chế vận hành.Bên cạnh đó, việc đầu tư cho khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số và giáo dục, đào tạo được xem là đầu tư cho tương lai. Nghị quyết Đại hội XIV đã đặt ra yêu cầu nâng cao chất lượng nguồn nhân lực, đặc biệt là nguồn nhân lực chất lượng cao, đáp ứng yêu cầu của nền kinh tế số và hội nhập quốc tế sâu rộng; như “hoàn thiện đồng bộ cơ chế, chính sách đào tạo, sử dụng, đãi ngộ, tôn vinh, môi trường hoạt động sáng tạo cho đội ngũ chuyên gia, nhất là những chuyên gia giỏi, có nhiều cống hiến cho đất nước”[5].

Quan điểm phát triển nhanh đi đôi với phát triển bền vững

“Phát triển bền vững trước hết phải dựa vào con người và văn hóa. Cần xây dựng và thực hiện đồng bộ hệ giá trị quốc gia, hệ giá trị văn hóa, hệ giá trị gia đình và chuẩn mực con người Việt Nam đáp ứng yêu cầu phát triển trong giai đoạn mới”[6].Một trong những nội dung xuyên suốt của Nghị quyết là quan điểm phát triển nhanh nhưng phải bền vững và“phát triển kinh tế, xã hội và bảo vệ môi trường là trung tâm”[7]. Đây là sự kết hợp hài hòa giữa mục tiêu tăng trưởng kinh tế với bảo đảm tiến bộ, công bằng xã hội và bảo vệ môi trường.Thực tiễn cho thấy, nếu chỉ chú trọng tăng trưởng mà bỏ qua các yếu tố xã hội và môi trường, thì sự phát triển đó sẽ không bền vững, thậm chí gây ra những hệ lụy nghiêm trọng. Ngược lại, nếu quá thận trọng mà không tận dụng cơ hội phát triển, thì đất nước có thể rơi vào tình trạng trì trệ, tụt hậu.Nghị quyết Đại hội XIV đã thể hiện rõ sự cân bằng này thông qua việc đề cao chất lượng tăng trưởng, hiệu quả sử dụng nguồn lực và khả năng chống chịu của nền kinh tế. Phát triển kinh tế xanh, kinh tế tuần hoàn, thích ứng với biến đổi khí hậu không còn là lựa chọn mà đã trở thành yêu cầu bắt buộc.Đồng thời, Nghị quyết cũng nhấn mạnh vai trò của các chính sách an sinh xã hội, bảo đảm mọi người dân đều được hưởng thành quả của phát triển. Đây chính là biểu hiện sinh động của định hướng xã hội chủ nghĩa trong quá trình phát triển kinh tế thị trường. Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm nhấn mạnh: “chuyển đổi mô hình phát triển và xác lập mô hình tăng trưởng mới trước hết là chuyển đổi mạnh mẽ về tư duy: từ phát triển theo chiều rộng sang chiều sâu; từ dựa vào tài nguyên và lao động giản đơn sang dựa vào tri thức, công nghệ và năng suất; từ quản lý sang kiến tạo phát triển; từ Nhà nước “làm thay” sang “tạo điều kiện để xã hội và doanh nghiệp sáng tạo””[8].

Hoàn thiện thể chế kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa

Đại hội XIV khẳng định: “Đến nay đã thống nhất nhận thức: Kinh tế thị trường là tất yếu, khách quan; là sản phẩm chung của văn minh nhân loại; là phương thức để xây dựng chủ nghĩa xã hội; kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa là mô hình kinh tế tổng quát của nước ta trong thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội…”[9].Một bước tiến quan trọng về tư duy chiến lược trong Nghị quyết Đại hội XIV là tiếp tục hoàn thiện thể chế kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa. Đây là mô hình đặc thù của Việt Nam, vừa tuân theo các quy luật của thị trường, vừa bảo đảm định hướng xã hội chủ nghĩa.Nghị quyết khẳng định cần tiếp tục đổi mới mạnh mẽ cơ chế, chính sách, tạo môi trường kinh doanh minh bạch, thuận lợi, bảo đảm quyền tự do kinh doanh và cạnh tranh lành mạnh. Đồng thời, phải phát huy vai trò của các thành phần kinh tế, trong đó kinh tế tư nhân được xác định là một động lực quan trọng của nền kinh tế.Việc hoàn thiện thể chế không chỉ dừng lại ở việc sửa đổi, bổ sung các quy định pháp luật, mà còn bao gồm việc nâng cao hiệu lực, hiệu quả thực thi. Một thể chế tốt nhưng không được thực hiện nghiêm túc thì cũng không thể phát huy hiệu quả.Bên cạnh đó, vai trò của Nhà nước trong nền kinh tế cũng được xác định rõ hơn. Nhà nước không can thiệp hành chính vào hoạt động của doanh nghiệp, mà tập trung vào việc xây dựng thể chế, điều tiết vĩ mô và bảo đảm ổn định kinh tế - xã hội.

Đặt con người vào vị trí trung tâm của chiến lược phát triển

Nghị quyết Đại hội XIV của Đảng xác định: “Phát triển văn hóa, con người là nền tảng”[10], “phát huy sức mạnh văn hóa, con người thành nguồn lực nội sinh, động lực phát triển”[11] và “Nhân dân là trung tâm, là chủ thể, là mục tiêu là động lực và là nguồn lực của phát triển”[12].Điểm nổi bật mang tính nhân văn sâu sắc của Nghị quyết Đại hội XIV là việc đặt con người và “Nhân dân” vào vị trí trung tâm của chiến lược phát triển. Đây không chỉ là mục tiêu mà còn là động lực của sự phát triển.Nghị quyết nhấn mạnh việc xây dựng con người Việt Nam phát triển toàn diện, có tri thức, đạo đức, sức khỏe và tinh thần trách nhiệm với xã hội. Đồng thời, cần tạo điều kiện để mọi người dân được phát huy năng lực, tham gia vào quá trình phát triển và thụ hưởng thành quả.Giáo dục và đào tạo được xác định là quốc sách hàng đầu, là chìa khóa để nâng cao chất lượng nguồn nhân lực. Bên cạnh đó, các chính sách về y tế, văn hóa, xã hội, thể dục, thể thao cũng được chú trọng nhằm nâng cao chất lượng cuộc sống của nhân dân.Việc đặt con ngườivào vị trí trung tâm không chỉ thể hiện ở các chính sách xã hội, mà còn trong cách tiếp cận phát triển. Mọi quyết sách đều phải hướng tới mục tiêu nâng cao đời sống vật chất và tinh thần của nhân dân.

Tầm nhìn chiến lược về hội nhập quốc tế và nâng cao vị thế đất nước

Nghị quyết Đại hội XIV của Đảng xác định: “Trong hội nhập quốc tế, Đảng ta luôn chú trọng mối quan hệ giữa giữ vững độc lập, tự chủ và hội nhập quốc tế toàn diện, sâu rộng…”[13]. Trong bối cảnh toàn cầu hóa, hội nhập quốc tế là xu thế tất yếu. Nghị quyết Đại hội XIV đã thể hiện rõ tầm nhìn chiến lược về việc chủ động, tích cực hội nhập quốc tế toàn diện, sâu rộng.Việt Nam không chỉ tham gia mà còn phải đóng góp tích cực vào các cơ chế hợp tác quốc tế, nâng cao vai trò và vị thế trên trường quốc tế. Điều này đòi hỏi phải có năng lực cạnh tranh đủ mạnh, cũng như khả năng thích ứng với các chuẩn mực quốc tế.Hội nhập không chỉ là mở cửa thị trường, mà còn là tiếp thu tri thức, công nghệ, kinh nghiệm quản lý từ các quốc gia phát triển. Đồng thời, phải giữ vững bản sắc văn hóa, độc lập, tự chủ trong quá trình hội nhập.

Tăng cường xây dựng, chỉnh đốn Đảng và hệ thống chính trị

Một yếu tố then chốt bảo đảm cho việc thực hiện thành công các mục tiêu chiến lược là tiếp tục đẩy mạnh xây dựng, chỉnh đốn Đảng trong sạch, vững mạnh toàn diện; nâng cao năng lực lãnh đạo, cầm quyền,sức chiến đấu của Đảng và hệ thống chính trị vững mạnh. Nghị quyết Đại hội XIV tiếp tục nhấn mạnh yêu cầu này, coi đây là nhiệm vụ then chốt, “tập trung xây dựng, chỉnh đốn Đảng và hệ thống chính trị thực sự trong sạch, vững mạnh toàn diện…”[14].Việc nâng cao năng lực lãnh đạo, sức chiến đấu của tổ chức Đảng; tăng cường kỷ luật, kỷ cương; phòng, chống tham nhũng, tiêu cực là những nội dung được đặc biệt quan tâm. Đây không chỉ là yêu cầu nội tại mà còn là đòi hỏi từ thực tiễn.Một hệ thống chính trị trong sạch, vững mạnh sẽ tạo niềm tin cho nhân dân, đồng thời bảo đảm cho các chủ trương, chính sách được triển khai hiệu quả.

Khát vọng phát triển và niềm tin vào tương lai

Bao trùm toàn bộ Nghị quyết Đại hội XIV là khát vọng phát triển đất nước phồn vinh, văn minh, hạnh phúc. Đây không chỉ là mục tiêu mà còn là nguồn động lực to lớn để toàn Đảng, toàn dân, toàn quân nỗ lực phấn đấu.Khát vọng đó được xây dựng trên nền tảng của những thành tựu đã đạt được, cũng như niềm tin vào tiềm năng và nội lực của đất nước. Với dân số trẻ, nguồn nhân lực dồi dào, vị trí địa chính trị thuận lợi và sự ổn định chính trị - xã hội, Việt Nam có nhiều điều kiện để phát triển nhanh và bền vững.Nghị quyết Đại hội XIV đã khơi dậy mạnh mẽ tinh thần đổi mới, sáng tạo, ý chí tự lực, tự cường của toàn dân tộc. Đây chính là yếu tố quyết định để biến các mục tiêu, định hướng thành hiện thực.

Như vậy, Nghị quyết Đại hội XIV của Đảng không chỉ là văn kiện chính trị quan trọng mà còn là “ngọn đuốc soi đường”, định hướng chiến lược cho sự phát triển của đất nước bước vào giai đoạn phát triển mới. Với tư duy đổi mới, tầm nhìn dài hạn và cách tiếp cận toàn diện, Nghị quyết đã vạch ra con đường phát triển phù hợp với xu thế của thời đại và điều kiện thực tiễn của Việt Nam.Trong hành trình đó, mỗi cán bộ, đảng viên và người dân đều có vai trò quan trọng. Việc quán triệt, triển khai và thực hiện hiệu quả Nghị quyết không chỉ là trách nhiệm mà còn là cơ hội để góp phần xây dựng đất nước ngày càng phát triển, vững mạnh.Nghị quyết Đại hội XIV thực sự là “ngọn đuốc soi đường”, dẫn dắt dân tộc Việt Nam vững bước trên con đường phát triển mới, hướng tới một tương lai phồn vinh, văn minh, hạnh phúc./.

 Văn kiện Đại hội đã chỉ rõ, cần kiên quyết khắc phục triệt để tình trạng “nói nhiều, làm ít”, “nói hay, làm dở”, “nói không đi đôi với làm”, chấm dứt lối làm việc quan liêu, hình thức.

Cụ thể hóa Văn kiện thành chương trình, kế hoạch với mục tiêu rõ ràng, chỉ tiêu đo lường được, thời hạn và phân công trách nhiệm cụ thể; mọi việc phải có người chịu trách nhiệm đến cùng; không để tình trạng “cha chung không ai khóc”, “chuyền trách nhiệm cho nhau”.

Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm

Thượng tá Đặng Văn Thương - Chính ủy Sư đoàn 308, Quân đoàn 12 

Đại tá Phan Văn Cấp - Phó Chính ủy Sư đoàn 308, Quân đoàn 12

[1] Đảng Cộng sản Việt Nam, Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIV, Nxb Chính trị Quốc gia Sự thật, H. 2026, tập I, tr. 25.

[2] Đảng Cộng sản Việt Nam, Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIV,Sđd, tập I, tr. 25.

[3] Đảng Cộng sản Việt Nam, Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIV,Sđd, tập I, tr. 28.

[4] Đảng Cộng sản Việt Nam, Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIV,Sđd, tập I, tr. 106.

[5] Đảng Cộng sản Việt Nam, Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIV,Sđd, tập I, tr. 105.

[6] Đảng Cộng sản Việt Nam, Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIV,Sđd, tập I, tr. 105.

[7] Đảng Cộng sản Việt Nam, Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIV,Sđd, tập I, tr. 26.

[8]Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm: Đổi mới mô hình phát triển phải đứng trên mảnh đất thực tiễn Việt Nam, VnExpress,07/01/2026, https://vnexpress.net/tong-bi-thu-doi-moi-mo-hinh-phat-trien-phai-dung-tren-manh-dat-thuc-tien-viet-nam-5002903.html.

[9] Đảng Cộng sản Việt Nam, Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIV,Sđd, tập I, tr. 148-149.

[10] Đảng Cộng sản Việt Nam, Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIV,Sđd, tập I, tr. 26.

[11] Đảng Cộng sản Việt Nam, Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIV,Sđd, tập I, tr. 26.

[12] Đảng Cộng sản Việt Nam, Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIV,Sđd, tập I, tr. 38-39.

[13] Đảng Cộng sản Việt Nam, Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIV,Sđd, tập II, tr. 86.

[14] Đảng Cộng sản Việt Nam, Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIV,Sđd, tập II, tr. 86.