Vị tướng trận mạc - Cả đời tri ân các anh hùng liệt sĩ và đi tìm đồng đội hy sinh trên các chiến trường

Nhắc đến Thượng tướng Nguyễn Huy Hiệu là nhắc đến một vị tướng trưởng thành từ trận mạc. Và những năm tháng không thể nào quên với những bước chân không ngừng nghỉ của vị tướng anh hùng lực lượng vũ trang nhân dân thời bình.

Ông đã từng tham gia chiến đấu trong 4 chiến dịch lớn của Quân đội nhân dân Việt Nam. Đó là: Cuộc tổng tiến công và nổi dậy Tết Mậu Thân 1968; là Chiến dịch Đường 9 - Nam Lào 1971; Chiến dịch giải phóng tỉnh Quảng Trị 1972 và Chiến dịch Hồ Chí Minh lịch sử mùa xuân 1975. Đời binh nghiệp, ông đã trải qua 67 trận đánh ác liệt nhất, bị thương ở chiến trường. Khi được phong tặng danh hiệu Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân, Nguyễn Huy Hiệu mới tròn 26 tuổi. Khi vừa tròn 40 tuổi, ông được phong quân hàm Thiếu tướng, trở thành một trong những vị tướng trẻ nhất toàn quân ở thời điểm đó... Thế nhưng, trong suốt cuộc đời binh nghiệp, ông hiếm khi nhắc đến chiến công của mình. Ông chỉ nhắc về đồng đội, nhiều người đã nằm lại trên chiến trường Quảng Trị và các chiến trường ở miền Nam.

Có một điều đặc biệt ở Thượng tướng Nguyễn Huy Hiệu là: Mỗi năm, ông đều trở về chiến trường xưa và đi tìm đồng đội qua bia mộ. “Đó là lời hẹn với đồng chí, đồng đội”, ông nói ngắn gọn.

Những chuyến trở lại ấy không chỉ để thắp hương tri ân mà còn để ông đi tìm đồng đội đã hy sinh và làm những việc ý nghĩa khác. Bao năm qua, ông luôn nỗ lực vận động, kết nối, góp công góp sức xây dựng Đền thờ Liệt sĩ ở nhiều nơi, trong đó ở Cao điểm 31, Cụm Văn hóa tâm linh chùa Gio An, Đền cây đa giếng Đìa, Khu tưởng niệm Trung đoàn 27, Tượng đài Hoài niệm Quảng Trị, tượng đài má Sáu Ngẫu (ở tỉnh Bình Dương trước đây)... với tâm niệm tri ân các Anh hùng liệt sĩ đã ngã xuống vì nền độc lập, tự do của Tổ quốc. Tặng quà tri ân thân nhân gia đình liệt sĩ, Mẹ Việt Nam anh hùng và các thương bệnh binh, những người có công với cách mạng. Đó không chỉ là những công trình tưởng nhớ, mà còn là nơi để thế hệ trẻ đến, hiểu hơn về quá khứ và về chiến tranh giải phóng dân tộc, bảo vệ Tổ quốc.

Ông nói: “Không ít đêm, tôi không ngủ được! Nghĩ về những người đã nằm lại dưới lớp đất này, tôi tự nhủ phải sống sao cho xứng đáng với đồng đội năm xưa!” - vị tướng trầm giọng lại.

Mỗi dịp tháng Bảy, gió Lào rát bỏng thổi qua những cánh rừng bạch đàn, bờ sông Thạch Hãn xanh biếc. Trước những hàng bia mộ ở Nghĩa trang Liệt sĩ Trường Sơn, ông đứng lặng thật lâu như nhớ về một thời bom đạn. May mắn hơn những đồng đội đã nằm lại chiến trường xưa, Thượng tướng Nguyễn Huy Hiệu sống giữa thời bình vẫn canh cánh nỗi lòng với những người đồng chí của mình.

Cứ khi nào có điều kiện, ông lại lên đường làm việc nghĩa, từ việc cùng nhân dân tôn tạo lại những di tích lịch sử, thăm hỏi, tặng quà gia đình chính sách, trẻ em bị ảnh hưởng chất độc da cam, đến việc giúp đỡ thân nhân đồng đội đi tìm mộ liệt sĩ mà trước đây ông đã tự tay ghi chép tỉ mỉ tên tuổi từng người, quê quán, nơi chôn cất...

Chỉ tính riêng số đồng đội hy sinh mà Thượng tướng Nguyễn Huy Hiệu trực tiếp chứng kiến, có người được chính tay ông băng bó thi thể, rồi cõng đi mai táng, đã lên tới hàng trăm người. Người ta ví ông như một “cuốn lịch sử sống” về các trận đánh oanh liệt của Quân Giải phóng. Nhờ những ghi chép và trí nhớ đặc biệt của ông mà sau này rất nhiều gia đình đã tìm được hài cốt của người thân đưa về an táng tại quê nhà...Có thể nói rằng, dù đã nghỉ hưu nhưng những bước chân không mỏi mệt của Thượng tướng Nguyễn Huy Hiệu vẫn in dấu trên khắp các vùng quê, nơi có những đồng đội của ông an nghỉ...

Một buổi sáng mùa hè Hà Nội, tôi làm việc với Thượng tướng Nguyễn Huy Hiệu tại Văn phòng Viện sĩ của ông ở 162 phố Trấn Vũ, bên hồ Trúc Bạch. Trong căn phòng ngăn nắp, không rộng nhưng chứa đầy hơi ấm của sách và những kỷ vật thấm đẫm thời gian. Vị tướng vẫn miệt mài bên những trang bản thảo, những dòng ghi chép tay, tất cả đều in dấu sự cần mẫn. Ông cười hiền vui vẻ khi thấy tôi chăm chú nhìn những kệ sách. Ông nói: “Tôi chẳng có tài sản gì nhiều. Chỉ có những cuốn sách này. Tôi viết để trả nghĩa đồng đội và để thế hệ sau hiểu rằng máu xương cha anh không vô nghĩa. Tôi chọn sách - bởi sách là người thầy, là nhịp cầu nối quá khứ với tương lai”. Suốt 20 năm qua, ông đã viết, biên soạn, chủ biên hơn 10 công trình lớn về đối ngoại quốc phòng Việt Nam, nghệ thuật quân sự, phòng, chống thiên tai, cứu hộ cứu nạn, bảo vệ môi trường...

Trong đó, “Một thời Quảng Trị” là tác phẩm đặc biệt, do ông chấp bút cùng Đại tá, nhà văn Lê Hải Triều. Cuốn sách ghi lại ký ức về mùa hè đỏ lửa 1972, nơi ông cùng đồng đội chiến đấu kiên cường để bảo vệ nền độc lập của Tổ quốc. Tác phẩm đã được dịch sang tiếng Anh, trở thành món quà gửi tặng Tổng thống Mỹ Barack Obama khi ông sang thăm Việt Nam, và hiện lưu giữ tại thư viện Washington. Rồi Thượng tướng quay sang bên tôi và nói: Hôm nay chú ở đây, và mở cuốn ghi âm này, anh đã kể những năm anh chiến đấu ở chiến trường xưa và đồng đội, cuốn ghi âm đã ghi các trận đánh hay của bộ đội ta. Chú nhớ nghe kỹ nhé. Trong số 67 trận đánh ác liệt của 4 chiến dịch lớn trong cuộc kháng chiến chống Mỹ, cứu nước thì chú tập trung vào 5 trận đánh tiêu biểu, nhất là các trận ta vây ép địch ở Quảng Trị và phục kích, tập kích các căn cứ của Mỹ - ngụy. Chú nhớ ghi lại đầy đủ và rút ra những bài học kinh nghiệm để Bộ Quốc phòng xuất bản thành sách cho các học viện nhà trường Quân đội làm giáo trình giảng dạy; sau này vận dụng trong chiến tranh bảo vệ Tổ quốc tương lai (nếu xảy ra).

“Viết để nhớ, nhưng quan trọng hơn là để thế hệ sau hiểu rằng, hòa bình hôm nay đổi bằng máu xương” - Thượng tướng nói, với cặp mắt ông trìu mến và sâu thẳm.

Những cuốn sách ông viết, từng con chữ như một “trận đánh” của thời bình - đòi hỏi nghiên cứu, lao động trí tuệ không kém gì khi cầm quân. “Viết là cách tôi tiếp tục chiến đấu. Mỗi cuốn sách giống như một viên gạch, góp phần xây dựng nền tri thức cho đất nước”. Ông bảo: “Tôi đã tặng hơn 50.000 cuốn cho các trường học, thư viện, bảo tàng, đồng đội và bạn bè quốc tế. Tặng sách đối với tôi là trao đi một niềm tin: Niềm tin vào tri thức”. Nhiều chuyến đi, ông mang theo vài thùng sách, tự tay ký tặng. Ông bảo: “Sách đến tay người đọc, như cây có đất để bén rễ”. Những chuyến xe chở sách của ông đã đến nhiều miền quê, nhiều đồn Biên phòng, đến tận Trường Sa, đến tay những người lính trẻ, những em học sinh nghèo...

Thượng tướng Nguyễn Huy Hiệu là tác giả cuốn sách “Một số vấn đề Nghệ thuật Quân sự trong chiến tranh bảo vệ Tổ quốc” - một công trình nghiên cứu công phu, giàu tính thực tiễn và chiều sâu lý luận, được xem như tài liệu quan trọng trong huấn luyện, nghiên cứu của nhiều đơn vị, học viện nhà trường Quân đội. Cuốn sách không chỉ đúc kết kinh nghiệm từ thực tiễn chiến đấu mà còn góp phần truyền tải tư duy quân sự khoa học, hiện đại, gắn với yêu cầu xây dựng và bảo vệ Tổ quốc trong tình hình mới. Nói đến Thượng tướng Nguyễn Huy Hiệu, Đại tá, Phó Giáo sư, Tiến sĩ KHQS Trần Nam Chuân, nguyên cán bộ Viện Chiến lược và Lịch sử Quốc phòng Việt Nam khẳng định: Ông - vị tướng trận mạc, người có công lớn với cách mạng Việt Nam, là vị tướng có tâm, có tầm, có lòng tri ân, thương yêu đồng chí, đồng bào và đồng đội. Ông là “vị tướng cả đời làm việc nghĩa để tri ân đồng đội”.

Tri ân đồng chí, đồng đội đối với Thượng tướng Nguyễn Huy Hiệu không chỉ là trồng cây hay xây đền. Ông còn cung cấp cho các thân nhân gia đình liệt sĩ những vị trí đồng đội đã hy sinh trên các chiến trường và cùng họ đi tìm mộ, hài cốt các liệt sĩ . Hằng năm, Thượng tướng Viện sĩ, Tiến sĩ Nguyễn Huy Hiệu vẫn tổ chức đoàn đến thăm viếng các anh hùng liệt sĩ tại các nghĩa trang trên cả nước. Với ông, đây là trách nhiệm và truyền thống đạo lý của dân tộc.