VỤ ÁN “TRƯƠNG VUI VÀ CÁC ĐỒNG PHẠM” - Bài 5: Những câu hỏi còn ở lại sau quyết định rút kháng nghị

Một bản kháng nghị từng chỉ rõ ba nhóm vi phạm tố tụng

Ngày 1-12-2023, Viện trưởng Viện KSND tối cao ban hành Quyết định kháng nghị giám đốc thẩm số 10/QĐ-VKSTC-V7 đối với Bản án hình sự phúc thẩm số 929/2022/HS-PT của TAND Cấp cao tại TP. Hồ Chí Minh. Quyết định kháng nghị cho rằng quá trình xét xử vụ án có ba nhóm vi phạm nghiêm trọng, đồng thời viện dẫn cụ thể các quy định của Bộ luật Tố tụng hình sự (TTHS) và Bộ luật Dân sự (BLDS).

Thứ nhất, về nguyên tắc tranh tụng: Theo Quyết định số 10, trong suốt phiên tòa phúc thẩm, đại diện Viện kiểm sát không tham gia xét hỏi, không phát biểu quan điểm và không tranh tụng. Trong khi đó, bị cáo Trương Vui thay đổi lời khai, nội dung kháng cáo xuất hiện những tình tiết có thể làm thay đổi bản chất vụ án nhưng không được Hội đồng xét xử (HĐXX) và Kiểm sát viên (KSV) làm rõ tại phiên tòa. Từ đó, Viện KSND tối cao cho rằng quá trình xét xử đã vi phạm các nguyên tắc xác định sự thật vụ án, nguyên tắc tranh tụng, quyền của bị cáo, quy định về thu thập chứng cứ và trách nhiệm của Chủ tọa phiên tòa, KSV theo Bộ luật TTHS.

Thứ hai, về quyền bào chữa: Quyết định kháng nghị xác định, mặc dù bốn bị cáo đã có 05 luật sư tham gia bào chữa nhưng Chủ tọa phiên tòa vẫn chỉ định thêm 04 luật sư. Các bị cáo phản đối việc chỉ định này nhưng không được chấp nhận, trong khi đại diện VKS cũng không có ý kiến. Theo Viện KSND tối cao, đây là vi phạm các quy định của Bộ luật TTHS về bảo đảm quyền bào chữa cũng như việc chỉ định, thay đổi và từ chối người bào chữa.

Thứ ba, về việc xác định quyền sở hữu đối với nhà, đất số 4-6 Hồ Tùng Mậu: Bản án phúc thẩm tuyên Tradeco và Upexim mỗi bên được sở hữu 50% giá trị tài sản. Tuy nhiên, Quyết định số 10 nêu rõ Hợp đồng hợp tác kinh doanh số 002 không có điều khoản nào xác lập quyền sở hữu chung đối với tài sản này. Trên cơ sở đó, Viện KSND Tối cao đặt vấn đề: Tòa án hai cấp đã căn cứ vào quy định pháp luật nào để xác định đây là tài sản sở hữu chung và chia cho mỗi bên 50%? Nội dung này được xác định có dấu hiệu vi phạm quy định của BLDS về xác lập quyền sở hữu chung.

Ngoài ba nhóm vi phạm đã được ghi nhận trong Quyết định kháng nghị, hồ sơ vụ án còn lưu các đơn của bị cáo Trương Vui phản ánh thêm một số vấn đề. Theo nội dung các đơn này, trước và trong phiên tòa phúc thẩm, bị cáo cho rằng sức khỏe không bảo đảm, đã cùng luật sư đề nghị hoãn phiên tòa để điều trị nhưng không được chấp nhận. Bị cáo cũng cho rằng hồ sơ vụ án có dấu hiệu bị làm sai lệch và một số luật sư tham gia bào chữa ở giai đoạn trước đã hướng dẫn mình khai theo hướng có lợi cho phía Tradeco. Đây là những nội dung do bị cáo trình bày, chưa được cơ quan có thẩm quyền kết luận.

Việc tách bạch giữa các vi phạm đã được Viện KSND tối cao ghi nhận trong Quyết định kháng nghị với những nội dung do bị cáo phản ánh, cho thấy từng có thời điểm cơ quan thực hành quyền công tố ở cấp cao nhất đã xác định vụ án tồn tại nhiều vấn đề tố tụng cần xem xét theo thủ tục giám đốc thẩm. Đây cũng là một trong những căn cứ để các bên liên quan tiếp tục kiến nghị xem xét lại toàn diện vụ án.

Hai quyết định, hai cách đánh giá trên cùng một hồ sơ

Ngày 29-4-2025, Viện KSND tối cao ban hành Quyết định số 02/QĐ-VKSTC-V7 rút toàn bộ Quyết định kháng nghị giám đốc thẩm số 10 và đề nghị Hội đồng giám đốc thẩm đình chỉ việc xét xử theo thủ tục giám đốc thẩm.

Theo các tài liệu mà Upexim và nhóm cổ đông viện dẫn, Quyết định số 02 không dẫn chiếu thêm tài liệu, chứng cứ mới so với hồ sơ đã được xem xét khi ban hành Quyết định kháng nghị số 10. Tuy nhiên, cách đánh giá nhiều vấn đề trong vụ án giữa hai quyết định có sự khác biệt đáng kể.

Đối với Hợp đồng hợp tác kinh doanh số 002, Quyết định số 10 cho rằng đây là hợp đồng giả tạo, không có giá trị pháp lý. Trong khi đó, Quyết định số 02 lại nhận định hợp đồng đáp ứng các điều kiện về chủ thể, đối tượng giao kết, tính pháp lý và nghĩa vụ tài chính.

Đối với phần trách nhiệm dân sự, Quyết định số 10 cho rằng việc buộc Upexim hoàn trả 72,2 tỷ đồng và liên đới bồi thường 50% khoản thiệt hại hơn 144,5 tỷ đồng cho Bihimex là chưa có căn cứ đầy đủ. Ngược lại, Quyết định số 02 nhận định các phán quyết của bản án là có cơ sở và không chấp nhận các nội dung đã được nêu trong Quyết định kháng nghị.

Về tố tụng, Quyết định số 02 cho rằng những vi phạm liên quan đến hoạt động xét hỏi và việc chỉ định luật sư đã được Hội đồng xét xử cấp phúc thẩm khắc phục ngay tại phiên tòa nên không cần thiết xem xét lại. Tuy nhiên, văn bản này không nêu cụ thể việc khắc phục được thực hiện ở thời điểm nào, thể hiện trong biên bản hoặc tài liệu nào của hồ sơ vụ án.

Khi các văn bản của cùng một cơ quan có cách đánh giá khác nhau

Ngày 30-7-2025, trả lời đơn khiếu nại của Upexim về việc rút kháng nghị, Viện KSND tối cao tiếp tục ban hành Công văn số 3556/VKSTC-V7.

Đặt Công văn số 3556 cạnh Quyết định kháng nghị số 10 cho thấy một số nội dung được đánh giá theo cách khác nhau.

Chẳng hạn, về hoạt động tranh tụng tại phiên tòa phúc thẩm, Quyết định số 10 xác định KSV không tham gia xét hỏi, không phát biểu quan điểm và không tranh tụng. Trong khi đó, Công văn số 3556 nêu rằng trong phần tranh luận, đại diện VKS đã đối đáp với các bên tham gia tố tụng và giữ nguyên quan điểm đã phát biểu.

Đối với việc chỉ định luật sư, Công văn số 3556 cho rằng việc chỉ định người bào chữa là phù hợp quy định tại khoản 1 Điều 76 Bộ luật TTHS do bị cáo bị truy tố ở khung hình phạt cao nhất là tù chung thân. Tuy nhiên, theo nội dung Quyết định số 10, vấn đề được đặt ra không phải là có được chỉ định luật sư hay không, mà là việc chỉ định thêm luật sư khi các bị cáo đã có người bào chữa và không đồng ý với việc chỉ định này.

Theo quan điểm của Upexim, sự khác biệt trong cách đánh giá giữa các văn bản khiến doanh nghiệp tiếp tục kiến nghị cơ quan có thẩm quyền xem xét lại vụ án.

Theo quy định tại Điều 381 Bộ luật TTHS, việc rút kháng nghị là một quyết định tố tụng. Tuy nhiên, Upexim cho rằng các căn cứ đã được viện dẫn trong Quyết định số 10, như kết luận giám định chữ ký, các chứng từ thu, chi, báo cáo kiểm toán, kết luận điều tra và cáo trạng, chưa được Quyết định số 02 hoặc Công văn số 3556 phân tích, đối chiếu cụ thể để lý giải vì sao không còn là căn cứ của kháng nghị.

 Upexim cho rằng: hệ quả của việc rút kháng nghị là toàn bộ phần trách nhiệm dân sự của bản án tiếp tục được giữ nguyên, trong đó doanh nghiệp vẫn phải hoàn trả 72,2 tỷ đồng và liên đới bồi thường 50% khoản thiệt hại hơn 144,5 tỷ đồng, mặc dù doanh nghiệp cho rằng các nội dung này vẫn còn nhiều vấn đề cần được xem xét, đối chiếu với các tài liệu trong hồ sơ vụ án.

Cánh cửa pháp lý vẫn còn mở...

Trong quá trình kiến nghị, Upexim không chỉ đề nghị Viện trưởng Viện KSND tối cao xem xét kháng nghị giám đốc thẩm mà còn gửi đơn đến Chánh án TAND tối cao. Đến nay, Chánh án TAND tối cao đã ban hành quyết định đình chỉ việc xét xử giám đốc thẩm trên cơ sở Viện KSND tối cao rút toàn bộ kháng nghị. Tuy nhiên, theo Upexim, doanh nghiệp vẫn chưa nhận được ý kiến giải quyết đối với đơn đề nghị kháng nghị giám đốc thẩm đã gửi đến Chánh án theo thẩm quyền độc lập.

 Từ đó, Upexim kiến nghị các cơ quan có thẩm quyền sớm xem xét lại vụ án theo đúng trình tự pháp luật; đồng thời làm rõ những nội dung còn có cách đánh giá khác nhau giữa các văn bản tố tụng và đối chiếu đầy đủ với các tài liệu, chứng cứ có trong hồ sơ. Bởi suy cho cùng, điều mà những người kiên trì gõ cửa công lý mong đợi không phải là một kết quả được định sẵn, mà là mọi chứng cứ đều được lắng nghe, mọi tình tiết đều được xem xét khách quan và đúng sự thật; khi đã được làm sáng tỏ, sẽ tự có tiếng nói của mình.