Trở về sau 13 ngày trong vòng vây quân Khmer Đỏ

Năm 1978, tôi là Trợ lý Tuyên huấn Trung đoàn 24, Sư đoàn 10, Quân đoàn 3, còn Trần Văn Quý là Trung đội trưởng thuộc Đại đội 9, Tiểu đoàn 6 của Trung đoàn 24. Quê ở thôn Quyết Tiến, xã Xuân Viên, huyện Yên Lập, tỉnh Phú Thọ. Đến nay, khi tôi đề nghị được nghe kỹ lại câu chuyện anh trở về sau trận chiến đấu ngày 4-4-1978, tại bản Pờ Lon, tỉnh Kông Pông Chàm (Campuchia), thì được Trần Văn Quý kể thật chi tiết:

Sau 6 ngày Đại đội 9 cùng Tiểu đoàn 6 chốt giữ ở bản Pờ Lon, đơn vị bị địch bao vây tứ phía. Nhìn xung quanh chỗ nào cũng thấy lố nhố địch. Mấy lần Tiểu đoàn trưởng Nguyễn Hữu Sờ trực tiếp tổ chức giải vây cho Đại đội tôi nhưng đều không thành. Tiểu đoàn trưởng cùng nhiều đồng đội đã hy sinh khi giải vây. Quân số đại đội tôi từ 86 người, sau có 6 ngày chỉ còn 16 người. Tôi bị thương ở mắt, phải trở về hầm y tá băng bó vết thương, nhưng lại bị tiếp một mảnh đạn ĐKZ xuyên qua hàm.

Từ sáng sớm ngày 4-4, quân địch đã nổ súng tấn công vào chốt chúng tôi. Chúng bắn xối xả tứ phía. Biết khó có thể cầm cự được nữa vì quân số còn ít, súng đạn còn lại không đáng là bao, anh Quyền - Đại đội trưởng trao đổi với tôi: “Tiểu đoàn cho lệnh rút từ hôm qua rồi, vì tình hình này ta có ở lại cũng khó có thể giữ được. Giờ toàn bộ lực lượng còn lại sẽ phá vây”. Tôi liền đề nghị: “Nếu vậy để em chạy ra trước nổ súng hút địch. Còn anh chỉ huy anh em còn lại rút theo hướng khác!”. Hai anh em thống nhất với nhau xong, tôi lao lên khỏi hầm, vừa bắn, vừa chạy.

Ngay lập tức, địch tập trung các loại hỏa lực bắn về phía tôi như vãi đạn. May mà tôi không dính một viên nào. Chạy chừng vài trăm mét thì mệt quá, không thể chạy được nữa, tôi chui vội vào một bụi cây to đã bị đạn bắn đổ rạp, vơ vội ít lá và phủ lên người để che mắt địch. Nằm trong bụi cây tôi nghe rõ tiếng chân bọn chúng đi lùng sục ở phía ngoài.

Ba ngày liền, tôi nằm im trong bụi cây vì biết mình đã nằm trong vòng vây quân địch và chúng liên tục đi lùng sục. Trong đầu hiện bao nhiêu câu hỏi: Làm thế nào để thoát được? Làm thế nào để sống trong những ngày tới? Khi mà không có vũ khí, không còn lương thực và nước uống; mà vết thương thì vẫn rỉ máu, đau nhói. Cái đói, cái khát hành hạ tôi thật dữ dội. Môi tôi cũng bắt đầu khô, họng rát như phải bỏng, bắt đầu phải dùng nước tiểu của mình để uống. Nhiều lúc đói khát quá khiến tôi lả đi không biết gì.

Đêm thứ 3, tôi quyết định bò ra ngoài để kiếm xem có cái gì ăn và uống được không. Thật may, cách chỗ tôi nằm hơn chục mét có cây loọng bị trúng đạn pháo cháy dở, một số quả rụng xuống đất, quả to gần bằng nắm tay, ăn có vị chua chua, ngọt ngọt. Gần đó còn có mấy cây mua vẫn sót lại vài cành với ít lá. Tôi vơ vội những quả loọng rụng và ngắt nốt số lá mua còn sót lại, mang vào bụi cây để dự trữ. Nhưng không thể nhai được lá và quả ấy, do xương hàm bị dính đạn, tôi đành lấy tay chà nát quả loọng và lá mua rồi đưa từng ít một vào mồm... Tâm trí lúc nào cũng nghĩ cách tìm đường về Việt Nam, tôi ao ước gặp được ai đó hay một đơn vị của ta mà ngày càng vô vọng.

Ngày thứ tư, do không có thuốc, vết thương trên má tôi bị nhiễm trùng. Sang ngày thứ năm vết thương sưng tấy, đau vô cùng và tôi bị sốt liên tục. Còn ít thuốc lào trong túi, tôi nhai mấy lá mua rồi trộn lẫn thuốc lào, đắp lên vết thương cũng đỡ dần.

Những ngày tiếp theo, ngày nào cũng vậy, ban ngày tôi nằm im, ban đêm tôi lại bò ra ngoài để kiếm đồ ăn và tìm đường về Việt Nam. Có đêm tôi bò ra tới 3 lần, nhưng đều phải quay lại vì nghe thấy tiếng bọn địch ho, ngửi thấy mùi thuốc rê bọn chúng hút...

Khoảng đêm thứ 11, tôi bò ra được hơn 100m thì thấy chiếc hầm kèo mà tôi và anh em đã chốt hôm trước. Tôi chui xuống tìm kiếm xem còn sót gì dùng được không. Vừa chui vào, thì nghe tiếng bọn địch nói phía sau, tôi vội lấy hai tay bám vào cây gỗ nóc, đu treo người lên sát nóc hầm. Khi chúng đi ngang, một tên ngó vào một cửa hầm nhưng không nhìn thấy tôi rồi bỏ đi. Thật hú vía!

Sẩm tối ngày thứ 13, vẫn đang mê man do đói và sốt, bỗng tôi thấy lạnh khắp người. Một cơn mưa giông lớn kéo tới, nước tràn vào làm tôi tỉnh lại. Nghĩ rằng mưa to gió lớn sẽ là cơ hội trở về, tôi quyết định ra đi. Nhưng đi như thế nào cũng là việc phải tính. Vì xung quanh hướng nào cũng có địch mà tôi vẫn chưa xác định được chính xác lối về Việt Nam. Khu vực này địa hình bằng, cảnh vật và cây cối rất giống nhau nên rất khó phân biệt hướng... Nhưng nếu còn nằm lại ở đây thì trước sau cũng chết! Để có thêm sức tôi ăn nốt mấy lá mua còn lại trong túi áo. Thấy cây mua gần đó còn ít lá, tôi bứt hết đem theo.

Trời mưa mỗi lúc một lớn, gió vẫn thổi mạnh. Những hạt mưa to quất vào mặt, vào vết thương đau điếng khiến tôi phải cắn chặt răng chịu đựng. Nhưng trời mưa cũng giúp tôi khoẻ ra sau bao ngày khát nước. Tôi căng mắt quan sát các vị trí của địch, lúc thì bò, lúc đi khom. Đêm đầu tháng âm lịch, không có trăng, trời tối đen, tôi quan sát địch nhờ ánh chớp của cơn mưa. Có những chỗ không thể vòng tránh được, tôi phải liều đi lom khom, cố bước thật nhẹ giữa 2 hầm chốt của địch. Tôi chợt nghĩ: Chẳng may bị lộ mà để chúng bắt được thì bọn này hành xử mình như thời trung cổ ngay. May mà đêm đó trời mưa to nên chúng chui hết vào ngủ trong hầm giúp tôi vượt qua được.

Tầm 9 giờ đêm, tôi ra tới khu vực cửa mở. Tôi nhận ra cửa mở vì nơi này có một bụi cây và 2 cái hầm mà trung đội tôi chốt những ngày trước đó. Tựa người vào một gốc cây, tôi định hình lại hướng về Việt Nam. Đúng lối mòn kia - chỗ có con hào ngang là nơi hôm trước tôi cùng đơn vị đã đi vào. Vậy cứ theo đường này sẽ về tới Việt Nam. Xác định được phương hướng, trong lòng tôi như trút được một gánh nặng. Nhưng khó khăn vẫn còn rất nhiều do tôi đã quá mệt, chân tay rã rời do đói, do kiệt sức lâu ngày. Một lần nữa, bản năng sống cùng với khát khao trở về lại thúc giục tôi phải vùng lên đi tiếp.

Từ cửa mở này về tới biên giới Việt Nam khoảng 5km, hôm trước chúng tôi đi vào mất gần 2 giờ. Đó là bãi trống và là khu vực giáp ranh giữa ta và địch nên có rất nhiều mìn của cả hai bên. Vừa bò, tôi vừa thận trọng khua nhẹ hai tay ra phía trước để phát hiện dây mìn của địch. Có những chỗ tôi phát hiện chúng gài cả mìn và lựu đạn. Trời mưa rả rích suốt đêm, do bị ngấm nước mưa lâu nên cơ thể nhiều lúc rét run, khiến tôi lả đi không biết gì. Cứ tỉnh lại tôi lại tự nhủ phải cố gắng. Nếu không thì trời sáng mà chưa qua khu vực trống trải này, địch phát hiện được sẽ cực kỳ nguy hiểm. Cứ thế suốt đêm lúc mệt quá thì bò, đỡ mệt thì đứng dậy đi. Tảng sáng tôi nhận ra đã về tới Ngầm tăng, cách Xa Mát, huyện Tân Biên chừng vài cây số. Chính nơi này tôi cùng đơn vị tập kết ban đầu vào chiếm lĩnh trận địa.

Mới có mấy ngày mà bây giờ khu vực này tan hoang quá, không biết có còn đơn vị nào của ta ở gần đây không? Mệt quá, tôi chui vào một chiếc hầm ven đường để nghỉ. Vừa chui vào hầm thì thấy tiếng đạn AK bắn về phía tôi. Tôi nằm im và chăm chú lắng nghe xem có động tĩnh gì tiếp theo không. Nhưng chừng gần nửa giờ trôi qua mà không thấy gì, tôi mới bớt lo. Một lúc sau, thấy trời sáng rõ, tôi quyết định bò ra khỏi hầm. Được một đoạn, gặp một mô đất thì tôi dừng lại quan sát, vì nghe có tiếng người lúc to lúc nhỏ. Tôi không nghe rõ vì trước đó, vết thương khiến tai tôi đã bị chảy nước. Chừng mươi phút sau, khi tiếng thì thào xa hơn, tôi chợt nghe rõ tiếng gọi bằng tiếng Việt Nam: “Anh Thường ơi! Về chỉnh pháo đi, pháo nó bắn vào mình đấy!”. Tiếp theo là tiếng xoong, nồi va vào nhau, rồi một người gọi: “Các A cho người xuống lấy cơm”.

Tôi cố nghiêng đầu rũ nước còn đọng trong tai để nghe cho rõ đến lần thứ 3 thì hy vọng lóe lên. Đành rằng quân Pôn Pốt thỉnh thoảng vẫn nói tiếng Việt, nhưng câu gọi “Các A cho người xuống lấy cơm”; và “pháo nó bắn vào mình” thì chắc là quân ta rồi. Nghĩ vậy, tôi quyết định dời khỏi chỗ nấp, đi về phía có tiếng vừa gọi. Đi được một đoạn thì đột nhiên thấy một chiến sĩ của ta dậy sớm đi vệ sinh. Nhìn thấy tôi, cậu ta rất hốt hoảng vì tưởng là địch nên vội quay người chạy, chắc là để lấy súng. Tôi vội kêu lên: “Đồng chí ơi! Tôi C9, E24 đây”.

Nghe tôi nói vậy, người chiến sĩ đó quay người lại nhìn tôi rồi hỏi: “E24 phải không?”. Tôi mừng quá nói nhanh: “Đúng rồi! Tôi E24, đánh ở Pờ Lon bị lạc đây”...

Thì ra đây là khu vực chốt của Trung đoàn 66. Thấy tôi từ đất Miên trở về, mọi người ùa đến hỏi thăm. Nhưng cũng chính lúc đó, tôi mệt quá lả đi không biết gì nữa.