Đại tá Vũ Doãn Tùng và hành trình tìm lại tên cho liệt sĩ

Lời hứa đưa đồng đội trở về

Đại tá Vũ Doãn Tùng kể rằng, ông nhập ngũ tháng 9-1973, khi vừa tốt nghiệp cấp 3 (ngày nay gọi là phổ thông trung học). Sau thời gian huấn luyện tân binh, ông cùng đồng đội hành quân vào miền Tây Nam Bộ, biên chế trong Tiểu đoàn 307, Trung đoàn 1 U Minh (nay thuộc Sư đoàn 330, Quân khu 9), chiến đấu ở Mặt trận Vĩnh Long - Trà Vinh.

Ông đã tham gia nhiều trận chiến đấu ác liệt, nhưng đáng nhớ nhất là trận tiến công Chi khu quân sự Ba Càng ngày 12-4-1975 trong cuộc Tổng tiến công và nổi dậy mùa Xuân năm 1975. Trung đoàn 1 U Minh khi đó ở địa bàn tỉnh Trà Vinh, nhận lệnh hành quân sang địa bàn tỉnh Vĩnh Long để giải phóng địa bàn nông thôn, vây ép quân địch vào các chi khu quân sự, trong đó đông nhất ở Chi khu quân sự Ba Càng. Đơn vị của ông Tùng nhận nhiệm vụ tấn công địch ở chi khu này.

“Trận chiến đấu giành được thắng lợi nhưng diễn ra rất ác liệt do địch bị dồn đến đường cùng nên liều chết, khiến các chiến sĩ của Trung đoàn 1 U Minh bị thương vong khá nhiều, hơn 60 người đã hy sinh tại trận địa, trong đó có 14 liệt sĩ quê ở Hà Nội, mà nhiều người cùng nhập ngũ với tôi. Gần sát ngày toàn thắng nên sự hy sinh của các đồng chí càng trở thành nỗi tiếc thương vô hạn đối với gia đình và đồng đội. Trong số đó có người hy sinh khi mới ngoài 20 tuổi, có người vừa cưới vợ; có người đã có con đầu lòng nhưng chưa được bế con trên tay... Trước sự mất mát to lớn này, tôi đã hứa trước hương hồn các liệt sĩ, sau ngày chiến thắng sẽ đưa các đồng chí đó về với gia đình” - Đại tá Vũ Doãn Tùng xúc động kể lại.

Đại tá Vũ Doãn Tùng cho biết thêm: Trung đoàn 1 U Minh là Trung đoàn chủ lực đầu tiên của miền Tây Nam Bộ, thành lập ngày 23-9-1963, tại xã Khánh Lâm, huyện U Minh, tỉnh Cà Mau.

Trải qua hơn 63 năm xây dựng và chiến đấu, Trung đoàn 1 U Minh đã lập hàng trăm chiến công vang dội, là niềm tự hào của quân dân vùng đất cực nam Tổ quốc. Với những chiến công xuất sắc, Trung đoàn ba lần được phong tặng danh hiệu Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân, cùng hàng trăm huân chương, huy chương cao quý. Trong đó, 10 đơn vị và 26 cá nhân của Trung đoàn được Nhà nước phong tặng danh hiệu Anh hùng.

“Nhưng hạnh phúc ấy được đánh đổi bằng máu xương của hơn 5 nghìn đồng đội đã ngã xuống. Chúng tôi là những người may mắn được sống, được thấy hòa bình. Nhưng hơn ai hết, chúng tôi không bao giờ quên những đồng đội đã ngã xuống ở tuổi đôi mươi” - Đại tá Vũ Doãn Tùng nghẹn ngào kể.

Mỗi cái tên trở về, một lời hứa được thực hiện

Đất nước đã hòa bình, thống nhất, nhưng trong trái tim của mỗi cán bộ, chiến sĩ Trung đoàn 1 U Minh vẫn còn vẹn nguyên hình ảnh những đồng đội đã nằm lại ở chiến trường. Trên những cánh rừng, bờ kênh, cánh đồng miền Tây Nam Bộ, nhiều đồng đội của họ vẫn chưa được tìm thấy, chưa được gọi đúng tên...

Nỗi day dứt ấy thôi thúc những người lính năm xưa thành lập Ban Liên lạc CCB Trung đoàn 1 U Minh khu vực Hà Nội do Đại tá Vũ Doãn Tùng làm Trưởng ban. Hằng năm vào ngày 12 - 4, các CCB Trung đoàn 1 U Minh gặp nhau và làm giỗ cho những đồng chí đã chiến đấu dũng cảm, hy sinh trong trận đánh Chi khu quân sự Ba Càng. Trong số các đồng chí hy sinh được quy tập về nghĩa trang liệt sĩ ở địa phương, trên bia mộ ghi “Liệt sĩ chưa biết tên”. Điều đó khiến các CCB trăn trở. Họ đã quyết tâm đi tìm, thực hiện nhiều cuộc hành trình “trả lại tên cho anh”.

Suốt 10 năm qua, các CCB của Trung đoàn đã đi hàng vạn cây số, đến từng gia đình, tìm từng hồ sơ, lần từng trang giấy, lấy từng mẫu sinh phẩm thân nhân.

Một trong những trường hợp để lại nhiều dấu ấn nhất trong tâm trí của Đại tá Vũ Doãn Tùng là hành trình tìm kiếm liệt sĩ Trần Văn Khanh. Anh là người duy nhất trong Trung đội đã có con trước ngày vào chiến trường. Khi anh đi B, con mới 3 tháng tuổi; ngày anh hy sinh, con còn đang chập chững biết đi. Việc tìm kiếm gặp nhiều khó khăn vì hồ sơ bị lẫn. Tuy quê ở Nghệ An, nhưng vợ và con anh đã vào Đồng Xoài, tỉnh Bình Phước trước đây (nay thuộc Đồng Nai) sinh sống nhiều năm. Sau nhiều lần tìm kiếm, Ban Liên lạc mới kết nối được với gia đình.

Tháng 5-2020, Đại tá Vũ Doãn Tùng mời gia đình từ Bình Phước xuống Vĩnh Long lấy mẫu sinh phẩm thân nhân. 5 tháng sau, kết quả giám định ADN xác định đúng là Liệt sĩ Trần Văn Khanh.

Hành trình tìm lại tên cho Liệt sĩ Lê Đồng Cội cũng là một câu chuyện đặc biệt. Tại Nghĩa trang Liệt sĩ Phụng Hiệp, tỉnh Hậu Giang trước đây (nay thuộc TP. Cần Thơ), Đại tá Vũ Doãn Tùng nhận thấy một ngôi mộ có tên nhưng nhiều thông tin khác với hồ sơ.

Tháng 7-2025, khi Viện Pháp y Quân đội tổ chức lấy mẫu giám định ADN, ông đề xuất lấy mẫu ngôi mộ này. Linh cảm của một người lính nhiều năm đi tìm đồng đội mách bảo ông đây có thể là Liệt sĩ Lê Đồng Cội, người con quê Thanh Hóa, hy sinh năm 1973 mà nhiều năm chưa tìm được danh tính.

Chỉ ít ngày sau, kết quả giám định ADN xác định ngôi mộ đúng là của Liệt sĩ Lê Đồng Cội. Tấm bia mang tên Liệt sĩ Lê Đồng Cội với đầy đủ thông tin đã thay thế tấm bia Liệt sĩ Lê Văn Cội trước đó.

Một người con đã được gọi đúng tên. Một gia đình đã biết người thân đang nằm ở đâu. Mỗi cái tên được trả lại là mỗi gia đình có thêm hạnh phúc đoàn tụ, mỗi người mẹ già thôi mỏi mòn chờ con, mỗi người vợ có nơi thắp nén tâm nhang, những người con biết nơi cha mình yên nghỉ.

 Tình đồng đội là thiêng liêng, cao cả

Tại chương trình “Cất cánh” với chủ đề “Không thể lãng quên”, chương trình do Đài Truyền hình Việt Nam tổ chức, tôi hỏi Đại tá Vũ Doãn Tùng: “Vì sao những CCB có thể bền bỉ đi tìm đồng đội suốt nhiều năm?”. Anh trả lời thật giản dị: “Bởi chúng tôi là đồng đội”.

Theo Đại tá Vũ Doãn Tùng, tình đồng đội được tôi luyện trong những năm tháng cùng chung chiến hào không khép lại khi chiến tranh kết thúc mà luôn luôn thiêng liêng và cao cả. Với những người lính trở về, lời hẹn năm xưa vẫn còn đó: Tìm đồng đội, xác định đúng danh tính và đưa các anh trở về với gia đình, quê hương. “Người liệt sĩ hy sinh hai lần: Lần đầu tiên là khi các anh ngã xuống trên chiến trường và lần thứ hai là khi không còn ai nhớ tên”- Đại tá Vũ Doãn Tùng xúc động nói.

Đại tá Vũ Doãn Tùng tâm sự: Việc trả lại tên cho liệt sĩ không đơn thuần là xác định một danh tính. Đó còn là trả lại danh phận, sự ghi nhận và lòng biết ơn đối với những người đã hiến dâng tuổi trẻ, tính mạng cho độc lập, tự do của Tổ quốc. Với mỗi gia đình, việc người thân được xác định đúng tên tuổi, quê quán và nơi an nghỉ là sự xoa dịu sau nhiều năm mong đợi. Với những CCB, đó là niềm an ủi khi có thể đưa đồng đội trở về bằng chính tên tuổi của mình.

Tại chương trình Đại tá Vũ Doãn Tùng vô cùng xúc động khi gặp lại ông Nguyễn Bắc Trung, thân nhân Liệt sĩ Nguyễn Bắc Chính.

Liệt sĩ Nguyễn Bắc Chính từng cùng nhập ngũ, cùng huấn luyện tân binh với Đại tá Vũ Doãn Tùng và đã hy sinh trong trận chiến đấu tại Chi khu Ba Càng. Liệt sĩ Nguyễn Bắc Chính là một trong sáu liệt sĩ đầu tiên được xác định danh tính bằng giám định ADN.

Ông Trung cho biết: Đại tá Vũ Doãn Tùng và những CCB Trung đoàn 1 U Minh đã không quản ngại thời gian, sức khoẻ, ngày đêm đi lại, tự bỏ kinh phí trong suốt 7 năm để kết nối đồng đội và tìm kiếm thân nhân liệt sĩ và cuối cùng Liệt sĩ Nguyễn Bắc Chính đã được trở về với quê hương.

Tại chương trình, nhiều người đã rơi nước mắt khi nghe Đại tá Vũ Doãn Tùng kể lại hành trình đi tìm lại tên cho các liệt sĩ. Cách đây 6 năm, ông Tùng cùng các CCB của Trung đoàn về lại chiến trường xưa, lần tìm nhân chứng là những người cao tuổi còn sống ở xã Song Phú và xã Mỹ Lộc, những quản trang già đã nghỉ hưu trên địa bàn tỉnh Vĩnh Long để nắm thông tin về những lần di chuyển hài cốt liệt sĩ và phát hiện ra rằng, có thể một số liệt sĩ còn nằm lại ở nghĩa trang của huyện Tam Bình. “Chúng tôi làm thủ tục xin phép lấy mẫu ở 23 mộ tại Nghĩa trang Liệt sĩ tỉnh Vĩnh Long và 8 mộ ở Nghĩa trang Liệt sĩ huyện Tam Bình. Chúng tôi lại tiếp tục hành trình trên những nẻo đường đến 31 địa chỉ quê hương các anh để tìm kiếm người thân, xin lấy mẫu đối chứng”- ông Tùng nói.

Qua xét nghiệm tại Viện Pháp y Quân đội, đã xác định 6 hài cốt liệt sĩ có mẫu ADN trùng khớp với thân nhân, trong đó có 2 liệt sĩ quê ở Nghệ An, 3 liệt sĩ quê ở Hà Nội và 1 liệt sĩ quê ở Thanh Hóa. Từ kết quả đó, CCB Trung đoàn 1 U Minh đã cử người liên hệ với Cục Người có công (Bộ Lao động, Thương binh và Xã hội) thông báo với địa phương và thân nhân liệt sĩ để tổ chức ghi đúng tên lên bia mộ liệt sĩ ở các nghĩa trang liệt sĩ; hoặc cử người hướng dẫn thân nhân làm hồ sơ, thủ tục đưa hài cốt liệt sĩ trở về quê hương...

Trong các năm 2020, 2022, 2023, CCB Trung đoàn 1 U Minh đã phối hợp với tỉnh Vĩnh Long và các cơ quan, đơn vị thuộc Quân khu 9 tổ chức lễ gắn bia trên mộ các liệt sĩ bảo đảm trang trọng, thiêng liêng. Khi dòng tên các liệt sĩ in rõ trên nền tấm bia, ông Tùng và đồng đội như thấy các anh trở về đứng nghiêm trang trước mặt đồng đội...

Năm nay, dù đã bước sang cái tuổi “xưa nay hiếm”, mang thương tật mất sức tới 82% và chỉ còn một nửa lá phổi phải, nhưng Đại tá Vũ Doãn Tùng vẫn không có một ngày nghỉ ngơi, ông vẫn đang miệt mài đi đến những vùng đất đơn vị đã từng chiến đấu để tìm kiếm và trả lại tên cho đồng đội đã hy sinh.