Thắng lợi của Cách mạng Tháng Tám và sự ra đời nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa

“Đem sức ta mà tự giải phóng cho ta”

Sau ngày Nhật đảo chính Pháp (9/3/1945), nhiều cán bộ thoát khỏi nhà tù đế quốc, nhanh chóng trở về tham gia cao trào kháng Nhật, cứu quốc ở các địa phương. Đến giữa tháng 8/1945, phong trào đấu tranh của quần chúng dâng cao, khắp cả nước sục sôi không khí cách mạng, sẵn sàng nổi dậy giành chính quyền.

Tháng 8/1945, chủ nghĩa phát xít bị phe Đồng minh đánh bại trên các mặt trận. Trước tình hình chuyển biến mau lẹ, thời cơ tổng khởi nghĩa đã đến gần, ngày 13/8/1945, Hội nghị toàn quốc của Đảng họp tại Tân Trào (Tuyên Quang) xác định: “Cơ hội rất tốt cho ta giành quyền độc lập dân tộc đã tới”, và quyết định phát động toàn dân khởi nghĩa giành chính quyền trước khi quân Đồng minh vào vào Đông Dương. Hội nghị quyết định thành lập Ủy ban Khởi nghĩa toàn quốc và truyền đi bản Quân lệnh số 1 ban bố lệnh khởi nghĩa giành chính quyền trong cả nước.

Hội nghị cán bộ toàn quốc của Đảng diễn ra từ ngày 14 đến ngày 15/8/1945 đã nhất trí với quyết định của Ban Thường vụ Trung ương Đảng, đề ra chủ trương và kế hoạch khởi nghĩa đúng đắn theo phương châm hành động: tập trung, thống nhất và khẩn trương, kịp thời giành chính quyền trước khi quân Đồng minh vào; thành lập ngay các ủy ban nhân dân ở những nơi giành được chính quyền.

Ngày 16/8, tại Tân Trào (Tuyên Quang), Đại hội Quốc dân được tiến hành. Đại hội thông qua Mệnh lệnh khởi nghĩa của Tổng bộ Việt Minh, cử ra Ủy ban Dân tộc Giải phóng Việt Nam, có vai trò như Chính phủ Lâm thời nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa do Hồ Chí Minh làm Chủ tịch. Với cương vị là Chủ tịch Ủy ban Dân tộc Giải phóng Việt Nam, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã gửi Thư kêu gọi đồng bào cả nước: “Giờ quyết định cho vận mệnh của dân tộc đã đến! Toàn quốc đồng bào hãy đứng dậy đem sức ta mà tự giải phóng cho ta (...). Tiến lên! Tiến lên! Dưới lá cờ Việt Minh, đồng bào hãy dũng cảm tiến lên”.

Từ ngày 14/8 đến 28/8/1945, Tổng khởi nghĩa tháng Tám diễn ra và giành thắng lợi nhanh chóng trong vòng 15 ngày, trong đó, khởi nghĩa thắng lợi ở Hà Nội vào ngày 19/8, Huế ngày 23/8 và Sài Gòn ngày 25/8, có ý nghĩa quyết định. Đến ngày 28/8/1945, khởi nghĩa thắng lợi, đánh dấu sự thắng lợi hoàn toàn của Tổng khởi nghĩa trên phạm vi cả nước.

Dấu mốc vàng trong lịch sử đấu tranh cách mạng

Ngày 2/9/1945, tại vườn hoa Ba Đình, Chủ tịch Hồ Chí Minh thay mặt Chính phủ Lâm thời trịnh trọng đọc Tuyên ngôn Độc lập, khẳng định: “Nước Việt Nam có quyền hưởng tự do và độc lập, và sự thật đã trở thành một nước tự do, độc lập. Toàn thể dân tộc Việt Nam quyết đem tất cả tinh thần và lực lượng, tính mạng và của cải để giữ vững quyền tự do, độc lập ấy”. Với sự kiện trọng đại này, nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa (nay là Cộng hòa Xã hội chủ nghĩa Việt Nam) chính thức ra đời, chấm dứt hơn 80 năm đô hộ của thực dân, phát xít và hàng nghìn năm tồn tại của chế độ phong kiến, mở ra một kỷ nguyên mới - kỷ nguyên độc lập dân tộc gắn liền với chủ nghĩa xã hội.

Bản Tuyên ngôn Độc lập không chỉ tuyên bố với thế giới sự ra đời của một quốc gia độc lập, mà còn khẳng định quyền tự quyết thiêng liêng của dân tộc Việt Nam. Như Tổng Bí thư Lê Duẩn từng khẳng định: “Cách mạng Tháng Tám thắng lợi mở ra một bước ngoặt lớn trong lịch sử dân tộc ta, một cuộc đổi đời chưa từng có đối với mỗi người Việt Nam”.

Thực tiễn lịch sử đã minh chứng, khẳng định vai trò lãnh đạo của Đảng chính là nhân tố hàng đầu quyết định thắng lợi của Cách mạng Tháng Tám. Đảng ta, đứng đầu là lãnh tụ Hồ Chí Minh, đã vạch ra đường lối cách mạng đúng đắn, sáng tạo, phù hợp với yêu cầu khách quan của lịch sử và khát vọng độc lập, tự do của nhân dân.

Chủ tịch Hồ Chí Minh khẳng định: “Chẳng những giai cấp lao động và nhân dân Việt Nam ta có thể tự hào, mà giai cấp lao động và những dân tộc bị áp bức nơi khác cũng có thể tự hào rằng: lần này là lần đầu tiên trong lịch sử cách mạng của các dân tộc thuộc địa và nửa thuộc địa, một Đảng mới 15 tuổi đã lãnh đạo cách mạng thành công, đã nắm chính quyền toàn quốc”. Một Đảng còn rất trẻ về tuổi đời nhưng đã làm nên kỳ tích lịch sử, đó là minh chứng hùng hồn cho vai trò không thể thay thế của Đảng trong cách mạng giải phóng dân tộc.

Sự ra đời của Nhà nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa đồng thời mở đầu một loạt cải cách cách mạng, tiến bộ: bãi bỏ các thứ thuế vô lý, đặc biệt là thuế thân; tiến hành chia lại ruộng đất; khuyến khích tăng gia sản xuất với phong trào “tấc đất, tấc vàng”; cải thiện đời sống nhân dân. Trên lĩnh vực văn hóa - xã hội, chính quyền mới coi trọng giáo dục phổ thông, mở ra cơ hội học tập cho mọi tầng lớp. Đặc biệt, lần đầu tiên phụ nữ thực sự được bình đẳng với nam giới, có quyền học tập và tham gia các hoạt động chính trị - xã hội. 

Cách mạng Tháng Tám năm 1945 là một dấu mốc vàng trong lịch sử đấu tranh cách mạng của dân tộc Việt Nam, đồng thời là sự kiện mang tầm vóc thời đại và ý nghĩa quốc tế sâu sắc. Cuộc Tổng khởi nghĩa Tháng Tám năm 1945 thể hiện sự vùng dậy mạnh mẽ của toàn thể dân tộc Việt Nam dưới sự lãnh đạo của Đảng Cộng sản và Chủ tịch Hồ Chí Minh, đã xóa bỏ ách thống trị tàn bạo của chủ nghĩa thực dân, đế quốc cùng bộ máy tay sai, qua đó khai sinh nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa - nhà nước dân chủ nhân dân đầu tiên ở khu vực Đông Nam Á.

Thắng lợi đó để lại những bài học quý giá: nắm bắt thời cơ, phát huy sức mạnh đại đoàn kết toàn dân, và giữ vững vai trò lãnh đạo của Đảng. Giá trị lịch sử và thời đại của Cách mạng Tháng Tám tiếp tục soi sáng con đường cách mạng Việt Nam trong công cuộc xây dựng và bảo vệ Tổ quốc hôm nay.