“ƯƠM MẦM” THẾ HỆ TIÊN PHONG BẢO VỆ NỀN TẢNG TƯ TƯỞNG CỦA ĐẢNG TRONG SINH VIÊN

“ƯƠM MẦM” THẾ HỆ TIÊN PHONG

BẢO VỆ NỀN TẢNG TƯ TƯỞNG CỦA ĐẢNG TRONG SINH VIÊN

 Trên cơ sở phân tích yêu cầu lý luận, thực tiễn và đặc điểm của môi trường truyền thông số hiện nay, bài viết luận giải vai trò của giáo dục khoa học xã hội và nhân văn, giáo dục lý luận chính trị, bồi dưỡng kỹ năng phản biện và năng lực nhận diện, đấu tranh với các quan điểm sai trái, thù địch. Từ đó, đề xuất một số biện pháp nhằm bồi đắp bản lĩnh chính trị và  kỹ năng tham gia bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng trong kỷ nguyên mới của đất nước.

Kỳ 1: Từ Nhà trường đến trận địa tư tưởng trong kỷ nguyên mới

Bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng trong kỷ nguyên phát triển mới không chỉ là yêu cầu có tính nguyên tắc đối với toàn Đảng, toàn dân, toàn quân, mà còn là nhiệm vụ mang ý nghĩa chiến lược đối với sự ổn định chính trị, sự phát triển bền vững của đất nước và tương lai của chế độ.

Trong bối cảnh mặt trận tư tưởng ngày càng mở rộng cả về không gian và phương thức tác động, việc chuẩn bị lực lượng trẻ không chỉ là yêu cầu trước mắt, mà còn là chuẩn bị nền tảng lâu dài cho tương lai. Tư tưởng ấy đã được Chủ tịch Hồ Chí Minh đặt ra rất sớm khi Người căn dặn: “Trong công cuộc kiến thiết đó, nước nhà trông mong, chờ đợi ở các em rất nhiều. Non sông Việt Nam có trở nên tươi đẹp hay không, dân tộc Việt Nam có bước tới đài vinh quang để sánh vai với các cường quốc năm châu được hay không, chính là nhờ một phần lớn ở công học tập của các em”1.

 Xây dựng lực lượng kế cận bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng từ sinh viên là yêu cầu cấp thiết

Bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng, về thực chất, là bảo vệ chủ nghĩa Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh; bảo vệ đường lối đổi mớicủa Đảng; bảo vệ mục tiêu độc lập dân tộc gắn liền với chủ nghĩa xã hội; bảo vệ Đảng, Nhà nước, chế độ và con đường đi lên chủ nghĩa xã hội mà dân tộc ta đã lựa chọn. Kỷ nguyên phát triển mới tạo ra những điều kiện và không gian mới cho đất nước phát triển, đồng thời đặt mặt trận đấu tranh tư tưởng trước những thách thức chưa từng có. Trong bối cảnh ấy, bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng không chỉ là phản bác những quan điểm sai trái, mà còn phải đi trước một bước, đó là trang bị cho lớp trẻ khả năng nhận diện đúng - sai, thật - giả, chính nghĩa - ngụy biện, khoa học - phản khoa học. Muốn giữ vững trận địa tư tưởng, không thể chỉ tập trung vào “chống”, mà còn phải coi trọng “xây”; không thể chỉ xử lý biểu hiện đã bộc lộ, mà phải chăm lo tạo dựng “sức đề kháng” từ gốc.

Sinh viên hôm nay là lớp người đang hoàn thiện thế giới quan, nhân sinh quan, phương pháp tư duy và hệ giá trị sống. Họ tích lũy tri thức chuyên môn, mở rộng hiểu biết xã hội, hình thành thái độ công dân và chuẩn bị bước vào nhiều vị trí khác nhau trong tương lai: cán bộ, công chức, viên chức, nhà giáo, nhà báo, nhà nghiên cứu, kỹ sư, chuyên gia, doanh nhân, hay những công dân có ảnh hưởng trong cộng đồng. Vì thế, đầu tư cho lực lượng này không chỉ nhằm giải quyết yêu cầu giáo dục trước mắt, mà còn là chuẩn bị nhân tố con người cho tương lai của mặt trận tư tưởng.

Nếu lớp người trẻ cónền tảng nhận thức mơ hồ, phương pháp tư duy đơn giản, kỹ năng phản biện hạn chế, thì khi bước vào đời sống xã hội, họ dễ lúng túng trước những vấn đề phức tạp, dễ bị lôi kéo bởi các cách tiếp cận cực đoan, cảm tính, hoặc vô tình tiếp tay cho những nội dung sai trái. Thực tế đã có những cảnh báo rất cụ thể: Tác giả Thanh Hà trong bài “Vì sao học sinh, sinh viên dễ dính bẫy ‘bắt cóc online’?”, Báo Nhân Dân cho biết:“Nhiều học sinh, sinh viên, nhất là Gen Z, dù thành thạo công nghệ nhưng lại thiếu kỹ năng phản biện, hiểu biết pháp luật và kinh nghiệm ứng xử, nên trở thành đối tượng bị tội phạm mạng nhắm tới trong các vụ giả danh cơ quan công an để “bắt cóc online”; đa phần nạn nhân là sinh viên năm thứ nhất, sống xa gia đình, dễ hoảng loạn và bị thao túng tâm lý”. Cũng trên không gian mạng, Tác giả Trang Anh trong bài “Thực trạng văn hóa ứng xử trên không gian mạng của nghệ sĩ và giới trẻ”, Báo Nhân Dân, cảnh báo: “Tình trạng một bộ phận giới trẻ chạy theo phát ngôn gây sốc, đăng tải thông tin sai sự thật, lan tỏa nội dung vô bổ, tiêu cực; thậm chí có những TikToker sẵn sàng đưa ra hành động lệch chuẩn, vi phạm đạo đức xã hội chỉ để câu view, câu like”. Từ những hiện tượng ấy cho thấy, nếu không được bồi dưỡng bài bản từ sớm, người trẻ không chỉ là đối tượng bị tác động, mà còn có thể trở thành mắt xích khuếch tán cái sai, cái xấu trên không gian mạng. Ngược lại, nếu được giáo dục đúng hướng, họ có thể trở thành lực lượng có khả năng thích ứng nhanh, truyền tải thông tin tích cực, có chính kiến, có bản lĩnh và biết sử dụng tri thức của mình để góp phần bảo vệ cái đúng, cái tốt, cái tiến bộ. Đặt vấn đề từ các cơ sở giáo dục đào tạo, vì thế, không phải là thu hẹp phạm vi bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng, mà là nhìn nhận đúng điểm khởi đầu của một quá trình. Nhà trường không chỉ là nơi truyền đạt kiến thức chuyên môn, mà còn là nơi hình thành những tiền đề tinh thần, tư tưởng và phương pháp luận để xây dựng cho sinh viên bản lĩnh chính trị, năng lực nhận diện, năng lực phản biện và năng lực tham gia bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng trong tương lai.

 Nhà trường- “chiếc nôi” ươm tạo những chiến binh trẻ trên mặt trận tư tưởng

Trong hệ thống đào tạo đại học, cao đẳng, các học phần như Triết học Mác - Lênin, Kinh tế chính trị Mác - Lênin, Chủ nghĩa xã hội khoa học, Tư tưởng Hồ Chí Minh, Lịch sử Đảng Cộng sản Việt Nam, pháp luật, xã hội học, tâm lý học, truyền thông, logic hình thức... không đơn thuần cung cấp cho người học một số khái niệm hay nội dung để hoàn thành chương trình đào tạo. Quan trọng hơn, những học phần ấy trang bị cho họ cách tiếp cận khoa học đối với các hiện tượng xã hội, giúp họ hiểu bản chất của các quá trình lịch sử - chính trị,hiểu cơ sở lý luận và thực tiễn của những vấn đề lớn như dân chủ, nhân quyền, công bằng xã hội, tự do tín ngưỡng, quyền con người, độc lập dân tộc, chủ quyền quốc gia và phát triển bền vững.

Nhà trường không chỉlà nơi truyền thụ tri thức, mà còn giúp người học xác lập mục đích học tập đúng đắn và trách nhiệm xã hội rõ ràng. Chủ tịch Hồ Chí Minh từng dạy: “Học để làm việc, làm người, làm cán bộ. Học để phụng sự đoàn thể, giai cấp và nhân dân, Tổ quốc và nhân loại”2 . Từ góc nhìn đó, giáo dục khoa học xã hội và nhân văn không chỉ là truyền đạt tri thức, mà còn là bồi đắp lý tưởng, nhân cách và ý thức phụng sự cho sinh viên.Khi được tiếp cận đúng, hệ thống tri thức khoa học xã hội và nhân văn có thể tạo cho người học một “bộ lọc” tư duy. Chính “bộ lọc” ấy giúp họ không nhìn sự vật, hiện tượng một cách phiến diện, cảm tính hoặc bị dẫn dắt bởi những cách diễn giải bề mặt. Trước một thông tin gây tranh cãi, một nhận định cực đoan, một luận điệu xuyên tạc được ngụy trang tinh vi, người nắm được kiến thức về khoa học xã hội và nhân văn  sẽ có xu hướng đặt câu hỏi về nguồn gốc, mục đích đằng sau thông tin, về bối cảnh, dữ kiện, logic lập luận và tính đúng đắn của hệ quy chiếu mà thông tin đó sử dụng. Tuy nhiên, từ “học lý luận” phải hướng đến “hình thành niềm tin”, niềm tin chỉ có thể được bồi đắp khi người học hiểu được giá trị của lý luận, nhìn thấy sự thống nhất giữa lý luận và thực tiễn, cảm nhận được tính đúng đắn của tri thức. Điều này đặc biệt quan trọng trong bối cảnh trận địa tư tưởng ngày nay không còn ở đâu xa, nó hiện diện ngay trong những tranh luận về lịch sử dân tộc, trong các cuộc bàn luận về dân chủ, nhân quyền, phát triển, công bằng xã hội, chủ quyền biển đảo, tôn giáo, chính sách công, trong các bình luận về những vấn đề thời sự... Bởi vậy, từ giảng đường đến trận địa tư tưởng đó là một quá trình mà ở đó, sinh viên được trang bị về thế giới quan, được bồi đắp niềm tin, được rèn luyện bản lĩnh và được khơi dậy trách nhiệm công dân.

 Công cuộc “ươm mầm” - những thuận lợi và thách thức

Trước hết, cần thấy rõ những yếu tố thuận lợi. Ở tầm chính sách, Bộ Giáo dục và Đào tạo trong hướng dẫn tổ chức “Tuần sinh hoạt công dân - sinh viên” từ năm học 2024 - 2025 đã yêu cầu các cơ sở đào tạo cập nhật, định hướng để sinh viên tìm hiểu, nắm bắt những vấn đề mới, nổi bật về tình hình thời sự, chính trị, kinh tế, xã hội; đồng thời, tại hội nghị triển khai nhiệm vụ giáo dục chính trị và công tác học sinh, sinh viên năm học 2024 - 2025, Bộ tiếp tục nhấn mạnh yêu cầu giáo dục, định hướng và nắm bắt tư tưởng chính trị của người học. Cùng với đó, Trung ương Đoàn đã ban hành Hướng dẫn số 64-HD/TWĐTN-BTG ngày 27/4/2025 về tổ chức hoạt động Câu lạc bộ Lý luận trẻ đến năm 2026, cho thấy việc xây dựng môi trường bồi dưỡng nhận thức chính trị, kỹ năng lý luận cho thanh niên, sinh viên đang từng bước được thể chế hóa, tổ chức bài bản hơn. Nhiều trường đại học, cao đẳng đã quan tâm hơn đến giáo dục lý luận chính trị, giáo dục khoa học xã hội và nhân văn, giáo dục lý tưởng, đạo đức, lối sống cho người học. Hệ thống các học phần lý luận cơ bản tiếp tục được duy trì; nhiều cơ sở giáo dục từng bước điều chỉnh nội dung và phương pháp giảng dạy theo hướng gắn lý luận với thực tiễn, gắn bài học với những vấn đề xã hội đang đặt ra. Cùng với đó, hoạt động của Đoàn Thanh niên, Hội Sinh viên, các câu lạc bộ học thuật, câu lạc bộ lý luận trẻ, các diễn đàn trao đổi chính trị - xã hội, các cuộc thi tìm hiểu nghị quyết, lịch sử Đảng, lịch sử dân tộc... ngày càng được quan tâm. Chẳng hạn, Câu lạc bộ Lý luận trẻ Trường Đại học Kinh tế - ĐHQGHN xác định rõ mục tiêu là tạo môi trường rèn luyện, nâng cao nhận thức chính trị, tư tưởng cho sinh viên, đồng thời trang bị kỹ năng nhận diện, đấu tranh, phản bác các quan điểm sai trái, thù địch…Những hoạt động ấy, nếu được tổ chức đúng hướng, không chỉ tạo môi trường giáo dục, mà còn góp phần hình thành thói quen quan tâm đến các vấn đề của đất nước, rèn luyện năng lực diễn đạt chính kiến, khơi dậy tinh thần trách nhiệm công dân trong sinh viên.

Một thuận lợi khác là bản thân người trẻ hôm nay có nhiều ưu thế nổi bật trong khả năng tiếp cận tri thức, công nghệ và hình thức truyền thông mới. Nếu được định hướng đúng, đây chính là lực lượng có khả năng thích ứng nhanh với các phương thức truyền thông hiện đại, có thể trở thành những chủ thể tích cực trong việc lan tỏa thông tin chính thống, chia sẻ giá trị tích cực, tạo ảnh hưởng tốt trong cộng đồng số.

Tuy nhiên, thực tiễn cũng đang đặt ra những vấn đề đáng suy nghĩ. Ở một bộ phận sinh viên, việc học các môn lý luận chính trị và khoa học xã hội, nhân văn vẫn chưa thực sự trở thành nhu cầu tự thân. Trong một số trường hợp, khoảng cách giữa bài giảng với thực tiễn đời sống, giữa tri thức lý luận với những vấn đề nóng của xã hội, giữa nội dung giảng dạy với những tranh luận đang diễn ra trên không gian mạng vẫn còn khá xa. Một hạn chế nữa là ở một sốcơ sở giáo dục, việc gắn kết giữa giáo dục trong nhà trường với nâng cao trách nhiệm công dân trong tham gia bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng vẫn chưa thực sự được quan tâm.

Cùng với những thuận lợi và thời cơ mới, quá trình xây dựng lực lượng sinh viên tham gia bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng hiện nay cũng đang phải đối diện với không ít quan điểm lệch lạc, phiến diện, thậm chí sai trái. Có ý kiến cho rằng sinh viên ngày nay “thờ ơ với chính trị”, chỉ quan tâm đến học tập, việc làm và đời sống cá nhân, nên không thể kỳ vọng họ trở thành lực lượng tham gia đấu tranh bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng. Lại có quan điểm quy kết rằng giới trẻ đang “nhạt Đảng, khô Đoàn”, xa rời lý tưởng, thiếu quan tâm đến các vấn đề chính trị - xã hội, từ đó đi đến kết luận bi quan rằng việc giáo dục, bồi dưỡng lực lượng trẻ trong lĩnh vực này là hình thức, kém hiệu quả, thậm chí không cần thiết. Những nhận định như vậy là phiến diện, lấy những hiện tượng đơn lẻ, để đánh giá cái tổng thể, thiếu cơ sở khoa học và không phản ánh đúng bản chất của vấn đề.Theo đánh giá của Ban tổ chức Cuộc thi chính luận bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng lần thứ 4, năm 2024, công bố: “Nét mới năm nay là sự tham gia đông đảo của thanh niên, học sinh, sinh viên, với 35.000 tác phẩm”. Đây là những con số cho thấy học sinh, sinh viên không hề thờ ơ trong công cuộc bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng. Cũng cần đấu tranh với quan điểm cho rằng học sinh, sinh viên chỉ cần giỏi chuyên môn, không cần quan tâm đến chính trị. Đây là cách hiểu hẹp, tách rời giữa đào tạo tri thức với giáo dục con người, giữa năng lực nghề nghiệp với trách nhiệm công dân.

Từ đó có thể thấy, muốn “ươm mầm” thành công, trước hết, phải tin tưởngở sinh viên, họhoàn toàn có thể trở thành lực lượng nòng cốt nếu được bồi dưỡng đúng, tổ chức tốt và rèn luyện thường xuyên. Như Chủ tịch Hồ Chí Minh đã dạy: “Thanh niên là người chủ tương lai của nước nhà... Nước nhà thịnh hay suy, yếu hay mạnh một phần lớn là do các thanh niên”3. Bởi vậy, “ươm mầm” hôm nay chính là chuẩn bị lực lượng cho bảo vệ nền tảng của Đảng trong tương lai./.

(Còn nữa)

Đại tá Vũ Duy Hải

Chính ủy Trường Sĩ quan Thông tin

---------

(1) Hồ Chí Minh: Toàn tập, xuất bản lần thứ ba, Nxb Chính trị quốc gia Sự thật, Hà Nội, 2021, tập 4, tr.35.

(2) Hồ Chí Minh: Toàn tập, xuất bản lần thứ ba, Nxb Chính trị quốc gia Sự thật, Hà Nội, 2021, tập 6, tr.208.

(3) Hồ Chí Minh: Toàn tập, xuất bản lần thứ ba, Nxb Chính trị quốc gia Sự thật, Hà Nội, 2021, tập 5, tr.216.