Sự điều chỉnh chiến lược của Đảng trong kháng chiến chống Mỹ, cứu nước

Sau thất bại nặng nề của Mỹ, ngụy trong chiến dịch mùa khô năm 1965 -1966 lần thứ nhất và do âm mưu thâu tóm quyền hành về phe Thiệu - Kỳ đã làm cho nội bộ ngụy quân, ngụy quyền mâu thuẫn gay gắt, điển hình là vụ ly khai của Sư đoàn 1 bộ binh ngụy (Đóng ở Huế). Nhân cơ hội này, các tầng lớp nhân dân Quảng Trị, Thừa Thiên đã dấy lên cao trào đấu tranh chống khủng bố, đàn áp, đòi xóa bỏ chế độ Sài Gòn, đòi thực hiện “Chương trình 10 điểm” của Mặt trận dân tộc giải phóng miền Nam.

Ngày 14-3-1966, một cuộc biểu tình lớn đã nổ ra ở Huế, sau đó lan rộng ra 21 tỉnh thành phố, thị xã, kể cả Sài Gòn, mà đỉnh cao là vào tháng 5-1966, cả thành phố Huế hỗn loạn, ngụy quân, ngụy quyền tê liệt, sinh viên, học sinh, thanh niên Huế lập đội quyết tử, đội xung kích; phật tử cầu siêu, tiểu thương bãi chợ, công chức bãi việc... Địch vội điều quân từ Sài Gòn ra đàn áp, sau 96 ngày mới dẹp được. Cuộc ly khai và đàn áp li khai đã làm cho 6 tiểu đoàn quân chủ lực của ngụy bị tan rã. Cuộc đấu tranh này đã làm thất bại cố gắng quân sự của địch trong mùa khô 1965 - 1966. Đối với chiến trường Trị - Thiên - Huế, là địa bàn có vị trí cực kỳ quan trọng, là nơi địch bố trí lực lượng, quân số, vũ khí trang bị lớn, còn có đường chiến lược 559, con đường huyết mạch vận tải chi viện to lớn của hậu phương miền Bắc cho toàn chiến trường miền Nam. Trị - Thiên - Huế là một chiến trường mà ta và địch đều coi trọng.

Để lãnh đạo và chỉ đạo được tập trung, trực tiếp và kịp thời, tháng 4-1966, Bộ Chính trị, Trung ương Đảng đã quyết định điều chỉnh chiến lược tách hai tỉnh Quảng Trị, Thừa Thiên và Thành phố Huế ra khỏi Liên khu V, thành lập Khu Trị -Thiên - Huế, có Khu ủy, Bộ tư lệnh quân khu trực thuộc Trung ương. Bộ Chính trị giao cho Quân ủy Trung ương trực tiếp chỉ đạo Khu Trị - Thiên - Huế. Ngày 27-4-1966, Quân khu Trị Thiên được thành lập, ngay trong giai đoạn ác liệt nhất của cuộc kháng chiến chống Mỹ, cứu nước. Quân khu Trị Thiên nhận nhiệm vụ: “Phải kéo quân Mỹ, ngụy ra chiến trường Trị - Thiên để chủ lực ta tiêu diệt”. Tại chiến trường Trị - Thiên, Quân khu đã lập nên nhiều chiến công vang dội, như Tổng tiến công nổi dậy Xuân Mậu Thân - 1968; Chiến thắng Đường 9 - Nam Lào; giải phóng Quảng Trị 1972... mãi là những trang vàng của lịch sử đấu tranh cách mạng, xây đắp lên truyền thống vẻ vang “Tấn công - Nổi dậy - Anh dũng - Kiên cường” của Quân khu Trị - Thiên Anh hùng. Cùng với việc thành lập Khu Trị - Thiên - Huế, tháng 6 -1966, Quân ủy Trung ương quyết định mở Mặt trận đường 9. Từ đó, Trị Thiên - Huế có 2 mặt trận: Mặt trận Đường 9(B5) là chiến trường tác chiến chủ yếu của quân chủ lực Bộ Quốc phòng, Mặt trận B4 từ Quảng Trị vào đến Phú Lộc (Thừa Thiên) là chiến trường chiến tranh nhân dân của Quân khu Trị - Thiên - Huế.

Tháng 9-1966, Nghị quyết của Quân ủy Trung ương về chiến trường Trị -Thiên - Huế xác định: “Chiến trường Trị - Thiên - Huế có vị trí chiến lược rất quan trọng, nhất là trong giai đoạn hiện nay. Đó vừa là hành lang chiến lược, vừa là chiến trường tiêu diệt địch. Ở đây lại có thành phố Huế là trung tâm chính trị quan trọng, có truyền thống đấu tranh chống đế quốc mà mọi chuyển biến của nó đều tác động mạnh mẽ đến tình hình chung của cả nước”... “Chiến trường Trị - Thiên- Huế có hai nhiệm vụ cơ bản: Đối với bản thân là giải phóng trên 80 vạn dân Trị - Thiên - Huế; đối với toàn Miền là thu hút, kiềm chế tiêu diệt quân chủ lực của địch để các chiến trường khác có thêm điều kiện thuận lợi tiêu diệt địch; đồng thời ngăn chặn âm mưu của chúng mở rộng chiến tranh trên bộ ra miền Bắc, đặc biệt là vùng nam Khu IV”.

Sau khi ta thành lập Quân khu Trị - Thiên và mở Mặt trận Đường 9, biết được điều chỉnh chiến lược của ta, từ giữa năm 1966 địch liên tục điều quân ra Quảng Trị xây dựng tuyến Phòng thủ Cửa Việt - Đông Hà - Lao Bảo để đối phó với hoạt động của ta. Chúng phát triển thêm các tuyến giao thông, xây dựng thêm các căn cứ, kho tàng; thành lập Biệt đoàn 333 với nhiệm vụ chủ yếu là chống ly khai. Đến tháng 12 năm 1966, tổng số quân địch trên địa bàn Trị - Thiên - Huế lên tới 39.647 tên, trong đó có 15.103 lính Mỹ (chiếm 40%), 14.484 lính ngụy (chiếm 36%), cảnh sát giã chiến, bảo an, dân vệ 10.060 tên, (chiếm 24%).Với lực lượng được tăng cường, địch mở nhiều cuộc hành quân càn quét ở đồng bằng, ven đô thị và quanh các căn cứ của chúng dọc các quốc lộ. Trong 6 tháng cuối năm 1966, địch mở hàng trăm cuộc hành quân lớn nhỏ, các cuộc hành quân lớn, dài ngày, chúng huy động từ 3 đến 10 tiểu đoàn Mỹ - ngụy tham gia ở các địa bàn Do Linh, Cam Lộ, Triệu Phong, Hải Lăng.

Thực hiện Nghị quyết của Khu ủy, quân và dân hai tỉnh Quảng Trị, Thừa Thiên và thành phố Huế đã liên tục tiến công địch trên cả ba vùng chiến lược, gây cho chúng nhiều thiệt hại, góp phần đánh bại cuộc phản công mùa khô lần thứ hai của địch, tiếp tục giải phóng thêm một số xã vùng sâu, vùng xa. Mùa khô năm 1966 - 1967, trên mặt trận Quảng Trị, quân ta đã tiêu diệt 13.000 tên địch (có khoảng 4.000 lính Mỹ), đánh chiếm một tiểu khu, một chi khu, 19 phân chi khu quân sự, các cuộc diệt ác, trừ gian của hai tỉnh đã bước đầu đi vào chiều sâu và có trọng điểm hơn, giữ vững vùng được giải phóng cũ và giành thêm 145 thôn, đưa số dân Quảng Trị được giải phóng lên tới 16 vạn người.

Sau thất bại Đông xuân 1966 - 1967, địch tăng cường càn quét với lực lượng từ 2 tiểu đoàn đến 6 tiểu đoàn mỗi cuộc với sự yểm trợ của không quân, pháo binh, xe tăng, thiết giáp đánh phá ác liệt trên phạm vi rộng ở khu phi quân sự vùng Triệu Phong, Hải Lăng - Quảng Trị, đốt nhiều nhà dân ở Phong Điền - Thừa Thiên. Ở vùng rừng núi Trị - Thiên, căn cứ địa của hai tỉnh, đặc biệt là tuyến vận tải chiến lược 559 và các địa bàn trú quân của ta, địch tăng cường đánh phá bằng phi pháo với qui mô ngày càng lớn, ác liệt, hủy diệt từng khu vực bằng bom kết hợp với tung biệt kích, thám báo điều tra, phá hoại.

Thực hiện Nghị quyết của Khu ủy, được hậu phương miền Bắc hết lòng chi viện sức người, sức của, quân và dân Trị - Thiên - Huế đã đẩy mạnh tiến công địch cả về quân sự, chính trị, binh vận, diệt ác, trừ gian làm thất bại chiến dịch tìm diệt và bình định, đẩy tới cao trào tổng tiến công và nổi dậy mùa xuân 1968 lịch sử. Trong cuộc Tổng tiến công và nổi dậy mùa Xuân-1975, sự điều chỉnh chiến lược ở chiến trường Trị Thiên đã tạo đà cho giải phóng Đà Nẵng, các tỉnh duyên hải miền Trung và giải phóng miền Nam thống nhất đất nước vào ngày 30-4-1975.